-Friday World March-4-2026
ઇરાનના રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC)એ સ્પષ્ટ જાહેરાત કરી: "ખાડી બંધ છે. જે કોઈ જહાજ પસાર થવાનો પ્રયાસ કરશે તેને આગ લગાવી દેવામાં આવશે." આ જાહેરાત પછી વેપારી ટ્રાફિક લગભગ થંભી ગયો. સામાન્ય રીતે આ રસ્તેથી દરરોજ 1.98 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ પસાર થાય છે, પરંતુ 1 માર્ચે માત્ર 28 લાખ બેરલ (ફક્ત ત્રણ ટેન્કરો) જ પસાર થયા – એટલે કે 86% ઘટાડો!
હાલમાં 706થી વધુ બિન-ઇરાની ટેન્કરો ખાડીની બંને બાજુએ ફસાયેલા છે. આમાં 334 ક્રૂડ ઓઇલ કેરિયર, 109 ડર્ટી પ્રોડક્ટ કેરિયર અને 263 ક્લીન પ્રોડક્ટ વેસલ સામેલ છે. 26 ટેન્કરો તો કોઈ નિશ્ચિત ગંતવ્ય વગર જ ખાડીમાં ભટકી રહ્યા છે. જો આ સ્થિતિ લાંબી ચાલે તો ફસાયેલા જહાજોની સંખ્યા અનેકગણી વધી શકે છે, જેનાથી ડિલિવરીમાં મહિનાઓનું વિલંબ થશે.
ભારત પર સૌથી મોટી અસર
ભારત માટે આ ખાડી અત્યંત મહત્વની છે કારણ કે અહીંથી 40% ક્રૂડ ઓઇલ અને 50% એલએનજી આવે છે. હાલમાં 37 ભારતીય ફ્લેગવાળા જહાજો (મોટા ભાગે ક્રૂડ અને એલએનજી કેરિયર) પર્શિયન ગલ્ફ, ગલ્ફ ઓફ ઓમાન અને આસપાસના વિસ્તારમાં અટવાયા છે. આ જહાજોમાં 1109થી વધુ નાવિકો (સેઇલર્સ) સવાર છે. ઇન્ડિયન નેશનલ શિપઓનર્સ એસોસિએશને ચેતવણી આપી છે કે આ જહાજોને કારણે 10,000 કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિ જોખમમાં છે. તાજેતરમાં જ વિદેશી જહાજોમાં સવાર ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા છે, જેનાથી ચિંતા વધી છે.
વૈશ્વિક અસર અને ભાવ વધારો આ સંકટથી વિશ્વભરમાં ઇંધણના ભાવોમાં તીવ્ર વધારો થઈ રહ્યો છે. એશિયા અને યુરોપની રિફાઇનરી કંપનીઓ હવે અમેરિકા, ગલ્ફ, વેસ્ટ આફ્રિકા, બ્રાઝિલ અને રશિયા તરફ વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો શોધી રહી છે. ચીન અને ભારત જેવા દેશો, જે ગલ્ફ ક્રૂડ પર સૌથી વધુ નિર્ભર છે, તેમને સૌથી મોટો ફટકો પડી રહ્યો છે. ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધતાં જહાજોનું ભાડું આસમાને પહોંચી ગયું છે. ઘણી કંપનીઓએ હોર્મુઝમાંથી પસાર થવાનું સ્થગિત કરી દીધું છે અને આફ્રિકાની આસપાસના લાંબા માર્ગે જહાજો મોકલી રહી છે, જેનાથી ખર્ચ અને સમય બંને વધે છે.
આગળ શુ થશે? આ સ્થિતિ લાંબી ચાલે તો વૈશ્વિક ઇંધણ સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. ભારત સરકારે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા પર વિચારણા શરૂ કરી છે, પરંતુ તાત્કાલિક ઉકેલ મુશ્કેલ લાગે છે. ઇરાનની આક્રમકતા અને અમેરિકા-ઇઝરાયેલના હુમલાઓ વચ્ચે યુદ્ધની આગ વધુ ભડકી રહી છે. વિશ્વની આંખો હવે હોર્મુઝ પર ટકેલી છે – કારણ કે આ એક નાનકડી ખાડી નથી,
આ વિશ્વ અર્થતંત્રની ધમની છે!
આ સંકટ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય કેટલી નાજુક છે. જો યુદ્ધ ચાલુ રહ્યું તો ઇંધણના ભાવોમાં વધારો, આર્થિક મંદી અને સામાન્ય માણસની જીબ પર ભારે અસર પડશે. સમય આવી ગયો છે કે વિશ્વ આ એકમાત્ર ચોકપોઇન્ટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March-4-2026
