અમદાવાદમાં ચોમાસું હજુ પૂરા જોરમાં નથી આવ્યું, પણ પ્રિ-મોન્સૂનના એક જ મધ્યમ વરસાદે પૂર્વ અમદાવાદના વિકાસના દાવાઓની પોલ ખોલી નાખી છે. રામોલ-હાથીજણ વોર્ડના જશોદા નગર અને પુનિત નગર રેલવે ક્રોસિંગ પાસે આવેલા ગોવિંદકૃપા એપાર્ટમેન્ટ સહિતના વિસ્તારોમાં ગુરુવારે પડેલા વરસાદ બાદ ઘૂંટણસમા પાણી ભરાઈ ગયા. રસ્તા તળાવમાં ફેરવાઈ ગયા, ગલીઓ નદી બની ગઈ અને સામાન્ય નાગરિકની રોજિંદી જિંદગી ફરી એકવાર પાણીમાં તરબોળ થઈ ગઈ.
1. એક કલાકના વરસાદે બતાવી હકીકત
હવામાન વિભાગે ભલે "હળવાથી મધ્યમ" વરસાદની આગાહી કરી હતી, પણ શહેરના પૂર્વ વિસ્તાર માટે આ હળવો વરસાદ પણ ભારે પડ્યો. સવારે 10 વાગ્યાની આસપાસ શરૂ થયેલા વરસાદ બાદ માત્ર 45 મિનિટમાં જ જશોદા નગર મેઈન રોડ, પુનિત નગર રેલવે ક્રોસિંગથી ગોવિંદકૃપા એપાર્ટમેન્ટ સુધીનો આખો પટ્ટો પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયો.
સ્થાનિક દુકાનદાર રમેશભાઈ પ્રજાપતિ કહે છે, "દર વર્ષે આ જ વાર્તા. વરસાદ પડે એટલે દુકાનની બહાર બોટ ચલાવવી પડે. નાળા ઉભરાય છે, પાણીનો નિકાલ થતો નથી. મનપા આવે છે, પંપ ચલાવે છે અને બે દિવસ પછી બધું ભૂલી જાય છે."
પાણી એટલી ઝડપથી ભરાયા કે ઘણા લોકો ઓફિસ-નોકરીએ જઈ શક્યા નહીં. સ્કૂલના બાળકોને વાલીઓએ ઘરે જ રાખવા પડ્યા.
2. ટ્રાફિકથી લઈને આરોગ્ય સુધી બધું પ્રભાવિત
પાણી ભરાવાની સૌથી મોટી અસર વાહનવ્યવહાર પર પડી.
વાહનચાલકોની હાલત:
પુનિત નગર રેલવે ક્રોસિંગ એ અમદાવાદ પૂર્વને દક્ષિણ સાથે જોડતો મુખ્ય માર્ગ છે. અહીં પાણી ભરાતા બાઈક-એક્ટિવા વચ્ચે જ બંધ પડી ગયા. ઓટો રિક્ષા ચાલકો ભાડું લેવાનો પણ ઇનકાર કરવા લાગ્યા કારણ કે એન્જિનમાં પાણી જવાની બીક હતી. ઘણા કાર ચાલકોએ કલાકો સુધી ટ્રાફિકમાં ફસાઈને વારો આવવાની રાહ જોવી પડી.
રાહદારીઓની મુશ્કેલી:
મહિલાઓ, વડીલો અને સ્કૂલે જતા બાળકો માટે સ્થિતિ સૌથી ખરાબ હતી. ઘૂંટણ સુધીના ગંદા પાણીમાંથી પસાર થવા સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહોતો. ઘણા લોકોએ ચપ્પલ હાથમાં લઈને અને કપડા ઊંચા કરીને જવું પડ્યું.
આરોગ્યનું જોખમ:
ભરાયેલા પાણીમાં ગટરનું મિશ્રણ પણ હતું. મચ્છર, દુર્ગંધ અને ચેપનો ખતરો વધી ગયો છે. સ્થાનિક ડોક્ટરના કહેવા મુજબ વરસાદ બાદ તાવ, ઉલ્ટી અને ત્વચાના રોગના કેસ વધવાની પૂરી શક્યતા છે.
3. "દર વર્ષે આ જ નાટક" - સ્થાનિકોનો આક્રોશ
જશોદા નગર અને પુનિત નગર એ છેલ્લા 10-12 વર્ષમાં ઝડપથી વિકસેલા રહેણાંક વિસ્તારો છે. હજારો ફ્લેટ, એપાર્ટમેન્ટ અને સોસાયટીઓ અહીં આવેલી છે. પણ વિકાસની સાથે સાથે મૂળભૂત સુવિધાઓનો વિકાસ થયો જ નથી એવો આરોપ સ્થાનિકો લગાવી રહ્યા છે.
ગોવિંદકૃપા એપાર્ટમેન્ટના રહેવાસી સંગઠનના પ્રમુખ નીતિનભાઈ પટેલે કહ્યું:
"અમે ટેક્સ ભરીએ છીએ, વોટ આપીએ છીએ. પણ દર વરસાદે અમારા ઘરમાં પાણી આવે છે. ગટર લાઈન અને સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેનેજ અલગ નથી. નીચાણવાળા વિસ્તારનું બધું પાણી અમારા રોડ પર આવે છે. છેલ્લા 5 વર્ષથી રજૂઆત કરીએ છીએ, પણ કાયમી ઉકેલ કોઈ આપતું નથી."
સ્થાનિકોની મુખ્ય 3 માંગણીઓ છે:
1. અલગ સ્ટોર્મ વોટર ડ્રેનેજ લાઈન: હાલ ગટર અને વરસાદી પાણી એક જ લાઈનમાં જાય છે એટલે થોડા વરસાદે પણ ઉભરો આવે છે.
2. નીચાણવાળા વિસ્તારમાં પંપિંગ સ્ટેશન: ગુરુત્વાકર્ષણથી પાણીનો નિકાલ શક્ય નથી, એટલે મશીનથી પાણી બહાર કાઢવાની વ્યવસ્થા જોઈએ.
3. રોડનું રિ-લેવલિંગ: ઘણી જગ્યાએ રોડ નીચા અને સાઈડની સોસાયટી ઊંચી છે. એટલે બધું પાણી રોડ પર જ ભરાય છે.
એક યુવતીએ ગુસ્સામાં કહ્યું, "સ્માર્ટ સિટીના બોર્ડ તો દરેક જગ્યાએ લાગ્યા છે, પણ સ્માર્ટ ડ્રેનેજ ક્યાં છે?"
4. મનપાનો જવાબ: "કાર્યવાહી ચાલુ છે"
આ બાબતે અમદાવાદ મહાનગરપાલિકાના દક્ષિણ ઝોનના અધિકારીઓનો સંપર્ક કરતા તેમણે જણાવ્યું કે વરસાદની આગાહીને પગલે તમામ વોર્ડમાં કંટ્રોલ રૂમ એક્ટિવ કરવામાં આવ્યા છે. જ્યાં પણ પાણી ભરાવાના કોલ આવે ત્યાં ફાયર અને ડ્રેનેજની ટીમને તાત્કાલિક મોકલવામાં આવે છે.
એક અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું, "જશોદા નગરનો વિસ્તાર નીચાણવાળો છે અને આસપાસથી પાણી અહીં ભેગું થાય છે. અમે 2 ડિઝલ પંપ લગાવીને પાણીનો નિકાલ કર્યો છે. આગામી બજેટમાં આ વિસ્તાર માટે 18 કરોડની ડ્રેનેજ યોજનાની દરખાસ્ત પણ મૂકવામાં આવી છે."
પણ સ્થાનિકો આ વાતથી સંતુષ્ટ નથી. તેમનું કહેવું છે કે "દરખાસ્ત" અને "યોજના"ના નામે વર્ષો વીતી જાય છે, પણ જમીન પર કામ દેખાતું નથી.
5. નિષ્ણાતો શું કહે છે: સમસ્યા માત્ર પાણીની નથી
અર્બન પ્લાનિંગના નિષ્ણાત ડો. હર્ષદ શાહના મતે અમદાવાદ પૂર્વની આ સમસ્યા માત્ર ડ્રેનેજની નથી.
તેઓ 3 મુખ્ય કારણો ગણાવે છે:
1. અનઆયોજિત વિકાસ: છેલ્લા દાયકામાં જે ઝડપથી સોસાયટીઓ બની છે, તે મુજબ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધ્યું નથી. તળાવો અને કાંસને પુરવામાં આવ્યા છે.
2. જૂની ડ્રેનેજ સિસ્ટમ: 20 વર્ષ જૂની પાઈપલાઈનની ક્ષમતા હવે વધેલી વસ્તી માટે પૂરતી નથી.
3. મેન્ટેનન્સનો અભાવ: ચોમાસા પહેલા નાળા-ગટરની સફાઈ કાગળ પર જ થાય છે. જમીન પર કચરો અને પ્લાસ્ટિકને કારણે પાણીનો નિકાલ અટકે છે.
તેઓ સૂચવે છે કે "સ્પોન્જ સિટી"નો કોન્સેપ્ટ અપનાવવો જોઈએ. એટલે કે રોડની બાજુમાં રેઈન વોટર હાર્વેસ્ટિંગ, પાર્કમાં પાણી સંગ્રહના ખાડા અને પારગમ્ય રસ્તા બનાવવા.
6. સામાન્ય માણસની વેદના: એક દિવસની કહાની
સવારે 8:30 વાગ્યે: પુનિત નગરની શીતલબેનને બાળકને સ્કૂલે મૂકવા જવાનું હતું. ઘરની બહાર નીકળતા જ ઘૂંટણ સુધી પાણી. બાળકને તેડીને 500 મીટર ચાલવું પડ્યું.
બપોરે 1 વાગ્યે: ડિલિવરી બોય રવિની બાઈક પાણીમાં બંધ પડી ગઈ. 1200 રૂપિયાનો રિપેરિંગ ખર્ચ.
સાંજે 6 વાગ્યે: વૃદ્ધ દંપતીને દવા લેવા જવું હતું પણ રિક્ષાવાળાએ ના પાડી દીધી.
આ એક દિવસની કહાની છે. આવું દરેક વરસાદે બને છે.
7. આગળનો રસ્તો શું?
ચોમાસું હજુ બાકી છે. હવામાન વિભાગે આગામી સપ્તાહમાં પણ સારો વરસાદ પડવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે. તો પ્રશ્ન એ છે કે તંત્ર પાસે કાયમી ઉકેલ છે કે માત્ર પંપ ચલાવીને પાણી કાઢવાનો તાત્કાલિક ઉપાય?
સ્થાનિકોએ ચીમકી આપી છે કે જો 15 દિવસમાં કામ શરૂ નહીં થાય તો તેઓ મનપા કચેરીએ ઉગ્ર વિરોધ કરશે. સોશિયલ મીડિયા પર #PaniMaDubelEastAhmedabad હેશટેગ પણ ટ્રેન્ડ કરી રહ્યો છે.
નાગરિકોની માંગ સ્પષ્ટ છે. અમને સ્માર્ટ સિટીના વાયદા નથી જોઈતા, અમને વરસાદમાં સુકા પગે નીકળી શકાય એવા રસ્તા જોઈએ છે.
પ્રિ-મોન્સૂનનો વરસાદ એ ચોમાસાની મહાવરો હોય છે. પણ જ્યારે મહાવરામાં જ શહેર ફેલ થાય, તો પરીક્ષામાં શું થશે? અમદાવાદ પૂર્વના જશોદા અને પુનિત નગરની તસવીરો એ સવાલ પૂછે છે કે શું વિકાસ માત્ર ફ્લાયઓવર અને બિલ્ડિંગોનું નામ છે, કે પછી સામાન્ય માણસને પાણી વગરનું જીવન આપવાનું નામ છે?
જવાબ હવે તંત્ર અને નેતાઓએ આપવાનો છે. કારણ કે આકાશમાંથી વરસાદ રોકી શકાતો નથી, પણ રસ્તા પર પાણી ભરાવું રોકી શકાય છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World Jul 24 2026
