-Friday World March 6,2026
આજના આધુનિક યુદ્ધમાં એક નવું સમીકરણ ઉભું થયું છે – જ્યાં લાખો રૂપિયાના સસ્તા ડ્રોનને રોકવા માટે કરોડો રૂપિયાની મિસાઈલો વાપરવી પડે છે. ઈરાનના શાહેદ-136 જેવા વન-વે સુસાઈડ ડ્રોન અમેરિકા અને ઈઝરાયલ માટે મોટો માથાનો દુખાવો બની ગયા છે. આ ડ્રોનની કિંમત માત્ર ૨૦,૦૦૦ થી ૫૦,૦૦૦ ડોલર (આશરે ૧૮ લાખથી ૪૫ લાખ રૂપિયા) છે, પરંતુ તેને તોડી પાડવા માટે અમેરિકાને પેટ્રિઅટ મિસાઈલ જેવી સિસ્ટમ વાપરવી પડે છે, જેની એક મિસાઈલની કિંમત આશરે ૩ થી ૪ મિલિયન ડોલર (૨૫-૩૩ કરોડ રૂપિયા) છે.
છેલ્લા દિવસોમાં ઈરાન-અમેરિકા-ઈઝરાયલ વચ્ચેના તણાવમાં ઈરાને હજારો ડ્રોન અને મિસાઈલો છોડ્યા છે. આ ડ્રોન ટ્રકની પાછળથી પણ લોન્ચ કરી શકાય છે અને ૧,૨૦૦-૨,૫૦૦ કિમી સુધીની રેન્જ ધરાવે છે. ઈરાન પાસે હજારો આવા ડ્રોન હોવાનું અંદાજ છે, જે યુદ્ધને લાંબો ખેંચી શકે છે.
અમેરિકા અને તેના મિત્રો માટે આ એક આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક પડકાર છે. પેટ્રિઅટ સિસ્ટમની એક મિસાઈલથી એક ડ્રોનને રોકવાનો ખર્ચ ૬૦-૭૦ ગણો વધારે છે. કેટલાક અંદાજ મુજબ, ડ્રોનને તોડી પાડવાનો ખર્ચ તેને ઉડાવવા કરતાં ૧૦ ગણો કે તેથી વધુ હોય છે. અમેરિકા પાસે કોયોટ જેવી સસ્તી કાઉન્ટર-ડ્રોન સિસ્ટમ છે, જેની કિંમત આશરે ૧ લાખ ડોલર (૮-૯ કરોડ રૂપિયા) છે, પરંતુ તે પણ શાહેદ ડ્રોન કરતાં ઘણી મોંઘી છે.
અન્ય વિકલ્પો જેમ કે રેડિયો ફ્રીક્વન્સી જામિંગ, લેસર વેપન અથવા ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર છે, પરંતુ તેમની સફળતા ૧૦૦% નથી. અમેરિકન થિંક ટેન્ક્સ અને મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ઈરાની હુમલાઓથી અમેરિકાના ઈન્ટરસેપ્ટર સ્ટોક ઝડપથી ઘટી રહ્યા છે. પેટ્રિઅટ, THAAD અને અન્ય સિસ્ટમ્સના મિસાઈલોની અછત થઈ શકે છે, જેમ કે યુક્રેન યુદ્ધમાં જોવા મળ્યું હતું.
આ પડકારને પહોંચી વળવા અમેરિકા પણ સસ્તા એટેક ડ્રોન વિકસાવી રહ્યું છે. LUCAS (Low-Cost Unmanned Combat Attack System) ડ્રોનની કિંમત આશરે ૩૫,૦૦૦ ડોલર (૩૨ લાખ રૂપિયા) છે, જે ઈરાનના શાહેદ પર આધારિત છે. અમેરિકા ૨૦૨૮ સુધીમાં લાખો આવા ડ્રોન તૈયાર કરવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે, જોકે તેની રેન્જ હજુ મર્યાદિત છે.
ડ્રોનોએ આધુનિક યુદ્ધને કાયમ માટે બદલી નાખ્યું છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં યુક્રેને તુર્કીના Bayraktar TB2 ડ્રોનથી રશિયન ટેન્કોને નષ્ટ કર્યા, જ્યારે રશિયાએ ઈરાનના શાહેદ ડ્રોન વાપર્યા. હમાસે પણ ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ના હુમલામાં ડ્રોન વાપર્યા હતા.
ડ્રોન એટલે અનમેન્ડ એરિયલ વ્હીકલ (UAV) – પાઈલટ વિનાનું ઉડતું રોબોટ. તે GPS, સેન્સર અને સોફ્ટવેરથી કંટ્રોલ થાય છે. સર્વેલન્સથી લઈને એટેક સુધી, ડિલિવરીથી ખેતી સુધી – ડ્રોનનો ઉપયોગ બધે વધ્યો છે.
આ યુદ્ધમાં સસ્તા હથિયારોની તાકાતથી મોંઘા ડિફેન્સને પડકાર મળ્યો છે. ઈરાન ડ્રોન હુમલાઓથી અમેરિકાના ઈન્ટરસેપ્ટર્સને ખતમ કરીને યુદ્ધ લંબાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અમેરિકા અને તેના મિત્રોને હવે સસ્તા કાઉન્ટર-ડ્રોન સોલ્યુશન્સ અને મોટા પાયે ઉત્પાદન પર ધ્યાન આપવું પડશે.
આ નવા યુદ્ધનું ગણિત સ્પષ્ટ છે: સસ્તું અને વધુ – ઘણું વધુ – જીતી શકે છે. ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં ડ્રોનની ભૂમિકા વધુ મહત્વની બનશે, અને જે દેશ આને સમજીને તૈયાર થશે તે જ જીતશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 6,2026
