-Friday World 24 May 2026
ગુજરાતના વિકાસના સપનાં સાથે જોડાયેલી એક મહત્વની યોજના MPLADS (મેમ્બર્સ ઓફ પાર્લામેન્ટ લોકલ એરિયા ડેવલપમેન્ટ સ્કીમ)ના આંકડા આ વખતે ચોંકાવનારા સામે આવ્યા છે. રાજ્યસભાના ૧૧ સાંસદોને વિકાસ કાર્યો માટે કુલ ૨૦૮.૧૫ કરોડ રૂપિયાની ગ્રાન્ટ મળી, પરંતુ તેમાંથી માત્ર ૫૨.૧ કરોડ રૂપિયા જ ખર્ચાયા છે. એટલે કે માત્ર ૨૫ ટકા જ ઉપયોગ! આ આંકડો ગુજરાતના ગામડાં અને શહેરી વિસ્તારોમાં મૂળભૂત સુવિધાઓની અછત વચ્ચે મોટો સવાલ ઊભો કરે છે — સાંસદો વિકાસ માટે કેટલા સક્રિય છે?
જૂન મહિનામાં ચાર સાંસદોની ટર્મ પૂરી થવાની છે. આ સમયે તેમના કાર્યકાળનું મૂલ્યાંકન કરવું અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે. આ લેખમાં અમે આ આંકડાઓનું વિગતવાર વિશ્લેષણ કરીશું, સારા અને નબળા પ્રદર્શનને ઉજાગર કરીશું અને વિકાસની આ તકને વેડફવા પાછળના કારણો પણ તપાસીશું.
MPLADS યોજના શું છે અને તેનું મહત્વ
MPLADS એ કેન્દ્ર સરકારની એક મહત્વની યોજના છે જે હેઠળ દરેક સાંસદને દર વર્ષે ૫ કરોડ રૂપિયા સુધીની રકમ પોતાના વિસ્તાર અથવા રાજ્યમાં વિકાસ કાર્યો માટે ભલામણ કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવે છે. આ રકમ સીધી સાંસદના ખાતામાં આવતી નથી. તે જિલ્લા કલેક્ટર અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.
આ ફંડથી નાના-મોટા કામો થઈ શકે છે:
- ગામ્ય અને શહેરી રસ્તાઓનું નિર્માણ
- શાળા રૂમ અને લેબોરેટરીઝ
- આરોગ્ય કેન્દ્ર અને હોસ્પિટલ સુવિધાઓ
- પાણીની ટાંકી, પાઈપલાઈન અને પુરવઠા વ્યવસ્થા
- સ્ટ્રીટ લાઈટ, સોલાર લાઈટિંગ
- કોમ્યુનિટી હોલ, સ્મશાન અને કબ્રસ્તાન સુધારણા
- રમતગમતના મેદાન અને પાર્ક
આ યોજના લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેના સાંસદોને લાગુ પડે છે અને તેનો હેતુ સ્થાનિક સમસ્યાઓનું ઝડપી નિરાકરણ કરવાનો છે.
ગુજરાતના સાંસદોનું પ્રદર્શન: વાસ્તવિક આંકડા
ગુજરાતના ૧૧ રાજ્યસભા સાંસદોને કુલ ૨૦૮.૧૫ કરોડ રૂપિયાની ગ્રાન્ટ મળી હતી. તેમાંથી માત્ર ૫૨.૧ કરોડ રૂપિયા (૨૫%) જ ખર્ચાયા છે. આમાંથી સૌથી સારું પ્રદર્શન કરનાર સાંસદો આ પ્રમાણે છે:
ટોપ પર્ફોર્મર્સ:
- રમીલાબેન બારા: ૧૯.૬૦ કરોડમાંથી ૧૫.૩૮ કરોડ (૭૮.૫%) — અદ્ભુત પ્રદર્શન
- બાબુભાઈ જે. દેસાઈ: ૪૪.૪૦%
- નરહરિ અમીન: ૪૧.૧૦%
સરેરાશ અને નબળું પ્રદર્શન:
- શક્તિસિંહ ગોહિલ: ૩૨.૬૦%
- રામભાઈ મોકરિયા: ૨૬.૨૦%
- જશવંતસિંહ પરમાર: ૧૮.૨૦%
- એસ. જયશંકર: ૧૩.૨૦%
- ગોવિંદભાઈ ધોળકિયા: ૧૨.૮૦%
- મયંક નાયક: ૯.૧૦%
- કેસરીદેવસિંહ ઝાલા: ૭.૧૦%
- જગતપ્રકાશ નડ્ડા: ૧૪.૭૦ કરોડમાંથી ૦% ખર્ચ
— સૌથી નબળું પ્રદર્શન
માત્ર ત્રણ સાંસદોએ ૪૦ ટકાથી વધુ ઉપયોગ કર્યો છે, જ્યારે આઠ સાંસદોનું પ્રદર્શન ૪૦ ટકાથી નીચે છે.
જૂનમાં ટર્મ પૂરી થનારા સાંસદોનું મૂલ્યાંકન
આ મહિને નીચેના ચાર સાંસદોની ટર્મ પૂરી થઈ રહી છે:
- શક્તિસિંહ ગોહિલ (૩૨.૬૦%)
- નરહરિ અમીન (૪૧.૧૦%)
- રામભાઈ મોકરિયા (૨૬.૨૦%)
- રમીલાબેન બારા (૭૮.૫%)
રમીલાબેન બારા સિવાય અન્ય ત્રણના આંકડા સરેરાશથી નીચે છે. આ સાંસદો જ્યારે ફરીથી ટિકિટ મેળવવા અથવા લોકો સમક્ષ જવાના હોય ત્યારે આ પ્રદર્શન તેમના માટે પડકાર બની શકે છે.
ફંડ વાપરવામાં વિલંબના મુખ્ય કારણો
આટલી ઓછી ખર્ચની પાછળ અનેક કારણો છે:
1. વહીવટી વિલંબ: ભલામણ કર્યા પછી જિલ્લા તંત્રમાં ફાઈલ અટવાઈ જાય છે.
2. ટેન્ડર પ્રક્રિયાની જટિલતા: યોગ્ય કોન્ટ્રાક્ટર શોધવામાં વાર લાગે છે.
3. રાજકીય કારણો: વિરોધી વિસ્તારોમાં કામ કરવામાં અચકાવું.
4. ઓડિટ અને પારદર્શિતાનો ભય: અનિયમિતતાના આક્ષેપથી બચવા માટે ફંડ વાપરવામાં ડર.
5. સાંસદોની સક્રિયતાની કમી: કેટલાક સાંસદો સ્થાનિક મુલાકાતો અને ફોલો-અપમાં ધ્યાન આપતા નથી.
વિકાસ પર થતી અસર
જો આ ફંડ પૂર્ણ ક્ષમતાથી વપરાય તો ગુજરાતના દરેક જિલ્લામાં સેંકડો નાના-મોટા કામો થઈ શકે. ખાસ કરીને પાણીની અછત, રસ્તાઓની ખરાબ સ્થિતિ અને શિક્ષણ-આરોગ્ય ક્ષેત્રે આ ફંડ મોટો ફરક લાવી શકે. પરંતુ ૭૫% ફંડ વાપર્યા વિના રહી જાય તો લાખો લોકો મૂળભૂત સુવિધાઓથી વંચિત રહી જાય છે.
શું સુધારા થઈ શકે?
- સાંસદો માટે વાર્ષિક વિકાસ યોજના ફરજિયાત બનાવવી.
- ઓનલાઈન રીઅલ-ટાઈમ ડેશબોર્ડ દ્વારા પ્રગતિનું મોનિટરિંગ.
- જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીમાં વિશેષ MPLADS સેલ.
- સારા પ્રદર્શન કરનાર સાંસદોને પ્રોત્સાહન.
- નબળા પ્રદર્શનની જાહેર ચર્ચા અને જવાબદારી નક્કી કરવી.
જવાબદારીનો સમય
રમીલાબેન બારા જેવા સાંસદો દર્શાવે છે કે સારી ઇચ્છા અને સક્રિયતાથી આ ફંડને અસરકારક બનાવી શકાય છે. પરંતુ જ્યારે મોટા ભાગના સાંસદો આટલું ઓછું ખર્ચ કરે ત્યારે લોકોને પૂછવું પડે કે — અમારા કરમાંથી મળેલા આ પૈસાનો વાજબી ઉપયોગ કેમ નથી થતો?
ગુજરાત વિકાસના પાથે આગળ વધી રહ્યું છે. આવા ફંડને વેડફવાને બદલે તેને પૂર્ણ ક્ષમતાથી વાપરવું જોઈએ. લોકોને પણ આ આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આગામી ચૂંટણીઓમાં યોગ્ય નિર્ણય લેવો જોઈએ. વિકાસ એક જવાબદારી છે — તેને અવગણી શકાય નહીં.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 24 May 2026
