અમદાવાદના મોટેરા વિસ્તારમાં આવેલા વિવાદાસ્પદ આસારામ આશ્રમની જમીન જપ્તી અને તોડફોડના મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે 28 એપ્રિલ, 2026ના રોજ મહત્વનો આદેશ આપ્યો છે. જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની ખંડપીઠે ગુજરાત સરકારને આશ્રમ સામે કોઈપણ કડક અથવા બળજબરીપૂર્વકની કાર્યવાહી (coercive action) ન લેવા આદેશ આપ્યો છે અને યથાવત સ્થિતિ (status quo) જાળવી રાખવાનો નિર્દેશ કર્યો છે.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે આશ્રમને જારી કરવામાં આવેલી કારણદર્શક નોટિસમાં આરોપોને સમર્થન આપતી ચોક્કસ વિગતોનો અભાવ છે. બેંચે સ્પષ્ટપણે કહ્યું, “શું નફો મેળવ્યો? તમારે તે બાબતે સ્પષ્ટ હોવું જોઈએ. આવી અસ્પષ્ટ નોટિસમાં તમે જવાબની અપેક્ષા કેવી રીતે રાખી શકો? તમારી નોટિસ પ્રથમ દ્રષ્ટિએ વિગતોનો અભાવ ધરાવે છે.”
આશ્રમ ટ્રસ્ટ વતી વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગી એ દલીલ કરી હતી કે સરકારે ટ્રસ્ટ પર નફો મેળવવાનો આરોપ મૂક્યો છે, પરંતુ નોટિસમાં તેને સાબિત કરવા માટે કોઈ નક્કી પુરાવા અથવા વિગતો આપવામાં આવી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે આ વાતને ધ્યાનમાં લઈને રાજ્ય સરકારને તમામ જરૂરી વિગતો સાથે વળતું સોગંદનામું (counter affidavit) રેકોર્ડ પર મૂકવા માટે સમય આપ્યો છે. કેસની આગામી સુનાવણી **5 મે, 2026**ના રોજ નક્કી કરવામાં આવી છે.
વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ
આ પૂરો મામલો મોટેરા વિસ્તારમાં આવેલી સંત શ્રી આસારામ આશ્રમ ટ્રસ્ટ ને ફાળવવામાં આવેલી જમીન અને તેના કબજા સાથે જોડાયેલો છે. વર્ષ 1980માં ટ્રસ્ટને ધાર્મિક અને શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ માટે **6,261 ચોરસ મીટર** જમીન ફાળવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 1992માં વધારાની 10,000 ચોરસ મીટર જમીનને નિયમિત કરવામાં આવી.
ગુજરાત સરકારના મહેસૂલ વિભાગે આરોપ લગાવ્યો છે કે ટ્રસ્ટે ફાળવેલ જમીન કરતાં વધુ જમીન પર અનધિકૃત કબજો જમાવ્યો છે. સરકારી આંકડા મુજબ આશ્રમ પાસે અંદાજે 49,758 ચોરસ મીટર જમીન છે, જેમાંથી 15,778 ચોરસ મીટર જમીન અનધિકૃત ગણાય છે. કુલ વિવાદિત જમીનનું ક્ષેત્રફળ 45,000 ચોરસ મીટર થી વધુ છે, જેની કિંમત કરોડો રૂપિયા છે.
ગુજરાત હાઈકોર્ટે અગાઉ આશ્રમની અરજીઓને ફગાવી દીધી હતી અને નોંધ્યું હતું કે:
- વિવાદિત જમીનનો એક ભાગ સાબરમતી નદીના પટ માં આવે છે, જેને નિયમિત કરી શકાય નહીં.
- કલેક્ટરની પૂર્વ મંજૂરી વગર અનેક બાંધકામો કરવામાં આવ્યા છે, જે ફાળવણીની શરતોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન છે.
- આશ્રમ ટ્રસ્ટને આદત મુજબ ગુનો કરનાર (habitual offender) તરીકે વર્ણવ્યું હતું.
હાઈકોર્ટે આ જમીનને સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ સ્પોર્ટ્સ એન્ક્લેવ અને આગામી 2030 કોમનવેલ્થ ગેમ્સ તેમજ 2036 ઓલિમ્પિક્સ સંબંધિત વિકાસ યોજનાઓ માટે જરૂરી ગણાવી હતી. આશ્રમ તરફથી આ વિકાસ યોજનાઓને કારણે કાર્યવાહી થઈ રહી હોવાની દલીલને કોર્ટે નકારી કાઢી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશનું મહત્વ
સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશથી આસારામ આશ્રમને અસ્થાયી રાહત મળી છે. હાલમાં આશ્રમ પર બુલડોઝર ચલાવવાની કોઈ તાત્કાલિક કાર્યવાહી થઈ શકશે નહીં. કોર્ટે સરકારને નોટિસની અપૂર્ણતા પર સ્પષ્ટતા આપવા જણાવ્યું છે, જે કાયદાકીય પ્રક્રિયાના મૂળ સિદ્ધાંતો — પ્રાકૃતિક ન્યાય અને વાજબી તક —ને મજબૂત કરે છે.
આ મામલો માત્ર જમીનના કબજા અને ફાળવણીની શરતોના ઉલ્લંઘનનો નથી, પરંતુ વિકાસ વિરુદ્ધ કાયદાના પાલન, સરકારી જમીનના રક્ષણ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાની પારદર્શિતાનો પણ છે. મોટેરા વિસ્તાર નરેન્દ્ર મોદી સ્ટેડિયમની નજીક આવેલો છે અને તેને સ્પોર્ટ્સ હબ તરીકે વિકસાવવાની યોજના ગુજરાત સરકાર માટે મહત્વાકાંક્ષી આગળ શું?
5 મેના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં સરકારે પોતાનું સોગંદનામું રજૂ કરવાનું છે. ત્યારબાદ કોર્ટ વધુ વિગતવાર સુનાવણી કરીને અંતિમ નિર્ણય આપશે. જો સરકાર વિગતોમાં સ્પષ્ટતા આપી શકશે તો કાર્યવાહી આગળ વધી શકે છે. અન્યથા આશ્રમને વધુ રાહત મળવાની સંભાવના છે.
આ કેસ દર્શાવે છે કે કાયદાના શાસનમાં કોઈપણ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા ઉપરાંત સરકારી અધિકારીઓએ પણ પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જરૂરી છે. વિગતો વગરની નોટિસને કોર્ટે અમાન્ય ગણાવીને એક મહત્વપૂર્ણ સંદેશ આપ્યો છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 30,2026
