-Friday world 7/2/2026
દક્ષિણ ગુજરાતનું હૃદયસ્થાન ગણાતું સુરત આજે એક અજીબ વિરોધાભાસનો સામનો કરી રહ્યું છે. એક તરફ શહેર દિવસેને દિવસે વિસ્તરી રહ્યું છે, બીલ્ડિંગ્સ, ઔદ્યોગિક વિસ્તારો અને રહેણાંક ઝોન્સ ઝડપથી ઉભરી રહ્યા છે. બીજી તરફ એ જ જમીન પર એક સમયે લહેરાતા શેરડીના લીલા ખેતરો આજે સુકાઈ રહ્યા છે. ઓલપાડ, કામરેજ, માંગરોલ, બારડોલી, સાયણ જેવા તાલુકાઓમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં લગભગ 2 લાખ એકર ખેતીલાયક જમીન NA (બિનખેતી)માં ફેરવાઈ ગઈ છે. પરિણામે શેરડીનું વાવેતર ધરખમ ઘટ્યું છે અને સુગર મિલોમાં પિલાણ (ક્રશિંગ) સીઝન વહેલી બંધ થવાની ગંભીર શક્યતા વ્યાપી ગઈ છે.
શેરડી વાવેતરમાં આવેલો ધરખમ ઘટાડો: આંકડા ચોંકાવનારા
દક્ષિણ ગુજરાતને 'સુગર બાઉલ' કહેવામાં આવતું હતું કારણ કે અહીં શેરડીનું વિપુલ ઉત્પાદન થતું હતું. પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. વીઘા દીઠ ઉત્પાદન 30 ટનથી ઘટીને 20 ટન આસપાસ પહોંચી ગયું છે. મુખ્ય કારણો આ છે:
- **શહેરીકરણ અને NA જમીનનો વિસ્તાર**: સુરતની આસપાસના વિસ્તારોમાં બાંધકામો, રોડ, ઔદ્યોગિક યુનિટ્સ અને હાઉસિંગ પ્રોજેક્ટ્સને કારણે ફળદ્રુપ જમીન પર કબજો થઈ રહ્યો છે. ખેડૂતોને NA જમીન વેચીને તાત્કાલિક મોટો નફો મળે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે ખેતીનું ભવિષ્ય જોખમમાં મુકાઈ રહ્યું છે.
- **હવામાનની અનિયમિતતા**: કમોસમી વરસાદ, પાછોતરા વરસાદ અને રોગચાળાને કારણે પાકને નુકસાન થયું છે. ખેડૂતોને ખર્ચ વધુ અને ઉત્પાદન ઓછું મળતાં શેરડીના બદલે અન્ય પાકો (જેમ કે બાજરી, મગફળી કે શાકભાજી) તરફ વળ્યા છે.
- **આર્થિક અસંતુલન**: ખાંડના લઘુત્તમ વેચાણ ભાવ (MSP)માં વધારો ન થવાથી ખેડૂતોને નુકસાન થયું છે. ખર્ચ વધ્યો પણ ભાવ સ્થિર રહ્યા, તેથી શેરડી પાકવાની રુચિ ઘટી છે.
સુગર મિલોની હાલત: વહેલું બંધ થવાની ભીતિ ચાલુ સીઝનમાં મિલો ઓક્ટોબર-નવેમ્બરમાં શરૂ થઈ હતી, પરંતુ શેરડીની અછતને કારણે ફેબ્રુઆરી અંત સુધીમાં જ બંધ થઈ જવાની શક્યતા છે. કેટલીક મુખ્ય મિલોના પિલાણના આંકડા આ સ્થિતિ દર્શાવે છે:
- બારડોલી સુગર: 8.31 લાખ ટન (મોખરે છે, પરંતુ અપેક્ષા કરતાં ઓછું)
- સાયણ સુગર: 5.19 લાખ ટન
- ચલથાણ સુગર: 4.73 લાખ ટન
- કામરેજ સુગર: 3.20 લાખ ટન
સામાન્ય રીતે સીઝન માર્ચ-એપ્રિલ સુધી ચાલે છે, પરંતુ આ વખતે ચલથાણ અને મઢી જેવી મિલો 15-25 ફેબ્રુઆરી આસપાસ બંધ થઈ શકે છે. આનાથી મિલ માલિકોને આર્થિક નુકસાન થશે અને હજારો મજૂરો-ખેડૂતોની આજીવિકા પર અસર પડશે.
ખેડૂતો અને ઉદ્યોગની માંગ: સરકાર પાસે શું અપેક્ષા? ખેડૂતો કહે છે કે તાત્કાલિક નફો મળે છે પરંતુ લાંબા ગાળે ખેતીનું અસ્તિત્વ જોખમમાં છે. મિલ સંચાલકો MSPમાં વધારો, સિંચાઈ સુવિધા વિસ્તાર અને રાહત પેકેજની માંગ કરી રહ્યા છે. સરકારે NA પ્રક્રિયા પર નિયંત્રણ, વૈજ્ઞાનિક ખેતી માટે મદદ અને બીજ-ખાતર પર સબસિડી આપવી જોઈએ.
સુરતનો વિકાસ અટકાવી શકાય નહીં, પરંતુ ખેતી અને ઉદ્યોગ વચ્ચે સંતુલન જરૂરી છે. જો આમ ચાલુ રહેશે તો 'સુગર બાઉલ'નું નામ ફક્ત ઇતિહાસના પાનાઓમાં જ રહી જશે. ખેડૂતો, મિલ માલિકો અને સરકારે મળીને આ સંકટને પહોંચી વળવું પડશે—નહીં તો લીલા ખેતરોની જગ્યાએ કોંક્રીટના જંગલો જ રહેશે!
Sajjadali Nayani ✍
Friday world 7/2/2026
