શું છે સમગ્ર મામલો? નવેમ્બર 2023ની તે રાત્રે શું થયું હતું
આ વિવાદની શરૂઆત નવેમ્બર 2023માં થઈ હતી. નર્મદા જિલ્લાના ડેડિયાપાડા પંથકમાં સ્થાનિક આદિવાસી ખેડૂતો જંગલની જમીન પર પરંપરાગત ખેતી કરતા હતા. વન વિભાગે આ ખેતીને ગેરકાયદેસર ગણાવી ખેડૂતોને અટકાવ્યા હતા. આ મુદ્દે ખેડૂતોએ વિસ્તારના ધારાસભ્ય ચૈતર વસાવા સમક્ષ રજૂઆત કરી.
ફરિયાદ મુજબ, ચૈતર વસાવાએ મામલો થાળે પાડવા વન વિભાગના કર્મચારીઓને પોતાના ઘરે ચર્ચા માટે બોલાવ્યા. આરોપ છે કે ઘરે બોલાચાલી ઉગ્ર બનતા મામલો મારામારી સુધી પહોંચ્યો. ફરિયાદમાં એવો પણ દાવો કરાયો છે કે વનકર્મીઓને માર મારવામાં આવ્યો, ખંડણી માંગવામાં આવી અને ડરાવવા માટે હવામાં એક રાઉન્ડ ફાયરિંગ પણ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ ઘટના બાદ વન વિભાગે ડેડિયાપાડા પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવી. ચૈતર વસાવા, તેમના પત્ની શંકુતલાબેન વસાવા, તેમના પીએ જીતેન્દ્ર વસાવા અને અન્ય લોકો સામે ગુનો દાખલ થયો.
કઈ કલમો હેઠળ નોંધાયો ગુનો
પોલીસે આ કેસમાં ગંભીર કલમો લગાવી હતી:
- રાયોટિંગ ટોળું ભેગું કરીને હુલ્લડ મચાવવું
-
- સરકારી કર્મચારીની ફરજમાં રુકાવટ: ફરજ પરના સરકારી કર્મચારીને કામ કરતા રોકવા
-
- જાનથી મારી નાખવાની ધમકી: જીવલેણ ધમકી આપવી
-
- ખંડણી: ગેરકાયદેસર રીતે પૈસા પડાવવા
-
- આર્મ્સ એક્ટ: ગેરકાયદેસર હથિયારનો ઉપયોગ
આ કેસ બાદ ચૈતર વસાવા ભૂગર્ભમાં ઉતરી ગયા હતા. પોલીસે શોધખોળ આદરી ત્યારે અઠવાડિયા બાદ તેમણે કોર્ટમાં સરેન્ડર કર્યું હતું. ત્યારથી કેસ રાજપીપળા સેસન્સ કોર્ટમાં ચાલી રહ્યો હતો.
કોર્ટમાં શું દલીલો થઈ: સરકારી વકીલ વિ. બચાવ પક્ષ
લગભગ બે વર્ષ સુધી ચાલેલી કાનૂની લડાઈમાં બંને પક્ષે ધારદાર દલીલો થઈ. રાજ્ય સરકાર વતી સ્પેશિયલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુટર અમિત નાયરે કોર્ટ સમક્ષ મજબૂત પુરાવા રજૂ કર્યા.
સરકારી પક્ષની મુખ્ય દલીલો:
1. સાક્ષીઓના નિવેદન: હુમલાનો ભોગ બનેલા વનકર્મીઓએ કોર્ટમાં ઘટનાનું આબેહૂબ વર્ણન કર્યું.
2.
2. CDR રેકોર્ડ: કોલ ડિટેલ રેકોર્ડથી સાબિત થયું કે ઘટનાના દિવસે આરોપીઓ ઘટનાસ્થળે હાજર હતા.
3.
3. બેંક સ્ટેટમેન્ટ: નાણાકીય લેવડદેવડના પુરાવા રજૂ કરાયા.
4.
4. અગાઉની FIR: સરકારી વકીલે દલીલ કરી કે ચૈતર વસાવા સામે અગાઉ પણ કાયદો હાથમાં લેવાના કેસ નોંધાયેલા છે. આ તેમની વર્તણૂક દર્શાવે છે.
5.
5. જનપ્રતિનિધિની જવાબદારી: અમિત નાયરે કહ્યું કે ચૂંટાયેલા ધારાસભ્ય તરીકે વસાવાએ કાયદાનું પાલન કરાવવાનું હોય, કાયદો તોડવાનો નહીં. કોઈ પણ વ્યક્તિ કાયદાથી ઉપર નથી.
બીજી તરફ બચાવ પક્ષે સિનિયર એડવોકેટ એસ. કે. જોશી સહિત દિલ્હી અને અમદાવાદના વકીલોની ફોજ ઉતારી હતી. બચાવ પક્ષે દલીલ કરી કે આ સમગ્ર કેસ રાજકીય કિન્નાખોરીથી ઉભો કરાયો છે. વન વિભાગ આદિવાસીઓને હેરાન કરે છે અને ધારાસભ્ય માત્ર તેમની રજૂઆત સાંભળતા હતા. ફાયરિંગ અને ખંડણીના આરોપો પાયાવિહોણા છે.
જોકે કોર્ટે સરકારી પક્ષની દલીલો અને પુરાવાને માન્ય રાખ્યા. કોર્ટે નોંધ્યું કે સાક્ષીઓ અને દસ્તાવેજી પુરાવા આરોપીઓની સંડોવણી સ્પષ્ટ કરે છે.
કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: કોને કેટલી સજા
રાજપીપળા સેસન્સ કોર્ટના જજે 26 જૂન 2026ના રોજ ચુકાદો સંભળાવતા ચૈતર વસાવા, તેમના પત્ની શંકુતલાબેન સહિત કુલ 9 આરોપીઓને દોષિત જાહેર કર્યા.
સજાની વિગત:
- ચૈતર વસાવા: 7 વર્ષની સખત કેદ + 25,000 રૂપિયા દંડ. દંડ ન ભરે તો 3 મહિના વધુ કેદ.
-
- અન્ય 6 આરોપી: દરેકને 7-7 વર્ષની જેલની સજા.
-
- 2 આરોપી: પુરાવાના અભાવે નિર્દોષ છોડી મૂકવામાં આવ્યા.
કોર્ટે ચુકાદામાં ટકોર કરી કે જનપ્રતિનિધિએ કાયદો અને વ્યવસ્થાનું ઉદાહરણ પૂરું પાડવાનું હોય છે. સરકારી કર્મચારી પર હુમલો એ લોકશાહી પર હુમલો છે.
હવે શું? ચૈતર વસાવાનું ધારાસભ્ય પદ જશે?
આ સજા બાદ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ચૈતર વસાવાનું ધારાસભ્ય પદ બચશે કે નહીં. લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1951ની કલમ 8(3) એકદમ સ્પષ્ટ છે.
કાયદો શું કહે છે:
જો કોઈ સાંસદ કે ધારાસભ્યને કોઈપણ ગુનામાં 2 વર્ષ કે તેથી વધુની સજા થાય, તો તે દોષિત ઠરે તે દિવસથી જ તેનું સભ્યપદ રદ ગણાય. તેને ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના લિલી થોમસ વિ. યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા, 2013ના ચુકાદા બાદ આ જોગવાઈ તાત્કાલિક અસરથી લાગુ પડે છે. પહેલા 3 મહિનાનો બચાવનો સમય મળતો હતો, જે હવે બંધ થયો છે.
ચૈતર વસાવાને 7 વર્ષની સજા થઈ હોવાથી, કાયદાકીય રીતે તેમનું ધારાસભ્ય પદ તાત્કાલિક રદ થવા પાત્ર છે. વિધાનસભા સચિવાલય આ અંગે નોટિફિકેશન બહાર પાડી બેઠક ખાલી જાહેર કરશે. ત્યારબાદ 6 મહિનામાં ડેડિયાપાડા બેઠક પર પેટાચૂંટણી યોજવી પડશે.
વસાવા પાસે શું વિકલ્પ બચ્યા
ચૈતર વસાવા માટે હવે એક જ કાનૂની રસ્તો બચ્યો છે. તેમણે તાત્કાલિક ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી સજા પર સ્ટે મેળવવો પડશે.
સ્ટે મળે તો શું થાય: જો હાઈકોર્ટ માત્ર સજા પર સ્ટે આપે તો વસાવાને જેલ જતા અટકાવી શકાય, પણ ગેરલાયકાત ચાલુ રહે. ધારાસભ્ય પદ બચાવવા માટે કોર્ટે _સજા અને દોષિત ઠરાવતા હુકમ_ બંને પર સ્ટે આપવો જરૂરી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે રાહુલ ગાંધી કેસમાં પણ આ જ સિદ્ધાંત અપનાવ્યો હતો. હાઈકોર્ટ જો દોષિત ઠરાવતા હુકમ પર સ્ટે આપે, તો જ વસાવાનું પદ જળવાઈ રહે. નહીં તો પેટાચૂંટણી નક્કી છે.
હાલ ચૈતર વસાવાના વકીલો હાઈકોર્ટમાં અપીલની તૈયારી કરી રહ્યા છે. આગામી થોડા દિવસ નર્મદાના રાજકારણ માટે ખૂબ મહત્વના રહેશે.
રાજકીય અસર: AAP માટે મોટો ફટકો
ચૈતર વસાવા આમ આદમી પાર્ટીના ગુજરાતમાં સૌથી મોટો આદિવાસી ચહેરો છે. 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમણે ભાજપના ગઢ ગણાતા ડેડિયાપાડામાં મોટી જીત મેળવી હતી. તેઓ આદિવાસી મુદ્દાઓ પર અવાજ ઉઠાવવા માટે જાણીતા છે.
આ ચુકાદાથી AAPને દક્ષિણ ગુજરાતમાં મોટો ફટકો પડ્યો છે. જો પેટાચૂંટણી થાય તો ભાજપ અને કોંગ્રેસ માટે આ બેઠક પાછી મેળવવાની તક ઉભી થશે. AAPએ હજુ સુધી સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપી નથી, પણ પાર્ટીના સૂત્રો કહે છે કે તેઓ કાનૂની લડાઈ લડશે અને જનતા અદાલતમાં પણ જશે.
સ્થાનિક લોકોમાં મિશ્ર પ્રતિભાવ
ડેડિયાપાડા પંથકમાં ચુકાદાને લઈ મિશ્ર પ્રતિભાવ જોવા મળે છે. વસાવાના સમર્થકોનું કહેવું છે કે આ આદિવાસીઓના અવાજને દબાવવાનું ષડયંત્ર છે. તેઓ ગરીબ ખેડૂતો માટે લડતા હતા એટલે તેમને ફસાવાયા.
જ્યારે બીજો વર્ગ માને છે કે કાયદો બધા માટે સરખો છે. ધારાસભ્ય હોય તો પણ કાયદો હાથમાં ન લેવાય. વન વિભાગના કર્મચારીઓ પર હુમલો નિંદનીય છે.
હવે સૌની નજર ગુજરાત હાઈકોર્ટ પર છે. શું હાઈકોર્ટ ચૈતર વસાવાને રાહત આપશે કે પછી ડેડિયાપાડા પેટાચૂંટણી તરફ આગળ વધશે, તે જોવું રહ્યું. એક વાત નક્કી છે કે આ ચુકાદાએ ગુજરાતના આદિવાસી રાજકારણમાં ગરમાવો લાવી દીધો છે. આગામી દિવસોમાં રાજકીય નિવેદનબાજી અને કાનૂની દાવપેચ વધુ તેજ બનશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 24 Jun 2026
