અમેરિકન LPGનો ભાવ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધુ: મધ્યપૂર્વ કરતાં મોંઘો પડતો ગેસ છતાં ભારતે 15% આયાતનો મોટો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો

- Friday World 13 Aug 2026

અમેરિકાથી આવતો LPG (રાંધણ ગેસ) મધ્યપૂર્વના ગેસ કરતાં મોંઘો પડે છે. મુખ્ય કારણ છે લાંબું અંતર અને વધારે ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ. અમેરિકાના ગલ્ફ કોસ્ટથી ભારત સુધી કાર્ગો પહોંચવામાં 25 થી 40 દિવસ લાગે છે, જ્યારે મધ્યપૂર્વથી માત્ર 5 થી 12 દિવસ જ લાગે છે. આને કારણે ફ્રેઇટ ખર્ચ અમેરિકા માટે નોંધપાત્ર રીતે વધારે રહે છે. સામાન્ય સમયમાં મધ્યપૂર્વના કાર્ગો પર ટ્રાન્સપોર્ટ $40થી $110 પ્રતિ ટન હોય છે, જ્યારે અમેરિકાથી આ આંકડો $100થી $170 કે તેથી વધુ પ્રતિ ટન સુધી જાય છે. કેટલાક અંદાજ મુજબ ફ્રેઇટ ખર્ચ 3 થી 5 ગણો વધી શકે છે. આ ઉપરાંત ટર્મિનલ ચાર્જ અને અન્ય ખર્ચ ઉમેરાતાં લેન્ડેડ કોસ્ટ (ભારતમાં પહોંચતો અંતિમ ભાવ) અમેરિકન LPGનો વધારે પડે છે.

ભાવની વાત કરીએ તો અમેરિકાનો બેન્ચમાર્ક મોન્ટ બેલ્વ્યુ સામાન્ય રીતે સાઉદી કોન્ટ્રાક્ટ પ્રાઇસ (Saudi CP) કરતાં સસ્તો હોય છે. પરંતુ લાંબા અંતરના ટ્રાન્સપોર્ટને કારણે આ ફાયદો ઘણી વાર રદ થઈ જાય છે. પરિણામે અમેરિકન ગેસનો અંતિમ ભાવ મધ્યપૂર્વના ગેસ કરતાં વધારે રહે છે. છતાં ભારતે હોર્મુઝ સંકટ બાદ આ વધારે ખર્ચવાળા વિકલ્પને પસંદ કર્યો છે અને હવે તેને વધુ મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.

સરકારે IOCL, BPCL અને HPCLને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે 2027 સુધીમાં દેશની કુલ LPG આયાતનો ઓછામાં ઓછો 15 ટકા હિસ્સો અમેરિકન ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટ દ્વારા મેળવવો. આ વર્ષે પહેલેથી જ અમેરિકા પાસેથી રેકોર્ડ 39 લાખ ટન LPG આવી ચૂક્યું છે. અગાઉના 10 ટકાના કોન્ટ્રાક્ટને હવે 15 ટકા કે વધુ સુધી વધારવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. ત્રણેય કંપનીઓના અધિકારીઓ અમેરિકામાં વાટાઘાટો કરી રહ્યા છે.

ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા LPG વપરાશકારોમાંનો એક છે. વાર્ષિક માંગમાંથી 60-65 ટકા આયાત પર નિર્ભર છે. અગાઉ આ આયાતનો 90 ટકાથી વધુ હિસ્સો મધ્યપૂર્વ પાસેથી આવતો હતો અને મોટાભાગનો પુરવઠો સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાંથી પસાર થતો હતો. 2026માં હોર્મુઝમાં અવરોધ ઊભો થતાં પુરવઠો તૂટી પડ્યો. આયાતમાં ઘટાડો થયો, વપરાશ પણ ઘટ્યો અને ઘરો તેમજ વ્યવસાયોએ વિકલ્પો તરફ વળવું પડ્યું. આ કટોકટીએ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે એક જ વિસ્તાર પર નિર્ભર રહેવું જોખમી છે.

મધ્યપૂર્વનો ગેસ નજીક હોવાથી ટ્રાન્સપોર્ટ ઓછો અને સામાન્ય સમયમાં સસ્તો પડે છે. પરંતુ ભૌગોલિક જોખમ વધારે છે. અમેરિકાનો ગેસ દૂર છે, ટ્રાન્સપોર્ટ અને અંતિમ ભાવ વધારે છે, પરંતુ પુરવઠો વધુ વિશ્વસનીય અને નિશ્ચિત છે. ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટથી ભાવ વધુ અનુમાનિત રહે છે અને સપ્લાયમાં અચાનક અવરોધનું જોખમ ઘટે છે. વધુમાં આ પગલું અમેરિકા સાથેના વેપાર સરપ્લસને ઘટાડવામાં અને બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંબંધોને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરે છે.

આ વૈવિધ્યકરણથી ભારતને બે મોટા ફાયદા થશે. પહેલું, હોર્મુઝ જેવી કટોકટી ફરીથી આવે તો પણ રાંધણ ગેસનો પુરવઠો જાળવી શકાશે. બીજું, લાંબા ગાળે સપ્લાય વિકલ્પો વધશે અને એક જ વિસ્તાર પરની નિર્ભરતા ઘટશે. સરકારે ઘરેલું ઉત્પાદન વધારવા, પાઈપલાઈન ગેસ કનેક્શન ઝડપી બનાવવા અને ઘરેલું વપરાશને પ્રાથમિકતા આપવા પગલાં પણ લીધા છે. જોકે, વધારે આયાત ખર્ચને કારણે રિટેલ ભાવ પર દબાણ રહી શકે છે, પરંતુ સબસિડી અને ઉજ્જવલા યોજના દ્વારા સામાન્ય લોકોને રાહત આપવાનો પ્રયાસ ચાલુ છે.

સારાંશમાં, અમેરિકન LPGનો ભાવ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ મધ્યપૂર્વ કરતાં વધુ છે. છતાં સપ્લાય સુરક્ષા અને વૈવિધ્યકરણ માટે ભારત આ વિકલ્પને વધારી રહ્યું છે. મધ્યપૂર્વનો ગેસ સસ્તો અને નજીકનો છે, પરંતુ જોખમી છે. અમેરિકાનો ગેસ મોંઘો છે, પરંતુ વધુ સુરક્ષિત અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વનો છે. ભારત હવે બંનેનું સંતુલન સાધીને ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવી રહ્યું છે. આ નિર્ણયથી કરોડો પરિવારોના રસોડામાં સતત રાંધણ ગેસ મળતો રહે તે સુનિશ્ચિત થશે.

Sajjadali Nayani ✍

Friday World 13 Aug 2026

#IndiaLPG

#USLPGImports

#LPGPriceComparison

#TransportCost

#HormuzCrisis

#EnergySecurity

#IOCL

#BPCL

#HPCL

#IndiaUSTrade