-Friday World 21 Aug 2026
અમેરિકામાં હિન્દુ સંગઠનો દ્વારા યોજાઈ રહેલા ‘યુનિવર્સલ વનનેસ સેલિબ્રેશન્સ’ કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવત આગામી સપ્તાહે ભાગ લેવાના છે. આ મુલાકાત પહેલાં જ અમેરિકામાં તેમના પ્રવાસ સામે ભારે વિરોધ ઉઠ્યો છે. અમેરિકાની સ્વતંત્ર સરકારી સંસ્થા યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ કમિશન ઓન ઈન્ટરનેશનલ રિલિજિયસ ફ્રીડમ (USCIRF)એ સંઘ અને તેના નેતાઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માગણી કરી છે અને ઉચ્ચ સ્તરીય ડિપ્લોમેટિક બેઠકો રદ કરવાની હાક પણ કરી છે.
મોહન ભાગવત ૨૫ ઓગસ્ટથી અમેરિકા, કેનેડા અને યુકેની ત્રણ દેશોની મુલાકાતે જવાના છે. આ પ્રવાસ સંઘના શતાબ્દી વર્ષના વૈશ્વિક આઉટરીચનો ભાગ છે. અમેરિકામાં તેમનો મુખ્ય કાર્યક્રમ ૨૯ ઓગસ્ટે ન્યૂયોર્કના મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનમાં યોજાનારો ‘યુનિવર્સલ વનનેસ સેલિબ્રેશન્સ’ છે. આ કાર્યક્રમ અમેરિકન હિન્દુઝ ફોર એંગેજમેન્ટ એન્ડ ડાયલોગ (AHEAD) ફોરમ દ્વારા યોજાઈ રહ્યો છે. તેમાં ૫,૦૦૦થી વધુ ભારતીય-અમેરિકનોના ભાગ લેવાની અપેક્ષા છે. કાર્યક્રમમાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સાથે વસુધૈવ કુટુંબકમની ભાવના, નાગરિક જવાબદારી અને આંતરધાર્મિક સમજણ પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
આ મુલાકાત પહેલાં જ USCIRFએ પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે. આ કમિશન સરકારથી સ્વાયત્ત કામ કરવાનો દાવો કરે છે અને તેના સભ્યોની નિમણૂક અમેરિકન પ્રમુખ તથા સેનેટર્સ દ્વારા થાય છે. કમિશનના પ્રમુખ આસિફ મહમૂદે જણાવ્યું હતું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જે સંગઠનના સભ્ય છે એ RSS ભારતમાં મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી જેવા લઘુમતીઓ પરના હુમલા અને ભેદભાવ માટે જવાબદાર સંગઠનોનું છત્રસંગઠન છે. તેમણે કહ્યું કે મોહન ભાગવતની મુલાકાતને આ હુમલાઓથી અલગ કરીને જોઈ શકાય નહીં.
કમિશનના અન્ય કમિશનર જીન મિલ્સે ટ્રમ્પ સરકારને રજૂઆત કરી છે કે મોહન ભાગવત અને સંઘના અન્ય નેતાઓ સાથેની ઉચ્ચ સ્તરીય ડિપ્લોમેટિક બેઠકો અને સૌજન્યપૂર્ણ વ્યવહાર રદ કરવા જોઈએ. તેના બદલે ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘન માટે જવાબદાર માનવામાં આવતા RSS સભ્યો પર પ્રતિબંધ અને પ્રતિબંધાત્મક પગલાં લેવા જોઈએ. આ માગણી USCIRFની વાર્ષિક રિપોર્ટ સાથે સુસંગત છે, જેમાં અગાઉ પણ ભારતને ‘કન્ટ્રી ઓફ પાર્ટિક્યુલર કન્સર્ન’ જાહેર કરવાની અને RSS તથા અન્ય સંસ્થાઓ પર ટાર્ગેટેડ સેન્ક્શન્સની ભલામણ કરવામાં આવી હતી.
ગત માર્ચમાં જ્યારે USCIRFએ સંઘ અને ભારતની જાસૂસી એજન્સી પર પ્રતિબંધની માગ કરી હતી ત્યારે ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ જવાબ આપ્યો હતો. મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે અમેરિકન આયોગ અમુક સંગઠનોને નિશાન બનાવે છે, પરંતુ ભારત ૧૪૦ કરોડ લોકોનો દેશ છે જ્યાં જુદા જુદા ધર્મોના લોકો સદભાવથી રહે છે. આ વખતે પણ આ જ પ્રકારની માગણી ફરી સામે આવી છે, તે પણ એવા સમયે જ્યારે સંઘના વડા અમેરિકાના પ્રવાસે જવાના છે.
સંઘના નેતાઓએ આ પ્રવાસને પ્રોપગેન્ડા સામે હકીકત રજૂ કરવા અને વસુધૈવ કુટુંબકમની ભાવના ફેલાવવાના હેતુથી જોડ્યો છે. તેઓ કહે છે કે વિશ્વભરમાં ભારત, હિન્દુ સમાજ અને સંઘ વિશે ફેલાવવામાં આવતી ગેરસમજોનો જવાબ આપવો જરૂરી છે. અમેરિકન હિન્દુ સમુદાયમાં આ કાર્યક્રમ માટે ઉત્સાહ છે અને ૧૩૫થી વધુ સંગઠનો તેમાં સહભાગી થવાના છે.
જોકે વિરોધ પણ તીવ્ર છે. USCIRF જેવી સંસ્થાઓ સંઘને ધાર્મિક કટ્ટરતા સાથે જોડે છે અને અગાઉથી તેના વિરોધમાં આવતી રહી છે. આ વિરોધ ફક્ત સંઘ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભારત-અમેરિકા સંબંધો અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના મુદ્દે ચાલતી મોટી ચર્ચાનો ભાગ બની રહ્યો છે.
મોહન ભાગવતની આ મુલાકાત સંઘના વૈશ્વિક આઉટરીચ અને અમેરિકન હિન્દુ સમુદાયની એકતાના પ્રયાસને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે જ સમયે USCIRF જેવી સંસ્થાઓનો વિરોધ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારત અને તેની સંસ્થાઓ અંગે અલગ-અલગ મંતવ્યો અસ્તિત્વમાં છે. આગામી દિવસોમાં આ મુલાકાત કેવી રીતે આગળ વધે છે અને અમેરિકન સરકાર તથા સમાજ તેનો કેવો પ્રતિભાવ આપે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 21 Aug 2026
#MohanBhagwat
#RSS
#USVisit
#UniversalOneness
#USCIRF
#HinduAmericans
#MadisonSquareGarden
#ReligiousFreedom
#IndiaUSRelations
#SanghOutreach
