મુંબઈ, ૨૦ એપ્રિલ ૨૦૨૬: સોમવારે ભારતીય શેરબજારમાં ભારે ઉથલ-પાથલ જોવા મળી. સેન્સેક્સ અને નિફ્ટીમાં ૭૦૦થી વધુ પોઈન્ટની અપ-ડાઉન થઈ, જેના કારણે રોકાણકારોને મોટું નુકસાન થયું. કુલ માર્કેટ કેપિટલાઈઝેશનમાં આશરે ૭૧ હજાર કરોડ રૂપિયાનો ઘટાડો નોંધાયો. આ ઉથલ-પાથલનું મુખ્ય કારણ છે સ્ટ્રેઈટ ઓફ હોર્મુઝ માં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતો તણાવ અને તાજેતરમાં અમેરિકી નેવી દ્વારા એક ઈરાની કાર્ગો જહાજની જપ્તી.
શુક્રવારે (૧૭ એપ્રિલ) સેન્સેક્સ ૭૮,૪૯૩.૫૪ પર બંધ થયો હતો. સોમવારે તે ૭૮,૬૩૨.૯૦ પર ખુલ્યો, દિવસ દરમિયાન નીચામાં ૭૮,૨૦૩.૩૦ અને ઊંચામાં ૭૮,૯૪૨.૪૫ સુધી પહોંચ્યો. અંતે ૨૬.૭૬ પોઈન્ટ ના સામાન્ય વધારા સાથે ૭૮,૫૨૦.૩૦ પર ગ્રીનમાં બંધ થયો. નિફ્ટી પણ સમાન અસ્થિરતા દર્શાવી.
હોર્મુઝ વિવાદ: કેમ ગગડ્યું બજાર?
સ્ટ્રેઈટ ઓફ હોર્મુઝ વિશ્વનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ છે. વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલના આશરે ૨૦% અને એલએનજીના મોટા ભાગનું પરિવહન અહીંથી થાય છે. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ વિરામની વાતો ચાલતી હતી. ઈરાને શુક્રવારે હોર્મુઝ સંપૂર્ણ ખુલ્લો મૂકવાની જાહેરાત કરી, જેના કારણે ક્રૂડના ભાવ ઘટ્યા અને વૈશ્વિક બજારોમાં તેજી આવી.
પરંતુ શનિવાર-રવિવારે સ્થિતિ પલટાઈ. અમેરિકી નેવીએ હોર્મુઝની નજીક એક ઈરાની ફ્લેગવાળા કાર્ગો જહાજ (M/V Touska) પર હુમલો કરીને તેને જપ્ત કર્યું. અમેરિકા કહે છે કે જહાજ નાકાબંધી તોડવાનો પ્રયાસ કરતું હતું. ઈરાને આને "પાઇરસી" ગણાવીને પ્રતિકારની ચેતવણી આપી છે. આ ઘટનાએ શાંતિ વાર્તાઓ પર પ્રશ્નાર્થ લગાવ્યો અને હોર્મુઝમાં શિપિંગ ફરી અટકી ગયું.
આ તણાવના કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ ૯૪-૯૬ ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા (સોમવારે ૪-૫%નો ઉછાળો). ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર માટે આ સીધી અસર કરે છે – મોંઘવારી વધે, કોર્પોરેટ માર્જિન ઘટે અને રોકાણકારો સાવચેત બને.
બજારમાં કેવી ઉથલ-પાથલ જોવા મળી?
- આઈટી અને રિયલ્ટી સેક્ટરમાં ભારે વેચવાલી: વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાથી ટેક અને પ્રોપર્ટી સ્ટોક્સ પર દબાણ.
- ઓટો અને પીએસયુ બેંકો એ કેટલોક ટેકો આપ્યો.
- મિડકેપ અને સ્મોલકેપમાં મજબૂત વેચવાલી, જેના કારણે રિટેલ રોકાણકારોને વધુ નુકસાન.
- ઈન્ડિયા વીઆઈએક્સ (વોલેટિલિટી ઈન્ડેક્સ) માં ૧૦%થી વધુનો ઉછાળો, જે બજારમાં ભારે અસ્થિરતા દર્શાવે છે.
આખા દિવસે રોકાણકારોના ૭૧ હજાર કરોડ રૂપિયા નું મૂલ્ય ઘટ્યું. જો કે છેલ્લી ક્ષણે કેટલાક ખરીદીના આધારે માર્કેટ ગ્રીનમાં બંધ થયું.
બજાર ઘટાડાના મુખ્ય કારણો
1. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઉછાળો: હોર્મુઝ અટકવાથી તેલની કિંમતો વધી, જે ભારતના કરંટ અકાઉન્ટ ડેફિસિટ અને મોંઘવારી માટે ખતરો છે.
2. ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતા: અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે નવા તણાવથી વૈશ્વિક રોકાણકારો સાવધ બન્યા. પાકિસ્તાનમાં યોજાનારી શાંતિ વાર્તાઓ પર પણ અસર પડી.
3. વીઆઈએક્સમાં વધારો: અસ્થિરતા વધતાં રોકાણકારોએ પોઝિશન ઘટાડી.
4. વૈશ્વિક સંકેતો: અમેરિકી અને એશિયન બજારોમાં મિશ્ર સંકેતો, જેમાં યુરોપિયન બજારોમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો.
ભારત માટે અસર અને આગળની તૈયારી
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ આયાતકાર છે. હોર્મુઝમાં વિક્ષેપથી તેલની કિંમતો વધે તો પેટ્રોલ-ડીઝલ, પરિવહન અને ઉદ્યોગો પર અસર પડે. સરકારે પહેલેથી જ રશિયન તેલની આયાત વધારી છે, જે કેટલીક હદ સુધી રાહત આપી શકે છે.
વિશ્લેષકો કહે છે કે આ અસ્થિરતા અસ્થાયી હોઈ શકે છે. જો પાકિસ્તાનમાં યોજાનારી વાતચીતમાં પ્રગતિ થાય અને હોર્મુઝ ફરી ખુલ્લો થાય તો તેલના ભાવ ઘટી શકે અને બજારમાં તેજી આવી શકે. પરંતુ હાલ તો રોકાણકારોએ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે – વોલેટિલિટી ઊંચી છે, તેથી લાંબા ગાળાના ફંડામેન્ટલ મજબૂત કંપનીઓમાં જ રોકાણ કરવું વધુ સલામત.
નિષ્કર્ષ: અનિશ્ચિતતાનો સમય
હોર્મુઝનો વિવાદ વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા અને બજારો માટે મોટી ચિંતા છે. ભારતીય અર્થતંત્ર મજબૂત છે, પરંતુ બાહ્ય આંચકાઓથી તે અસરગ્રસ્ત થાય છે. આગામી દિવસોમાં શાંતિ વાર્તાઓ, તેલના ભાવ અને FIIના વહેવાર પર નજર રાખવી પડશે.
રોકાણકારો માટે સલાહ: અસ્થિરતામાં ઘબરાઈને વેચવાને બદલે લાંબા ગાળાનું વિચારો. ડાયવર્સિફાઈડ પોર્ટફોલિયો અને સારા ફંડામેન્ટલ્સવાળા સ્ટોક્સ જ ટકી રહેશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 20,2026
