-Friday World 27 January 2026
ગુજરાતના ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલું વેળાવદર કાળીયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (Blackbuck National Park, Velavadar) રાજ્યની કુદરતી ધરોહરનું એક અમૂલ્ય રત્ન છે. આ ઉદ્યાન ભાલ વિસ્તારના વિશાળ ઘાસના મેદાનોમાં ફેલાયેલું છે અને તેની અનોખી ઇકોસિસ્ટમને કારણે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. અહીં કાળીયાર (બ્લેકબક)ની સૌથી મોટી વસ્તી જોવા મળે છે, જે ભારતના રાષ્ટ્રીય પ્રાણી તરીકે પણ ઓળખાય છે. ઉદ્યાનનો વિસ્તાર આશરે 34 ચોરસ કિલોમીટર છે અને તે 1976માં સ્થાપિત થયું હતું. આજે આ સ્થળ માત્ર વન્યજીવોનું આશ્રયસ્થાન નથી, પરંતુ ઇકો-ટુરિઝમ અને સ્થાનિક રોજગારીનું પણ મહત્વનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.
તાજેતરમાં રાજ્યના વન અને પર્યાવરણ વિભાગના કેબિનેટ મંત્રી શ્રી અર્જુનભાઈ મોઢવાડીયાએ આ ઉદ્યાનની મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન મંત્રીશ્રીએ વન વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે વિસ્તૃત ચર્ચા કરી અને વન્યજીવ સંરક્ષણ તેમજ સંવર્ધન માટે જરૂરી માર્ગદર્શન આપ્યું. તેમણે ઉદ્યાનમાં સફારી કરીને કાળીયાર, ભારતીય વરુ (વરૂ), ઝરખ, જંગલ કેટ, હેરીયર અને વેટલેન્ડ વિસ્તારમાં આવતા અનેક યાયાવર પક્ષીઓની માહિતી મેળવી. અધિકારીઓએ ઉદ્યાનની જૈવ વૈવિધ્યતા અને ચાલી રહેલી પર્યાવરણ સંરક્ષણ પ્રવૃત્તિઓ વિશે વિગતવાર જણાવ્યું.
મંત્રીશ્રીએ વેળાવદર ખાતે નિર્માણાધીન વન વિશ્રામગૃહના બાંધકામનું સ્થળ નિરીક્ષણ કર્યું. આ સુવિધા પૂર્ણ થતાં પ્રવાસીઓને વધુ સારી રહેઠાણની વ્યવસ્થા મળશે, જેનાથી ઇકો-ટુરિઝમને વેગ મળશે. ખાસ કરીને દુર્લભ પ્રજાતિ લેસર ફ્લોરીકન (ખડમોર)ના સંરક્ષણ માટે કાર્યરત બ્રિડિંગ સેન્ટરની મુલાકાત લઈ ત્યાં ચાલી રહેલી સંવર્ધન પ્રવૃત્તિઓની સમીક્ષા કરી. આ પક્ષી વિશ્વમાં વિલુપ્તિના આરે છે અને ગુજરાત સરકાર તેના સંરક્ષણ માટે વિશેષ પ્રયાસો કરી રહી છે. બ્રિડિંગ સેન્ટરમાં કૃત્રિમ પદ્ધતિઓ અને વૈજ્ઞાનિક અભિગમથી આ પ્રજાતિને બચાવવાના પ્રયાસો ચાલુ છે.
ટુરિઝમ વિભાગ દ્વારા વેળાવદર વિસ્તારમાં હાથ ધરાયેલા વિકાસ કાર્યોની પણ મંત્રીશ્રીએ ચકાસણી કરી. ભાલ વિસ્તારમાં થતા વિકાસના કારણે વન્યપ્રાણીઓના કુદરતી નિવાસસ્થાન (હેબિટેટ) પર પડતી સંભવિત અસરો અંગે વન વિભાગના અધિકારીઓએ વિગતવાર માહિતી આપી. મંત્રીશ્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે વિકાસ અને સંરક્ષણ વચ્ચે સંતુલન જરૂરી છે અને રાજ્ય સરકાર આ બંનેને પ્રાથમિકતા આપીને આગળ વધી રહી છે.
આ ઉદ્યાનમાં કાળીયારની વસ્તી હજારોમાં છે અને તેને કારણે આ સ્થળ વિશ્વમાં અનોખું બન્યું છે. ઉપરાંત, અહીં હેરીયર પક્ષીઓની વિશ્વની સૌથી મોટી વસ્તી જોવા મળે છે. શિયાળ, લોંકડી, નીલગાય જેવા પ્રાણીઓ પણ અહીં વસે છે. ગુજરાત સરકાર વાર્ષિક આશરે 6 કરોડ રૂપિયાની ગ્રાન્ટ આપીને સંરક્ષણ અને પ્રવાસી સુવિધાઓને મજબૂત બનાવી રહી છે. આના પરિણામે સ્થાનિક લોકોને રોજગારી મળી રહી છે અને ઇકો-ટુરિઝમ વધ્યો છે.
મંત્રીશ્રીની આ મુલાકાત વન્યજીવ સંરક્ષણ પ્રત્યે રાજ્ય સરકારની ગંભીરતા અને પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે. ભાવનગરના નાયબ વન સંરક્ષક શ્રી યોગેશ દેસાઈ, વેળાવદર રેન્જ ફોરેસ્ટ ઓફિસર શ્રી ડી. જી. ગઢવી, વલ્લભીપુર રેન્જ ફોરેસ્ટ ઓફિસર શ્રી બારડ તેમજ ઉદ્યાનના સ્ટાફે આ મુલાકાતમાં સહયોગ આપ્યો હતો.
આજના સમયમાં જ્યારે પર્યાવરણ અને વન્યજીવો પર અનેક પડકારો છે, ત્યારે ગુજરાત સરકારના આ પ્રયાસો પ્રેરણાદાયી છે. વેળાવદર કાળીયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનને વધુ સુરક્ષિત અને સમૃદ્ધ બનાવીને આવનારી પેઢીઓ માટે કુદરતનું આ અદ્ભુત ઉદાહરણ જાળવી રાખવાનું વચન આપવામાં આવ્યું છે. આ મુલાકાતથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રાજ્ય સરકાર વન્યજીવ સંરક્ષણને માત્ર નીતિ નહીં, પરંતુ પ્રાથમિકતા તરીકે અપનાવી રહી છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 27 January 2026
