-Friday World-April 9,2026
અમેરિકાના વર્તમાન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ની વિદેશ નીતિ વારંવાર આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયમાં વિવાદ અને અવિશ્વાસનું કેન્દ્ર બની રહી છે. 2015માં તત્કાલીન પ્રમુખ બરાક ઓબામા ની આગેવાની હેઠળ અમેરિકા, ઈરાન અને વિશ્વના અન્ય મુખ્ય દેશોએ સહી કરેલી JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action) – ઈરાન પરમાણુ સંધિ –ને ટ્રમ્પે 2018માં એકપક્ષીય રીતે તોડી નાખી હતી. આ નિર્ણયને તે સમયે યુરોપીયન દેશો (ફ્રાન્સ, જર્મની, બ્રિટન), ચીન અને રશિયાએ તીવ્ર વિરોધ કર્યો હતો. વિશ્વના અનેક નેતાઓએ ટ્રમ્પને “અવિશ્વસનીય અને અસ્થિર” ગણાવ્યા હતા.
આજે, 2026માં ઈરાન સાથેના તાજેતરના સંઘર્ષમાં ટ્રમ્પની રાજનીતિ વધુ વિવાદાસ્પદ બની છે. અચાનક હુમલાઓની ધમકીઓ, “સિવિલાઈઝેશનનો અંત” જેવા શબ્દો, અને પછી અચાનક બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ (ceasefire) ની જાહેરાત – આ તમામ ઘટનાઓએ વિશ્વને એક વખત ફરી ટ્રમ્પની “યુ-ટર્ન” રાજનીતિનો અનુભવ કરાવ્યો છે. પાકિસ્તાન અને ચીનની મધ્યસ્થીમાં થયેલા આ યુદ્ધવિરામને અમેરિકન વિરોધી સેનેટરોએ “સરેન્ડર” કહીને ટીકા કરી છે.
2015ની સંધિ તોડવાથી શરૂ થયેલું અવિશ્વાસનું વર્તુળ
2015માં ઓબામા વહીવટીતંત્રે ઈરાન સાથે પરમાણુ સંધિ કરીને વિશ્વને એક મોટો કૂટનીતિક વિજય આપ્યો હતો. આ સંધિ અનુસાર ઈરાન svપરમાણુ કાર્યક્રમ પર પ્રતિબંધ સ્વીકારે અને તેના બદલામાં આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવામાં આવે. પરંતુ ટ્રમ્પે આ સંધિને “ખરાબ સોદો” કહીને તોડી નાખી અને ફરીથી કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા.
યુરોપીયન નેતાઓએ આને “ગંભીર ભૂલ” ગણાવી હતી. ફ્રાન્સના તત્કાલીન પ્રમુખ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોન, જર્મનીના એન્જેલા મેર્કેલ અને બ્રિટનના થેરેસા મેે સંયુક્ત નિવેદનમાં કહ્યું હતું કે અમેરિકા વિશ્વાસુ ભાગીદાર નથી. આ ઘટનાએ અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય આબરૂને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું અને વિશ્વને એ સંદેશ આપ્યો હતો કે અમેરિકન વહીવટીતંત્રની વચનબદ્ધતા અસ્થિર છે.
2026નો ઈરાન સંઘર્ષ: ધમકીઓથી યુદ્ધવિરામ સુધીની અસ્થિર યાત્રા
તાજેતરમાં ઈરાન સાથેના તણાવમાં ટ્રમ્પે પહેલા તીવ્ર ધમકીઓ આપી – “હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલો, નહીં તો નર્ક વરસાવીશું”, “પાવર પ્લાન્ટ અને બ્રિજને નિશાન બનાવીશું” જેવા શબ્દો વાપર્યા. તેમણે ઈરાનને “સંપૂર્ણ સરેન્ડર”ની માગ કરી. પરંતુ જ્યારે યુદ્ધ વધુ લાંબુ ચાલવાનું જોખમ વધ્યું અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી વૈશ્વિક તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા, ત્યારે અચાનક બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ ની જાહેરાત કરી.
આ યુદ્ધવિરામ પાકિસ્તાન અને ચીનની મધ્યસ્થીથી થયો છે. પાકિસ્તાને છેલ્લી ક્ષણે મધ્યસ્થી કરી અને ચીને પાછળથી સમર્થન આપ્યું. વાટાઘાટો ઇસ્લામાબાદમાં થવાની છે. ટ્રમ્પે આને “વિજય” કહ્યો, પરંતુ ઈરાને કોઈ મુખ્ય શરત માની નથી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર svનિયંત્રણ જાળવી રાખ્યું છે. વળી, યુદ્ધવિરામની જાહેરાત પછી પણ ઈરાન તરફથી ઇઝરાયેલ પર મિસાઈલ હુમલા થયા.
અમેરિકન સેનેટરોની તીવ્ર ટીકા: “માનસિક રીતે અનફિટ”
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં અમેરિકન ડેમોક્રેટિક સેનેટર ક્રિસ મર્ફી એ ટ્રમ્પના નિર્ણયને “સરેન્ડર” કહીને આક્રમક ટીકા કરી છે. તેમણે કહ્યું કે ટ્રમ્પે ઈરાન સામે અસ્પષ્ટ અને અસંગત યુદ્ધ યોજના બનાવી હતી. અન્ય સેનેટરોએ ટ્રમ્પને માનસિક રીતે અનફિટ ગણાવ્યા અને 25મા સુધારાના ઉપયોગની વાત કરી.
સેનેટરોએ કહ્યું કે ટ્રમ્પના “સિવિલાઈઝેશનનો અંત” જેવા શબ્દો અને અશ્લીલ ભાષા વાપરવી એ રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે અયોગ્ય છે. વિપક્ષી નેતાઓએ આને “ગાંડપણ” અને “ખતરનાક અસ્થિરતા” તરીકે વર્ણવ્યું છે. આ ટીકા માત્ર ડેમોક્રેટ્સ સુધી મર્યાદિત નથી; કેટલાક રિપબ્લિકન અને સ્વતંત્ર સેનેટરોએ પણ ટ્રમ્પની રાજનીતિને “અમેરિકાની આબરૂને નુકસાન પહોંચાડતી” ગણાવી છે.
વિશ્વના દેશો અને નાગરિકોની પ્રતિક્રિયા
વિશ્વભરમાં ટ્રમ્પને “નફ્ફટ”, “અવિશ્વસનીય” અને “ખતરનાક” કહેવામાં આવી રહ્યા છે. યુરોપીયન દેશો ફરી એક વખત અમેરિકાની વિદેશ નીતિ પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે. ચીન અને પાકિસ્તાન જેવા દેશો મધ્યસ્થી કરીને svપ્રભાવ વધારી રહ્યા છે, જે અમેરિકાની પરંપરાગત વૈશ્વિક નેતૃત્વને પડકારરૂપ છે.
આ પરિસ્થિતિ અમેરિકાની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. ઘણા વિશ્લેષકો માને છે કે ટ્રમ્પની “આગળ-પાછળ” રાજનીતિ વિશ્વને અમેરિકા પરથી વિશ્વાસ ઉઠાડી રહી છે. એક તરફ તેઓ ધમકીઓ આપે છે, બીજી તરફ જરૂર પડે ત્યારે યુ-ટર્ન લે છે. આ વર્તનને “ગુંડાગીરી” અને “ગાંડપણ” તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
આગળ શું?
આ બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ પછી ઇસ્લામાબાદમાં વાટાઘાટો થવાની છે. મુદ્દાઓ જટિલ છે – હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું નિયંત્રણ, ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રાદેશિક સ્થિરતા અને આર્થિક પ્રતિબંધો. જો વાટાઘાટો નિષ્ફળ જાય તો યુદ્ધ ફરી શરૂ થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ અમેરિકાની વિદેશ નીતિમાં અસ્થિરતા અને આંતરિક વિભાજનને ઉજાગર કરે છે. ટ્રમ્પના નિર્ણયો માત્ર મધ્ય પૂર્વને જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક રાજકારણ અને અર્થતંત્રને પણ અસર કરી રહ્યા છે. વિશ્વ આજે એ સવાલ પૂછી રહ્યું છે કે અમેરિકા હજુ પણ વિશ્વસનીય નેતા છે કે નહીં?
ટ્રમ્પની આ “ઘરમાં ઘેરાયેલી” સ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય અવિશ્વાસ ભવિષ્યમાં અમેરિકાની વૈશ્વિક ભૂમિકાને લાંબા ગાળે અસર કરી શકે છે. લોકતંત્ર અને કૂટનીતિમાં સ્થિરતા અને વિશ્વાસ જ અમેરિકાની સાચી તાકાત છે – જે આજે પ્રશ્નાર્થ બની રહી છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 9,2026
