ગુજરાતમાં વીજસંકટ: પાવર સરપ્લસની જાહેરાતો વચ્ચે ઉત્પાદન ઘટ્યું, ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી મોંઘી વીજળીની ખરીદી વધી

ગુજરાતમાં વીજસંકટ: પાવર સરપ્લસની જાહેરાતો વચ્ચે ઉત્પાદન ઘટ્યું, ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી મોંઘી વીજળીની ખરીદી વધી

-Friday World Oct 20,2026 

ગુજરાતને લાંબા સમયથી ‘પાવર સરપ્લસ’ રાજ્ય તરીકે પ્રચારિત કરવામાં આવતું હતું. મોટી-મોટી જાહેરાતો થતી હતી કે રાજ્યમાં વીજળીની પૂરતી ક્ષમતા છે અને વધારાની વીજળી પણ અન્ય રાજ્યોને આપી શકાય છે. પરંતુ હાલમાં જ્યારે વીજસંકટની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે, ત્યારે સરકારના વીજ આયોજન અને વ્યવસ્થા પર ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.

એક તરફ સરકારી વીજ કંપનીઓનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે, બીજી તરફ ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી મોંઘી વીજળી ખરીદવાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે. આ મોંઘી ખરીદીનો બોજ આખરે સામાન્ય નાગરિકો અને ઉદ્યોગો પર પડે છે. જો રાજ્યમાં પૂરતી ઉત્પાદન ક્ષમતા હોય તો વારંવાર બહારથી વીજળી લાવવાની જરૂર કેમ પડે છે? આ મૂળભૂત પ્રશ્ન હવે જાહેર ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.

વિધાનસભામાં રજૂ થયેલી માહિતી પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વર્ષ 2024માં અદાણી પાવર પાસેથી લગભગ 15,492 મિલિયન યુનિટ વીજળી ખરીદવા માટે આશરે 8,095 કરોડ રૂપિયા ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2025માં આ આંકડો 13,223 મિલિયન યુનિટ અને 7,300 કરોડ રૂપિયા રહ્યો. આમ બે વર્ષમાં કુલ 28,715 મિલિયન યુનિટ વીજળી માટે લગભગ 15,395 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થયો છે.

વર્ષ 2024-25 દરમિયાન 11,777 મિલિયન યુનિટ વીજળીની ખરીદી, 1,322 કરોડ રૂપિયાના ફિક્સ્ડ ચાર્જ અને સરેરાશ 3.77 રૂપિયા પ્રતિ યુનિટ વેરીએબલ ખર્ચનો ઉલ્લેખ પણ થયો છે. ફિક્સ્ડ અને વેરીએબલ ચાર્જ અલગ-અલગ હોવાથી સમગ્ર નાણાકીય ચિત્ર સમજવા માટે કરારની સંપૂર્ણ શરતો, સમયગાળો અને કુલ ચૂકવણીની વિગતો જાહેર થવી જરૂરી છે.

વીજ વપરાશની વાત કરીએ તો વર્ષ 2024માં 1,26,698 મિલિયન યુનિટથી વધીને 2025માં 1,28,128 મિલિયન યુનિટ થયો. એટલે કે વપરાશમાં માત્ર 1,160 મિલિયન યુનિટનો વધારો થયો. તેનાથી વિપરીત સરકારી વીજ કંપનીઓનું ઉત્પાદન 1,21,776 મિલિયન યુનિટથી ઘટીને 1,19,498 મિલિયન યુનિટ થયું. આમ ઉત્પાદનમાં 2,280 મિલિયન યુનિટનો ઘટાડો નોંધાયો.

વીજ માંગમાં વધારો થવાનો અંદાજ સરકારને અગાઉથી હોવો જોઈએ. ઉનાળાની ગરમી, ખેતી માટેની જરૂરિયાત, ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ અને ઘરેલુ વપરાશ—આ બધી બાબતો અણધારી નથી. તેમ છતાં સરકારી ઉત્પાદન ઘટે અને ખાનગી ખરીદી પર નિર્ભરતા વધે તો આગોતરા આયોજનની નિષ્ફળતા જણાય છે.

નિષ્ણાતો અને વિપક્ષીય પક્ષો માંગ કરી રહ્યા છે કે સરકારે દરેક સરકારી વીજ મથકનું પ્લાન્ટવાર ઉત્પાદન, સ્થાપિત ક્ષમતા, વાસ્તવિક ઉપયોગનો દર, જાળવણીને કારણે બંધ રહેલા સમયગાળા, ઈંધણની ઉપલબ્ધતા અને ઉત્પાદન ઘટવાના કારણો જાહેર કરવા જોઈએ. સાથે જ સરકારી ઉત્પાદનની સરેરાશ કિંમત અને ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી ખરીદાતી વીજળીના દરની સરખામણી પણ રજૂ કરવી જોઈએ.

તાજેતરમાં રાજ્ય સરકારે ઓક્ટોબર માટે 2,999 મેગાવોટ, નવેમ્બર માટે 1,740 મેગાવોટ અને ડિસેમ્બર માટે 1,335 મેગાવોટના ટૂંકા ગાળાના વીજ કરારોની જાહેરાત કરી છે. પરંતુ માત્ર મેગાવોટની જાહેરાત પૂરતી નથી. કઈ કંપની પાસેથી વીજળી ખરીદાશે, પ્રતિ યુનિટ દર કેટલો હશે, કરારનો સમયગાળો કેટલો છે, કુલ નાણાકીય બોજ કેટલો પડશે અને અન્ય સસ્તા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરવામાં આવી છે કે નહીં—આ બધી વિગતો જનતા સમક્ષ મૂકવી જોઈએ. આવી માંગ કોંગ્રેસ સહિત વિવિધ વર્ગો તરફથી ઉઠી રહી છે.

ગુજરાત જેવા ઔદ્યોગિક રાજ્યમાં વીજળીની નિયમિત અને સસ્તી પુરવઠો અત્યંત મહત્વનો છે. જો સરકારી ક્ષમતાનો પૂરો ઉપયોગ ન થાય અને મોંઘી ખાનગી વીજળી પર નિર્ભરતા વધે તો તે લાંબા ગાળે રાજ્યની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય માણસના જીવનધોરણને અસર કરી શકે છે. પારદર્શિતા, જવાબદારી અને સુધારેલું આયોજન જ આ સંકટને ટાળી શકે છે.

Sajjadali Nayani ✍ 

Friday World Oct 20,2026 

#GujaratPowerCrisis 

#ElectricityShortage 

#PowerSurplusMyth 

#AdaniPower 

#GujaratElectricity 

#EnergyCrisisIndia 

#PrivatePowerPurchase 

#PowerPlanningFailure 

#GujaratNews 

#EnergyTransparency