-Friday World-April 30,2026
સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) – વિશ્વના સૌથી ધનાઢ્ય તેલસમૃદ્ધ દેશોમાંનો એક – અમેરિકાને સીધી ચેતવણી આપી છે: જો ઈરાન સાથેના યુદ્ધને કારણે અમેરિકન ડોલરની અછત વધુ ગંભીર બનશે તો અમે તેલ અને ગેસનો વેપાર ચીની યુઆન અથવા અન્ય ચલણોમાં શરૂ કરીશું. આ ધમકીએ વોશિંગ્ટનને હચમચાવી દીધું છે અને પરિણામે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે UAE સાથે ચલણ વિનિમય (કરન્સી સ્વેપ લાઈન) ની સંભાવના પર વિચાર કરવાની જાહેરાત કરી છે.
આ ઘટના માત્ર એક આર્થિક સમજૂતી નથી, પરંતુ વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન, પેટ્રોડોલર વ્યવસ્થા અને અમેરિકાની નાણાકીય વર્ચસ્વની કસોટી છે.
યુદ્ધની અસર: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને તેલની અછત
ઈરાન સાથેના વર્તમાન સંઘર્ષમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું બંધ થવું અથવા મર્યાદિત થવું એ વિશ્વ અર્થતંત્ર માટે મોટો આઘાત છે. આ સ્ટ્રેટ વૈશ્વિક તેલ વેપારના લગભગ 20%થી વધુ ભાગને કાપે છે. UAE જેવા દેશો માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
UAEએ હોર્મુઝને બાયપાસ કરવા માટે હબ્શાન-ફુજૈરાહ પાઈપલાઈન નો ઉપયોગ વધાર્યો છે, જે ઓમાનની ખાડી સુધી તેલ પહોંચાડે છે. પરંતુ આ પાઈપલાઈનની ક્ષમતા મર્યાદિત છે અને યુદ્ધના કારણે ફુજૈરાહ પોર્ટ પર હુમલાઓ પણ થયા છે. પરિણામે UAEની તેલ નિકાસ પર દબાણ વધ્યું છે, ડોલરની આવક ઘટી છે અને લિક્વિડિટી (નાણાકીય પ્રવાહિતા)ની તંગી ઊભી થઈ છે.
UAEની કરન્સી દિરહામ અમેરિકન ડોલર સાથે પેગ (જોડાયેલી) છે. ડોલરની અછત થાય તો દિરહામની સ્થિરતા જોખમમાં પડી શકે છે. આ જ કારણે UAEએ અમેરિકા સાથે વાતચીત શરૂ કરી.
યુએઈની ધમકી: યુઆન તરફ વળવાની તૈયારી
UAEના કેન્દ્રીય બેંક ગવર્નર ખાલિદ મોહમ્મદ બલામાએ વોશિંગ્ટનમાં અમેરિકન અધિકારીઓ સાથે મુલાકાતમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે જો ડોલરની અછત વધુ લંબાશે તો તેઓ તેલ વેચાણ માટે ચીની યુઆન અથવા અન્ય ચલણોનો આશરો લઈ શકે છે. આ ધમકી પેટ્રોડોલર વ્યવસ્થા માટે મોટો ફટકો છે – જે 1970ના દાયકાથી અમેરિકન ડોલરને વૈશ્વિક તેલ વેપારનું કેન્દ્ર બનાવે છે.
આ પગલું અમેરિકાના નાણાકીય વર્ચસ્વને નબળું પાડી શકે છે અને ચીનને વધુ તાકાત આપી શકે છે. યુએઈએ એ પણ યાદ કરાવ્યું કે આ યુદ્ધ અમેરિકાના નિર્ણયથી શરૂ થયું છે, તેથી તેની અસરોની જવાબદારી પણ અમેરિકાની છે.
ટ્રમ્પનો જવાબ: સહયોગીને મદદ કરવા તૈયાર
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે CNBCને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું, “It is (સ્વેપ લાઈન વિચારણા હેઠળ છે). તેઓ સારા સાથી રહ્યા છે. અસાધારણ સમય છે. જો હું તેમને મદદ કરી શકું તો કરીશ.” તેમણે UAEને “very good for this country” તરીકે વર્ણવ્યું.
કરન્સી સ્વેપ લાઈન શું છે?
આ એક વ્યવસ્થા છે જેમાં બે કેન્દ્રીય બેંકો એકબીજાની કરન્સી અદલાબદલી કરે છે. UAE અમેરિકન ડોલર મેળવી શકશે અને તેના બદલામાં દિરહામ આપશે. આ લોન નથી, પરંતુ કટોકટીના સમયે લિક્વિડિટી પૂરી પાડે છે. અમેરિકા માટે પણ આ ફાયદાકારક છે કારણ કે તે ડોલરની માંગ જાળવી રાખે છે અને વૈશ્વિક નાણાકીય સ્થિરતા જાળવે છે.
UAEની આર્થિક તાકાત: ટ્રિલિયન ડોલરના ભંડાર
UAE પાસે અંદાજે 2.7 થી 2.93 ટ્રિલિયન ડોલર ના સોવરેન વેલ્થ ફંડ્સ છે. અબુ ધાબી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અથોરિટી (ADIA), મુબાદલા, ADQ વગેરે વિશ્વના સૌથી મોટા ફંડ્સમાં સામેલ છે. છતાં યુદ્ધ લંબાતા રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જાળવવા અને લિક્વિડિટી સુરક્ષિત કરવા માટે તેઓ આ સ્વેપની માંગ કરી રહ્યા છે.
કેપિટલ ઇકોનોમિક્સ જેવા વિશ્લેષકો માને છે કે યુદ્ધ લાંબું ચાલશે તો UAEને વધુ સપોર્ટની જરૂર પડશે, ભલે તે હાલમાં અત્યંત શ્રીમંત હોય.
વૈશ્વિક અસર અને ભવિષ્યની ચિંતા
- પેટ્રોડોલરનું જોખમ: જો UAE જેવા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશ યુઆનમાં વેપાર શરૂ કરે તો અમેરિકન ડોલરની વૈશ્વિક માંગ ઘટી શકે છે, જે અમેરિકાના વ્યાજદર અને નાણાકીય નીતિને અસર કરશે.
- ચીનનો લાભ: યુઆનને વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વીકૃતિ મળશે, જે ચીનના વૈશ્વિક આર્થિક વિસ્તારને મજબૂત કરશે.
- ગલ્ફ અર્થતંત્રો સમગ્ર ગલ્ફમાં તેલ આવક ઘટી છે, રોકાણકારોનો વિશ્વાસ હચમચ્યો છે. કેટલાક દેશો અન્ય સ્વેપ લાઈન્સની માંગ કરી રહ્યા છે.
- ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના: આ પગલું સાથીઓને ટકાવી રાખવા અને ચીનના પ્રભાવને રોકવાનો પ્રયાસ છે.
આ ઘટના દર્શાવે છે કે આધુનિક યુદ્ધો માત્ર સૈન્યક્ષેત્રે નહીં, પરંતુ નાણાકીય અને ઊર્જા ક્ષેત્રે પણ લડાય છે. UAE જેવા દેશો હવે પોતાના હિતોને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે અને અમેરિકાને યાદ અપાવી રહ્યા છે કે ડોલરનું વર્ચસ્વ અટલ નથી.
જો યુદ્ધ લંબાશે તો આવી વધુ સમજૂતીઓ અને તાણ વધી શકે છે. વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે આ એક ચેતવણી છે – ઊર્જા, નાણા અને ભૂ-રાજનીતિ એકબીજા સાથે ગાઢી રીતે જોડાયેલા છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 30,2026
