-Friday World March 22,2026
ગુજરાતના મોરબી – વિશ્વનું સૌથી મોટું સિરામિક અને ટાઇલ્સનું કેન્દ્ર – આજે એક અભૂતપૂર્વ સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ફેબ્રુઆરી 2026થી ચાલી રહેલા યુદ્ધે મધ્ય પૂર્વના વેપારી માર્ગોને સંપૂર્ણપણે અસર કરી છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝના અવરોધ અને GCC દેશોના પોર્ટ્સ (દુબઈ, ઓમાન, શારજા, કતાર, કુવૈત) પરના પ્રતિબંધોને કારણે મોરબીના ઉદ્યોગકારોના હજારો કન્ટેનરો દરિયામાં ફરી રહ્યા છે અને હવે કંડલા કે મુંદ્રા પોર્ટથી પાછા આવી રહ્યા છે. અંદાજે 1500 કન્ટેનરો પાછા ફર્યા છે, જેનાથી ઉદ્યોગની ચિંતા સાતમા આસમાને પહોંચી ગઈ છે.
આ યુદ્ધ માત્ર એક્સપોર્ટને જ નહીં, પણ ઉત્પાદનને પણ ઠપ્પ કરી રહ્યું છે. અગાઉ ગેસની અછતને કારણે 400થી વધુ કારખાનાઓ બંધ થઈ ગયા હતા, અને હવે એક્સપોર્ટના અવરોધથી સમગ્ર ઉદ્યોગની આર્થિક ધરી હલી ગઈ છે. મોરબી ભારતના 80%થી વધુ સિરામિક ટાઇલ્સ અને સેનિટરીવેરનું ઉત્પાદન કરે છે, જેમાંથી મોટો ભાગ GCC દેશોમાં એક્સપોર્ટ થાય છે.
યુદ્ધની શરૂઆત પછી સ્થિતિ કેવી બદલાઈ?
ફેબ્રુઆરી 28, 2026ના રોજ અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઈરાન પર આક્રમણ કર્યું, જેમાં સુપ્રીમ લીડર અલી ખમેનેી સહિત અનેક ઉચ્ચ અધિકારીઓની હત્યા થઈ. ઈરાને પ્રતિકારમાં મિસાઈલ હુમલા કર્યા અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને અસરકારક રીતે અવરોધિત કર્યો, જે વૈશ્વિક તેલ વેપારનો 20% ભાગ છે. આનાથી GCC દેશોના પોર્ટ્સ પર કડક પ્રતિબંધો લાગ્યા, અને શિપિંગ કંપનીઓએ જોખમને કારણે ભાડામાં આશ્ચર્યજનક વધારો કર્યો.
મોરબીના ઉદ્યોગકારો માટે આ બેવડો ઝટકો છે:
1. એક્સપોર્ટના કન્ટેનરો પાછા ફર્યા: દર મહિને 15,000 કન્ટેનરો મોકલાતા હતા, જેમાંથી મોટા ભાગ GCCમાં જતા. હવે આ કન્ટેનરો દરિયામાં આંટા ફરીને અથવા ભારતીય પોર્ટ્સથી પાછા આવી રહ્યા છે. 1500 કન્ટેનરો પાછા આવ્યા હોવાની ચર્ચા છે, જેનાથી ઉત્પાદિત માલનો સંગ્રહ અને નુકસાન વધ્યું છે.
2. શિપિંગ ભાડામાં વિસ્ફોટક વધારો: સામાન્ય રીતે દુબઈ સુધીનું ભાડું 50-60 હજાર રૂપિયા હતું, જે હવે 3 લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયું છે – એટલે કે 5 ગણાથી વધુ વધારો! એક કારખાનેદારે નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું કે, "સોના કરતાં ઘડામણ મોંઘી થઈ ગઈ છે." માલનું મૂલ્ય 3-4 લાખ હોય તો ભાડું તેનાથી વધુ થઈ જાય છે, જેથી એક્સપોર્ટ અશક્ય બની ગયું છે.
મોરબીના સિરામિક ઉદ્યોગનું આર્થિક મહત્વ મોરબી વાર્ષિક 20,000 કરોડ રૂપિયાનું એક્સપોર્ટ કરે છે, જેમાંથી 5,000 કરોડ GCC દેશોમાં જાય છે. આ ઉદ્યોગ 4 લાખથી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. પરંતુ યુદ્ધને કારણે ગેસ (પ્રોપેન અને નેચરલ ગેસ)ની અછતથી 400-600 કારખાનાઓ બંધ થઈ ગયા છે. ગુજરાત ગેસે સપ્લાય 50% ઘટાડી છે, અને વધુ બંધ થવાની આશંકા છે.
આ સંકટ માત્ર મોરબી સુધી મર્યાદિત નથી – સુરતના ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ પણ અસરગ્રસ્ત છે. ઉદ્યોગકારો કહે છે, "અબ્દુલને ટાઈટ કરવામાં આપણે જ ટાઈટ થઈ ગયા." રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર પાસે વૈકલ્પિક ગેસ સ્ત્રોત અને એક્સપોર્ટ માર્ગો માટે તાત્કાલિક પગલાંની માંગ ઉઠી છે.
આગળ શું? યુદ્ધ ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં ઈરાને ઇઝરાયલ પર મિસાઈલ હુમલા કર્યા છે અને અમેરિકા-ઇઝરાયલે ઈરાનની ઊર્જા અને લશ્કરી સુવિધાઓને નિશાન બનાવ્યું છે. સ્થિતિ સુધરે ત્યાં સુધી મોરબીના ઉદ્યોગકારોને ભારે નુકસાન થશે. વૈકલ્પિક બજારો (આફ્રિકા, યુરોપ) તરફ વળવું પડશે, પરંતુ ભાડા અને સમયના કારણે તે પણ મુશ્કેલ છે.
આ યુદ્ધે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ભારત જેવા દેશો માટે ઊર્જા અને વેપારની નિર્ભરતા કેટલી જોખમી છે. મોરબીના ઉદ્યોગકારોની આ પીડા રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચાનો વિષય બનવી જોઈએ. જો તાત્કાલિક રાહત ન મળે તો લાખો પરિવારોની આજીવિકા પર કાળો વાદળ છવાઈ જશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 22,2026
