-Friday World-April 29,2026
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઈલ આયાતકારોમાંનું એક છે. મધ્ય-પૂર્વમાં અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના તનાવ અને સંભવિત યુદ્ધીય સ્થિતિએ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને અસ્થિર બનાવ્યું છે. આવા સમયે આયાત પરની અત્યંત નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ભારત સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક પગલું લીધું છે — ડીઝલમાં 10% આઈસોબ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ (IBA) અને કોમર્શિયલ એલપીજીમાં ડાઈમિથાઈલ ઈથર (DME) નું મિશ્રણ.
ભારતીય માનક બ્યુરો (BIS) હાલ આ બંને ઈંધણો માટેના ગુણવત્તા માપદંડોને અંતિમ સ્વરૂપ આપી રહ્યું છે. આ નિર્ણય માત્ર આયાત ઘટાડવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ખેડૂતો, ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને સ્વદેશી ઉત્પાદનને પણ નવી ગતિ આપશે.
ડીઝલમાં આઈસોબ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ (IBA)નું મિશ્રણ: કેમ અને કેટલું?
સરકારના સૂત્રો અને ઉદ્યોગના અધિકારીઓ અનુસાર, ડીઝલમાં 10 ટકા આઈસોબ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ નું મિશ્રણ કરવાના માપદંડો તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. આઈબીએ એક જ્વલનશીલ પ્રવાહી છે જે મુખ્યત્વે અનાજ (ઘઉં, મકાઈ વગેરે) અથવા બાયોમાસમાંથી બનાવવામાં આવે છે. ઈથેનોલ કરતાં તેની ઊર્જા ઘનતા વધુ હોવાથી વાહનોમાં સારું માઈલેજ અને ટોર્ક મળે છે.
ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (BPCL)ના ડૉ. ભારત નેવલકર ની આગેવાની હેઠળના વર્કિંગ ગ્રુપે આ મિશ્રિત ડીઝલના ડ્રાફ્ટ સ્ટાન્ડર્ડ તૈયાર કર્યા છે. ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ વ્યાપક અભ્યાસ અને સેમ્પલ ટેસ્ટિંગ કર્યા પછી આ પ્રસ્તાવ આગળ વધાર્યો છે.
BISની ટીમ હાલ હિસ્સેદારો (રિફાઈનરીઓ, ટ્રાન્સપોર્ટ ઉદ્યોગ અને વાહન નિર્માતાઓ) સાથે સતત ચર્ચા કરી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર **15 જૂન 2026 સુધીમાં** આ નવા માપદંડો જાહેર થઈ શકે છે. અંતિમ નોટિફિકેશન પહેલાં ડ્રાફ્ટને જાહેર સૂચનો માટે પણ મૂકવામાં આવશે.
- ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં ઘટાડો ?
- ખેડૂતોને અનાજ અને બાયોમાસ માટે નવું બજાર ઉધયોગ પતી ને જલસા
- વધુ સ્વચ્છ જ્વલન અને સંભવિતપણે ઓછા પ્રદૂષણકારી ઉત્સર્જન
- વાહનોના એન્જિનમાં સુસંગતતા જાળવવી
કોમર્શિયલ એલપીજીમાં ડીએમઈ (DME) મિશ્રણ: વ્યાપારી વપરાશ માટે ગેમ ચેન્જર
ડાઈમિથાઈલ ઈથર (DME) એક વિકલ્પી ઈંધણ છે જે **પ્રાકૃતિક ગેસ, કોલસા અને બાયોમાસ**માંથી ઉત્પાદિત કરી શકાય છે. સરકારે કોમર્શિયલ ઉપયોગ (હોટેલ, રેસ્ટોરાં, ઉદ્યોગો) માટે DME મિશ્રિત એલપીજીના માપદંડોને અંતિમ રૂપ આપી દીધા છે.
15 મે 2026 સુધીમાં આ અંગે સુધારેલું નોટિફિકેશન જાહેર થવાની સંભાવના છે. મહત્વની વાત એ છે કે ઘરેલુ એલપીજી સિલિન્ડરોમાં આ મિશ્રણ હાલમાં કરવામાં આવશે નહીં. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ડીએમઈ મિશ્રિત ગેસ ઘરેલુ ભોજન પકાવવા માટે હજુ સુધી યોગ્ય નથી માનવામાં આવતું.
BISએ અગાઉથી જ 20% સુધી DME-LPG બ્લેન્ડિંગ માટે માપદંડો નક્કી કર્યા છે (IS 18698:2024). હવે સરકાર તેને માત્ર કોમર્શિયલ અને ઔદ્યોગિક વપરાશ માટે પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.
સંભવિત અસર:
- 20% DME બ્લેન્ડિંગથી વાર્ષિક આશરે 6.3 મિલિયન ટન LPG આયાત ઘટી શકે છે.
- આનાથી રૂ. 34,000 કરોડ થી વધુની વિદેશી વિનિમય બચત થઈ શકે છે.
- કોલસા ગેસિફિકેશન અને બાયોમાસ આધારિત DME ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળશે.
આ પગલાંનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
વૈશ્વિક સ્તરે ઊર્જા કિંમતો અને પુરવઠાની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે આ બ્લેન્ડિંગ પોલિસી ભારતને ઊર્જા સ્વાવલંબન તરફ એક મજબૂત કદમ મૂકવામાં મદદ કરશે.
- આર્થિક લાભ: આયાત બિલમાં ઘટાડો, વિદેશી મુદ્રાની બચત.
- કૃષિ લાભ: અનાજ અને કૃષિ અવશેષોમાંથી IBA ઉત્પાદનથી ખેડૂતોને વધારાની આવક.
- પર્યાવરણીય લાભ: DME સાપેક્ષે સ્વચ્છ ઈંધણ માનવામાં આવે છે. તેનાથી પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
- ઔદ્યોગિક વિકાસ: નવા પ્લાન્ટ્સ, રોજગાર અને ટેક્નોલોજી વિકાસને પ્રોત્સાહન.
આગળના પગલાં
BIS હાલ તમામ હિસ્સેદારોના અભિપ્રાય લઈ રહ્યું છે. ડીઝલ બ્લેન્ડ માટે જૂન 2026 અને DME-LPG માટે મે 2026માં અપેક્ષિત નોટિફિકેશન પછી પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ અને વ્યાપક અમલીકરણની તૈયારીઓ શરૂ થશે.
આ પહેલ એટલે માત્ર ઈંધણમાં મિશ્રણ નહીં, પરંતુ આત્મનિર્ભર ભારત ના સંકલ્પનું વ્યવહારિક સ્વરૂપ છે. જ્યારે વિશ્વ ભૂ-રાજકીય તનાવથી અસ્થિર છે, ત્યારે ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતોને સ્થાનિક સ્ત્રોતો અને નવીનતાથી પહોંચી વળવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
આ નવી પહેલ સફળ થશે તો તે ના માત્ર પેટ્રોલિયમ આયાત ઘટાડશે, પરંતુ કૃષિ, ઔદ્યોગિક અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રને પણ મજબૂત કરશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 29,2026
