ગુજરાતના અર્થતંત્રના મહત્વના સ્તંભ તરીકે ઓળખાતા મીઠા ઉદ્યોગમાં હાલ ભારે કટોકટી સર્જાઈ છે. ડીઝલની તીવ્ર અછતને કારણે કચ્છ, સુરેન્દ્રનગર, મોરબી અને પાટણ જિલ્લાના અગરોમાં લાખો ટન પકવેલું મીઠું તૈયાર પડ્યું છે, પરંતુ તેને કારખાનાઓ અને બજાર સુધી પહોંચાડવામાં મોટી અડચણ આવી છે. માત્ર 50 ટકા પરિવહન થઈ રહ્યું હોવાથી ઉદ્યોગને 250 કરોડથી વધુનો નુકસાન થવાનો અંદાજ છે અને 50 હજારથી એક લાખથી વધુ લોકોની રોજીરોટી જોખમમાં મુકાઈ છે.
કચ્છના નાના રણમાંથી મોરબી સુધી: મીઠાની મહેનત અટકી પડી
કચ્છના નાના રણ, સાંતલપુર, રાધનપુર, માળિયા, ખારાઘોડા, આડેસર, ધ્રાંગધ્રા અને હળવદ જેવા વિસ્તારોમાં આઠ મહિનાની અથાગ મહેનત પછી લાખો ટન મીઠું તૈયાર થયું છે. સામાન્ય રીતે કચ્છમાં વાર્ષિક 60 લાખ ટન મીઠાનું ઉત્પાદન થાય છે. પરંતુ ડીઝલની અછતને કારણે ટ્રકોની હિલચાલ અડધી થઈ ગઈ છે.
સૂત્રો અનુસાર, કચ્છમાં રોજ 70થી 75 હજાર ટન મીઠાનું પરિવહન થતું હતું, જે હાલમાં ઘટીને માત્ર 30થી 35 હજાર ટન રહી ગયું છે. એટલે કે માંડ 50 ટકા જથ્થો જ ખસેડી શકાય છે. આ સ્થિતિ આગામી વરસાદ સુધી ચાલુ રહી તો લાખો ટન મીઠું પાણીમાં ધોવાઈ જશે અને અગરિયાઓને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થશે.
એક અગરિયા પરિવારના પ્રતિનિધિના કહેવા મુજબ, “આઠ મહિના સુધી સૂર્યની આગમાં કામ કરીને મીઠું પકાવ્યું. હવે ટ્રક નથી મળતી. ડીઝલ માટે કલાકો લાઈનમાં ઊભા રહેવું પડે છે, પછી માંડ 50 લીટર મળે છે. આમ તો અમારી મહેનત પર પાણી ફેરવાઈ જશે.”
મોરબીમાં પરિવહન 50% અને ભાડું 25% વધ્યું
મોરબીના માળિયા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ સ્થિતિ સમાન છે. અહીં ટ્રકોને ડીઝલ ભરવા માટે એક દિવસ અને મીઠું લેવા માટે બીજા દિવસે લાઈનમાં ઊભા રહેવું પડે છે. પરિવહન 50 ટકા ઘટ્યું છે અને ટ્રાન્સપોર્ટનું ભાડું 20થી 25 ટકા વધી ગયું છે. આનાથી નાના અગરિયાઓની હાલત વધુ દયનીય બની છે.
વગદાર વેપારીઓ વધુ પૈસા આપીને ડીઝલ મેળવી લે છે, જ્યારે સામાન્ય અગરિયાઓને મીઠું પડ્યું રહેવાની ફરજ પડી છે. આ સ્થિતિમાં નવું મીઠું પકવવાનું કામ પણ અટકી ગયું છે.
15 હજાર અગરિયા પરિવારો અને 1 લાખ લોકોનું સંકટ
મીઠા ઉદ્યોગમાં સીધી અને અસીધી રીતે 50 હજારથી એક લાખ લોકો આશ્રિત છે. કચ્છમાં જ આશરે 10 હજાર અગરિયા પરિવારો છે. આઠ મહિનાથી સતત મહેનત કરતા 15 હજાર અગરિયાઓના પરિવારો હાલ ગંભીર આર્થિક તંગીનો સામનો કરી રહ્યા છે. મીઠું વેચાતું ન હોવાથી મજૂરોને પગાર આપવામાં પણ મુશ્કેલી પડી રહી છે.
આ ઉદ્યોગ માત્ર અગરિયાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. ટ્રાન્સપોર્ટ, લેબર, પેકિંગ, કારખાનાઓ અને નિકાસ સાથે જોડાયેલા હજારો પરિવારો પ્રત્યક્ષ અસર અનુભવી રહ્યા છે. ગુજરાત ભારતનું સૌથી મોટું મીઠું ઉત્પાદક રાજ્ય છે. આ ઉદ્યોગના અટકવાથી સમગ્ર અર્થતંત્ર પર અસર પડવાની શક્યતા છે.
અન્ય ઉદ્યોગો પર પણ પડછાયો
ડીઝલની અછતની અસર મીઠા ઉદ્યોગ સુધી મર્યાદિત નથી. સિરામિક, ટેક્સટાઈલ, કેમિકલ, પ્લાસ્ટિક, હોટેલ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ પહેલેથી જ મુશ્કેલીમાં છે. રાજકોટ, મોરબી, સુરત અને અમદાવાદમાં લાખો લોકોએ પહેલેથી જ રોજગાર ગુમાવ્યા છે. હવે મીઠા ઉદ્યોગ પર આ ફટકો વધુ મોટી આર્થિક અસ્થિરતા સર્જી શકે છે.
સરકાર અને વહીવટી તંત્ર સામે પડકાર
આ સ્થિતિમાં સરકાર અને તંત્ર પાસે અપેક્ષા છે કે તેઓ તાત્કાલિક પગલાં લે. ડીઝલની સપ્લાય વધારવી, અગરિયાઓને પ્રાથમિકતા આપવી, વરસાદ પહેલાં મીઠાનું પરિવહન પૂર્ણ કરવા માટે વિશેષ વ્યવસ્થા કરવી અને અસરગ્રસ્તોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવી જરૂરી છે.
અગરિયાઓની માંગ છે કે:
- ડીઝલ સપ્લાયમાં પ્રાથમિકતા આપવામાં આવે
- ટ્રાન્સપોર્ટ વાહનો માટે વિશેષ ક્વોટા જાહેર કરવામાં આવે
- નુકસાનીનું સર્વે કરીને સહાય પૂરી પાડવામાં આવે
વરસાદ પહેલાં મીઠું ખસેડવા માટે તમામ સહકાર આપવામાં આવે
મીઠા ઉદ્યોગનું મહત્વ અને ભવિષ્ય
ગુજરાતમાં મીઠું ઉદ્યોગ માત્ર આર્થિક નથી, પરંતુ સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે પણ મહત્વનું છે. અગરિયા સમાજની પરંપરાગત મહેનત આખા દેશને મીઠું પૂરું પાડે છે. આ ઉદ્યોગમાં યુવાનોને રોજગારી મળે છે અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર મજબૂત બને છે.
જો સમયસર પગલાં નહીં લેવાય તો આ વર્ષે મીઠાનું ઉત્પાદન અને વેચાણ બંને પર મોટી અસર પડશે. આનાથી નિકાસ પણ ઘટી શકે છે, કારણ કે ગુજરાતનું મીઠું વિદેશમાં પણ પહોંચે છે.
તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ જરૂરી
ડીઝલની અછત એક તરફથી આવેલી આફત છે જેણે મીઠા ઉદ્યોગ સહિત અનેક ક્ષેત્રોને અસર કરી છે. અગરિયાઓની મહેનતને વેડફવા દેવી જોઈએ નહીં. સરકાર, વહીવટી તંત્ર અને ઉદ્યોગપતિઓએ મળીને આ સમસ્યાનું તાત્કાલિક નિરાકરણ લાવવું જોઈએ.
લાખો લોકોની રોજીરોટી અને કરોડોના રોકાણને બચાવવા માટે આજે જ કાર્યવાહી થવી જોઈએ. વરસાદ પહેલાં મીઠું સલામત સ્થળે પહોંચાડવું એ સૌથી મોટી અગ્રામ્યતા બની જવી જોઈએ.
ગુજરાતના વિકાસની વાતો કરતી વખતે આવા ઉદ્યોગોને અવગણવા ન જોઈએ. અગરિયાઓની આંખોમાં આશાનું તેજ જાળવી રાખવું એ સૌની જવાબદારી છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 24 May 2026
