-Friday World Nov 18,2026
તમે ક્યારેય જૂનું બેંક ખાતું ખોલાવ્યું હતું અને પછી ભૂલી ગયા છો? નોકરી બદલતી વખતે, ગામ બદલતી વખતે, કે પછી તમારા વડીલોએ ક્યાંક ખાતું ખોલાવ્યું હોય અને તમને ખબર જ ન હોય, એવું બને છે.
જો હા, તો આ સમાચાર તમારા માટે જ છે. કારણ કે ગુજરાતના 78 લાખથી વધુ બેંક ખાતાઓમાં અત્યારે રૂ. 2836 કરોડ જેટલી મોટી રકમ પડી છે, જેનો કોઈએ દાવો જ કર્યો નથી.
અને આ તો માત્ર ગુજરાતની વાત છે. આખા દેશની વાત કરીએ તો આ આંકડો રૂ. 67,000 કરોડથી વધુ થાય છે. વિચાર કરો, આટલા બધા પૈસા બેંકોમાં એમ જ પડ્યા છે, માલિકની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
પૈસા બિનદાવાકૃત કેમ થઈ જાય છે?
આ પૈસા કોઈના નથી એવું નથી. આ પૈસા તમારા જેવા સામાન્ય લોકોના જ છે. પણ ઘણા કારણોસર તે બેંકમાં જ રહી જાય છે.
- ખાતું ભૂલાઈ જવું: ઘણી વખત લોકો નાનું ખાતું ખોલાવે છે, તેમાં થોડા પૈસા મૂકે છે અને પછી ભૂલી જાય છે.
- સરનામું બદલાઈ જવું: ગામથી શહેરમાં જતા રહ્યા, બેંકને જાણ કરી નહીં, બેંકના પત્રો પાછા આવી ગયા.
- વડીલનું અવસાન: ઘરના વડીલે ખાતું ખોલાવ્યું હોય, પણ પરિવારને તેની જાણ ન હોય, કે નોમિનીનું નામ ન હોય.
- નાનું બેલેન્સ હોવું: લોકોને લાગે છે કે 500 કે 1000 રૂપિયા માટે બેંકમાં ધક્કા કોણ ખાય? એટલે ખાતું એમ જ પડ્યું રહે છે.
- KYC અપડેટ ન હોવું: આધાર, પાન કે સરનામાનો પુરાવો અપડેટ ન હોય તો ખાતું બંધ જેવું થઈ જાય છે.
આવા નાના-નાના કારણો ભેગા થઈને કરોડો રૂપિયાની રકમ બની જાય છે.
ખાતું ક્યારે નિષ્ક્રિય અને ક્યારે બિનવારસુ ગણાય?
આ સૌથી મહત્વનો સવાલ છે. દરેક વ્યક્તિએ આ નિયમ સમજી લેવો જોઈએ.
2 વર્ષ સુધી કોઈ વ્યવહાર ન થાય તો:
તમારા ખાતામાં 2 વર્ષ સુધી કોઈ લેવડ-દેવડ ન થાય, એટલે કે પૈસા જમા ન થાય કે ઉપાડ ન થાય, તો તે ખાતું નિષ્ક્રિય (Inactive) ગણાય છે.
10 વર્ષ સુધી કોઈ વ્યવહાર ન થાય તો:
10 વર્ષ સુધી ખાતામાં કોઈ વ્યવહાર ન થાય તો તેને બિનદાવાકૃત / બિનવારસુ થાપણ (Unclaimed Deposit) જાહેર કરવામાં આવે છે.
આ પછી તે રકમ બેંકમાંથી RBI ના ડિપોઝીટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ફંડ (DEAF) માં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવે છે.
પણ યાદ રાખો, પૈસા સરકારના થઈ જતા નથી. તમે 10 વર્ષ પછી પણ તેનો દાવો કરી શકો છો. તમારો હક્ક ક્યારેય સમાપ્ત થતો નથી.
કઈ બેંકમાં કેટલી રકમ પડી છે?
દેશની જાહેર અને ખાનગી બેંકોમાં લાખો ખાતા એવા છે, જેમાં 10 વર્ષથી વધુ સમયથી કોઈ વ્યવહાર થયો નથી.
- જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોમાં: આશરે રૂ. 58,330 કરોડ
- ખાનગી ક્ષેત્રની બેંકોમાં: આશરે રૂ. 8,673 કરોડ
- ગુજરાતમાં: 78 લાખ ખાતામાં રૂ. 2836 કરોડ
આ આંકડા દર્શાવે છે કે સમસ્યા કેટલી મોટી છે. અને આ રકમ દર વર્ષે વધતી જાય છે.
સરકાર શું કરી રહી છે?
સરકાર અને RBI આ રકમ તેના સાચા માલિકને પરત કરવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
આ માટે UDGAM પોર્ટલ શરૂ કરવામાં આવ્યું છે. UDGAM એટલે Unclaimed Deposits - Gateway to Access information.
આ પોર્ટલ પર તમે ઘરે બેઠા જાણી શકો છો કે તમારા નામે કે તમારા પરિવારના કોઈ સભ્યના નામે કોઈ બિનદાવાકૃત રકમ તો નથી ને?
આ ઉપરાંત સરકાર દ્વારા અભિયાન અને જિલ્લા કક્ષાએ શિબિરોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે. પરંતુ ઘણા લોકોને હજુ આ અંગે જાણકારી નથી, અને જેમને જાણકારી છે તેમને લાંબી કાર્યવાહી અને ધક્કાથી ડર લાગે છે.
તમારા પૈસા પાછા કેવી રીતે મેળવશો? સ્ટેપ બાય સ્ટેપ પ્રક્રિયા
સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના ડિરેક્ટર અને જૂનાગઢના અગ્રણી પ્રદિપ ખીમાણીના જણાવ્યા મુજબ, આ પ્રક્રિયા હવે પહેલા કરતા ઘણી સરળ થઈ ગઈ છે. જો બધા કાગળો બરાબર હોય તો આ કામ એકાદ સપ્તાહમાં પણ થઈ શકે છે.
સ્ટેપ 1: UDGAM પોર્ટલ પર તપાસ કરો
RBI ના UDGAM પોર્ટલ પર જઈને તમારું નામ અને જન્મ તારીખ નાખો. તમને ખબર પડશે કે કઈ બેંકમાં તમારી રકમ પડી છે.
સ્ટેપ 2: બેંકની શાખામાં જાઓ
જે બેંકમાં રકમ છે, તે શાખામાં રૂબરૂ જાઓ. સાથે તમારું આધાર કાર્ડ, પાન કાર્ડ અને જૂની પાસબુક કે ખાતા નંબર હોય તો લઈ જાઓ.
સ્ટેપ 3: KYC અપડેટ કરાવો
બેંકમાં તમારું KYC અપડેટ કરવું ફરજિયાત છે. નામ, સરનામું, મોબાઈલ નંબર બધું બરાબર હોવું જોઈએ.
સ્ટેપ 4: દાવાની અરજી કરો
બેંક તમને દાવાનું ફોર્મ આપશે. તે ભરીને આપો. બેંક તમારી ઓળખ ચકાસશે.
સ્ટેપ 5: મૃત્યુના કિસ્સામાં વારસદાર શું કરે?
જો ખાતાધારકનું અવસાન થયું હોય, તો વારસદારે મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર, વારસાઈ પ્રમાણપત્ર, પોતાનું KYC અને સોગંદનામું રજૂ કરવાનું રહેશે. જો નોમિનીનું નામ હોય તો પ્રક્રિયા વધુ સરળ બની જાય છે.
આ ભૂલો ક્યારેય ન કરો
- તમારા દરેક બેંક ખાતામાં દર વર્ષે એક નાનો વ્યવહાર જરૂર કરો.
- દરેક ખાતામાં નોમિનીનું નામ અચૂક ઉમેરો. આ એક નાની વાત તમારા પરિવારને ભવિષ્યમાં મોટી તકલીફમાંથી બચાવશે.
- મોબાઈલ નંબર અને સરનામું બદલાય તો તરત બેંકમાં અપડેટ કરાવો.
- વડીલોના જૂના કાગળો, પાસબુક, FD રસીદો સાચવીને રાખો. ક્યારેય ફેંકી ન દો.
- કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને કે કોઈ ફોન પર તમારા ખાતાની માહિતી કે OTP ક્યારેય ન આપો. UDGAM પર તપાસ મફત છે. કોઈ એજન્ટને પૈસા આપવાની જરૂર નથી.
નિષ્કર્ષ: આજે જ તપાસ કરો
2836 કરોડ રૂપિયા એ કોઈ નાની રકમ નથી. આ મહેનતના પૈસા છે. કોઈના બાપ-દાદાની બચત છે, કોઈની દીકરીના લગ્ન માટે રાખેલા પૈસા છે, કોઈના ઘડપણની મૂડી છે.
આ પૈસા બેંકમાં પડ્યા રહે તેના કરતા તમારા હાથમાં આવે તે વધુ સારું છે.
તેથી આજે જ ઘરમાં બેસીને એક વાર UDGAM પોર્ટલ પર તમારા અને તમારા પરિવારના સભ્યોના નામે તપાસ કરો. કદાચ તમારું ભૂલાયેલું ખાતું તમને મળી જાય અને તમારી જૂની બચત પાછી મળી જાય.
યાદ રાખો, તમારા પૈસા પર પહેલો હક્ક તમારો છે.
Sajjadali Nayani ✍️
Friday World Nov 18,2026
#UnclaimedDeposits #GujaratNews #UDGAMPortal #RBI #BankAccount