-Friday world 4/2/2026
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફેબ્રુઆરી 2026ના પ્રથમ અઠવાડિયામાં એક જાહેરાત કરી કે ભારત પરના અમેરિકન ટેરિફ (કરવેરા) 50%થી ઘટાડીને 18% કરવામાં આવ્યા છે. આ જાહેરાત પછી ભારતીય મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં 'વાહવાહી'નું તોફાન આવી ગયું. સ્ટોક માર્કેટમાં ઉછાળો, રૂપિયો મજબૂત થયો અને ઘણા લોકોએ આને 'મોટી જીત' તરીકે ઉજવવાનું શરૂ કરી દીધું. પરંતુ શું આ ખરેખર એટલી સરળ અને મીઠી જીત છે? કે પછી આ ફક્ત એક 'ઘટાડો ઘટાડો અને વાહ વાહ'ની રાજકીય-આર્થિક રમત છે?
આખી વાતની શરૂઆત થઈ હતી ગયા વર્ષે, જ્યારે ટ્રમ્પ વહીવટે ભારત પર 25% 'રેસિપ્રોકલ' ટેરિફ લગાવ્યા અને રશિયન તેલની ખરીદીને કારણે વધારાના 25% પેનલ્ટી ટેરિફ પણ ઉમેર્યા. આનાથી કુલ 50% સુધીનો ભારે બોજ ભારતીય નિર્યાત પર પડ્યો. ભારતે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી ચાલુ રાખી, જે અમેરિકાને ગમતી નહોતી. પરિણામે વેપાર યુદ્ધ તીવ્ર બન્યું.
હવે ટ્રમ્પ કહે છે કે ભારતે રશિયન તેલની ખરીદી બંધ કરવાનું સ્વીકાર્યું છે, અમેરિકન તેલ (અને કદાચ વેનેઝ્યુએલન તેલ) વધુ ખરીદશે, અમેરિકન માલ પરના ટેરિફ અને નોન-ટેરિફ અવરોધોને શૂન્ય કરશે અને $500 બિલિયનથી વધુના અમેરિકન ઉત્પાદનો (ઊર્જા, ટેક્નોલોજી, કૃષિ વગેરે) ખરીદશે. બદલામાં અમેરિકા ભારતીય માલ પર ટેરિફ 18% પર લાવી દીધા.
સાંભળવામાં તો આ બહુ સારું લાગે છે, પણ વાસ્તવિકતા 'ડેવિલ ઇન ધ ડિટેઇલ્સ'માં છે.
પહેલું મોટું પ્રશ્ન: રશિયન તેલની ખરીદી ખરેખર બંધ થશે? ભારતે અત્યાર સુધી આ વાતની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી નથી. રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ ભારત માટે સસ્તું અને વિશ્વસનીય સ્ત્રોત છે. તેને અચાનક બંધ કરવાથી તેલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જે ભારતીય અર્થતંત્ર અને સામાન્ય નાગરિક પર ભારે પડશે. બીજી તરફ, અમેરિકન તેલ વધુ મોંઘું હોઈ શકે છે. આ રાજદ્વારી અને આર્થિક નુકસાનની શક્યતા છે – રશિયા સાથેના સંબંધો પર અસર, BRICSમાં સ્થિતિ અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા.
બીજું: ભારતે અમેરિકન માલ પર ટેરિફ શૂન્ય કરવાનું સ્વીકાર્યું? અમેરિકન અધિકારીઓ કહે છે કે ભારતીય ઔદ્યોગિક માલ પરના ટેરિફ 13.5%થી ઘટીને શૂન્ય થશે. પણ કૃષિ ક્ષેત્રમાં રક્ષણ જળવાઈ રહેશે. ભારતીય ખેડૂતો માટે અમેરિકન કૃષિ ઉત્પાદનોની સસ્તી આયાતથી સ્પર્ધા વધશે. ડેરી, પોલ્ટ્રી, ફળો-શાકભાજી જેવા ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક ઉત્પાદકોને નુકસાન થઈ શકે છે. વિરોધ પક્ષો પહેલેથી જ પૂછી રહ્યા છે: "શું ભારત હવે બધી જગ્યાએથી ખરીદી બંધ કરી દેશે?"
ત્રીજું: $500 બિલિયનની ખરીદીની વાત કેટલી વાસ્તવિક છે? આ આંકડો ખૂબ મોટો છે અને સમયમર્યાદા, ક્ષેત્રો કે બાઈન્ડિંગ કમિટમેન્ટ વિશે વિગતો નથી. આ ફક્ત એક આશાસ્પદ વાત હોઈ શકે છે, જેમાં ભારત પર દબાણ વધારવાનું સાધન બને.
છેલ્લું પણ મહત્વનું: ઈરાન સાથેના સંબંધો, ચીન સાથેની સ્પર્ધા અને વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ભારતની સ્વતંત્રતા. અમેરિકાને રાજી રાખવા માટે ભારતે પોતાની વિદેશનીતિમાં કેટલા રાજીનામા આપવા પડશે? રશિયા-ઈરાન જેવા દેશો સાથેના સંબંધો ખતરામાં મુકાઈ શકે છે.
આખરે, વેપારમાં ફાયદો તો જોવો જોઈએ, પણ તે ફાયદો કયા પરિપ્રેક્ષ્યમાં છે? ટૂંકા ગાળાના નિર્યાત વધારા માટે લાંબા ગાળાના રાજદ્વારી અને આર્થિક સ્વાતંત્ર્યનો ભોગ આપવો યોગ્ય છે? મીડિયામાં 24 કલાકથી વધુ સમયથી 'ટેરિફ ઘટાડો'નું ગીત ગવાઈ રહ્યું છે, પણ પૂર્ણ વિગતો સામે આવે ત્યાં સુધી ઉજવણીમાં ઉતાવળ ન કરવી જોઈએ.
અધૂરી માહિતી વધુ ખતરનાક હોય છે. સામાન્ય નાગરિકને 'નિષ્ફળતાની ઉજવણી' કરાવવાને બદલે પારદર્શિતા અને સ્વતંત્ર વિચાર જરૂરી છે. ચિંતા વધારે, બચત ઘટાડે અને વાહવાહીના તાળીઓ વચ્ચે સાચી તસવીર સમજવી જરૂરી છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday world 4/2/2026
