-Friday World-April 13,2026
આજે દેશમાં યુવાનોની આંખોમાં સપનાં છે, પરંતુ હાથમાં નોકરીઓ નથી. લાખો યુવાનો એક સારી નોકરી માટે રોજગાર મેળાઓમાં લાંબી કતારોમાં ઊભા રહે છે, ઓનલાઈન અરજીઓ કરે છે અને હતાશાના માર્યા રાત-દિવસ ભટકતા રહે છે. જ્યારે મોંઘવારી આસમાને છે, આર્થિક તકો ઓછી થતી જાય છે અને સરકારી જાહેરાતોમાં માત્ર “ગાય-ભેંસ” અને “ગેસ સિલિન્ડર” જેવા જુમલાઓ વરસતા હોય, ત્યારે યુવાનોની હતાશા વધતી જાય છે. આ સ્થિતિમાં જનતા રોડ પર ઉતરે તે અનિવાર્ય બની જાય છે.
આવી જ સ્થિતિના જીવતા-જાગતા નમૂના અનય દેશોમાં જોવા મળ્યા છે. ત્યાં યુવાનોના વિશાળ આંદોલનોએ સરકારોને હચમચાવી દીધી, પ્રધાનમંત્રીઓને સત્તા છોડવી પડી અને કેટલાક તો આજે શરણાર્થી અથવા જેલની સલાખો પાછળ છે. આ ઘટનાઓ માત્ર ઇતિહાસના પાનાં નથી, પરંતુ આપણા માટે એક મોટી ચેતવણી પણ છે.
શ્રીલંકા: ૨૦૨૨નું “અરાગલયા” આંદોલન
૨૦૨૨માં શ્રીલંકામાં યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોએ “અરાગલયા” (સંઘર્ષ) નામના વિશાળ આંદોલનની શરૂઆત કરી. તીવ્ર આર્થિક સંકટ, વિદેશી મુદ્રાની અછત, અત્યંત મોંઘવારી અને વ્યાપક બેરોજગારીએ લોકોને રોડ પર લાવી દીધા. આંદોલનકારીઓએ રાષ્ટ્રપતિના નિવાસસ્થાન પર કબજો કરી લીધો અને સરકાર વિરુદ્ધ તીવ્ર વિરોધ દર્શાવ્યો.
પરિણામે તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ ગોતાભય રાજપક્ષેને દેશ છોડવો પડ્યો. રાજપક્ષે પરિવારનું લાંબા સમયથી ચાલતું રાજકીય વર્ચસ્વ તૂટી ગયું. આજે શ્રીલંકાના વર્તમાન પ્રધાનમંત્રી હરિની અમરસૂરિયા છે, જેઓ યુવાનોના આંદોલન પછી સત્તામાં આવ્યા છે. આ ઘટનાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે જ્યારે સરકાર આર્થિક વાસ્તવિકતાઓને અવગણે છે અને યુવાનોની સમસ્યાઓને નજરઅંદાજ કરે છે, ત્યારે જનતા સત્તા બદલી નાખે છે.
બાંગ્લાદેશ: ૨૦૨૪ની “જુલાઈ ક્રાંતિ”
બાંગ્લાદેશમાં ૨૦૨૪માં વિદ્યાર્થીઓએ નોકરીઓમાં ક્વોટા સિસ્ટમ વિરુદ્ધ આંદોલન શરૂ કર્યું. આ આંદોલન ઝડપથી વ્યાપક બન્યું અને સરકાર વિરુદ્ધ બની ગયું. યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓએ ભ્રષ્ટાચાર, અન્યાયી ક્વોટા અને વ્યાપક બેરોજગારી સામે અવાજ ઉઠાવ્યો. આંદોલન દરમિયાન સેંકડો યુવાનોએ જીવ ગુમાવ્યા.
પરિણામે તત્કાલીન પ્રધાનમંત્રી શેખ હસીનાએ સત્તા છોડવી પડી અને તેઓ પડોશી દેશમાં શરણાર્થી તરીકે આશરો લેવો પડ્યો. આજે તેઓ વિદેશમાં રહે છે અને બાંગ્લાદેશ સરકારે તેમની વિરુદ્ધ મૃત્યુદંડની સજા પણ આપી છે. આ ઘટનાને “જુલાઈ ક્રાંતિ” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેણે પુરવાર કર્યું કે યુવાનોની આકાંક્ષાઓ અને રોજગારની સમસ્યાઓને અવગણવાથી સરકાર કેટલી મોંઘી કિંમત ચૂકવી શકે છે.
નેપાળ: ૨૦૨૫નું જેન-ઝેડ આંદોલન
નેપાળમાં ૨૦૨૫માં જેન-ઝેડ (યુવા પેઢી) ના યુવાનોએ ભ્રષ્ટાચાર, વ્યાપક બેરોજગારી અને સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધના વિરોધમાં વિશાળ આંદોલન કર્યું. આ આંદોલન ઝડપથી તીવ્ર બન્યું અને સરકારી મકાનોમાં આગ લાગી, અનેક લોકો માર્યા ગયા.
પરિણામે તત્કાલીન પ્રધાનમંત્રી કે.પી. શર્મા ઓલીને સત્તા છોડવી પડી. આજે તેઓ આંદોલન દરમિયાનના મોત માટે નેગ્લિજન્સના આરોપમાં કામચલાઉ જેલ અથવા અટકાયતમાં છે. નેપાળમાં નવા પ્રધાનમંત્રી તરીકે યુવા નેતા બલેન્દ્ર શાહ સત્તામાં આવ્યા છે, જેઓ યુવા આંદોલનના મુદ્દાઓને આધારે ચૂંટણી જીત્યા હતા.
શું શીખવા જેવું છે?
આ ત્રણેય પડોશી દેશોમાં સામાન્ય વાત એક જ છે – **યુવાનોની વધતી બેરોજગારી, આર્થિક અસમાનતા અને સરકારી અવગણના**. જ્યારે સરકારો માત્ર જાહેરાતી જુમલાઓ અને બિન-મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને યુવાનોની વાસ્તવિક સમસ્યાઓને અવગણે છે, ત્યારે યુવાનો સોશિયલ મીડિયા દ્વારા ઝડપથી સંગઠિત થાય છે અને રોડ પર ઉતરી આવે છે.
આ ઘટનાઓ આપણને કહે છે કે:
- આજના યુવાનો (જેન-ઝેડ અને મિલેનિયલ્સ) અવાજ ઉઠાવવામાં અને સંગઠન કરવામાં અત્યંત સક્ષમ છે.
- આર્થિક સંકટ અને બેરોજગારીને લાંબા સમય સુધી અવગણી શકાતી નથી.
- જનતાનો ગુસ્સો જ્યારે વધે છે, ત્યારે તે સત્તા બદલી નાખે છે – કોઈ પણ સરકાર સલામત નથી રહેતી.
આપણા દેશમાં પણ યુવાનોની બેરોજગારીના આંકડા ચિંતાજનક છે. જો સરકાર વાસ્તવિક રોજગાર સર્જન, કુશળતા વિકાસ અને આર્થિક તકો વધારવા પર ધ્યાન ન આપે અને માત્ર જુમલાઓ અને પ્રચાર પર જ અટકી રહે, તો ભવિષ્યમાં આવા આંદોલનો અહીં પણ થઈ શકે છે.
સમય આવી ગયો છે વાસ્તવિકતા સ્વીકારવાનો
પડોશી દેશોના અનુભવો સ્પષ્ટ કરે છે કે જ્યારે યુવાનોની આકાંક્ષાઓ અને જીવનજરૂરિયાતો અવગણાય છે, ત્યારે તેઓ રોડ પર ઉતરે છે અને ઇતિહાસ બદલી નાખે છે. સરકારે આવા આંદોલનોને ટાળવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવા જોઈએ – વાસ્તવિક રોજગારની તકો વધારવી, પારદર્શક વહીવટ કરવો અને યુવાનો સાથે સતત સંવાદ જાળવવો.
જો આ ન થયું તો ઇતિહાસ આપણને પણ યાદ અપાવશે કે જ્યારે જનતા રોડ પર ઉતરે છે, ત્યારે કોઈ પણ સરકાર સલામત નથી રહેતી. સમય આવી ગયો છે કે આર્થિક વાસ્તવિકતાઓને સ્વીકારીને યુવાનોની સમસ્યાઓને ગંભીરતાથી લેવામાં આવે. અન્યથા, પડોશી દેશોના જીવતા નમૂના અહીં પણ પુનરાવર્તિત થવાની સંભાવના છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 13,2026
