સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓના પરિણામો આવી ગયા છે અને ગુજરાત કોંગ્રેસમાં ધમધમાટી હારના પડઘા પડી રહ્યા છે. પાર્ટીના કાર્યકરો અને નેતાઓ વચ્ચે વિચાર-વિમર્શના નામે ખાધુપીધુ અને ચુટા પડવાના દ્રશ્યો જોવા મળી રહ્યા છે. પરંતુ આ હારને માત્ર એક ચૂંટણીની હાર તરીકે જોવાને બદલે તેને પાર્ટીની વ્યૂહરચના, નેતૃત્વ અને વિચારધારાની નિષ્ફળતા તરીકે જોવી જોઈએ. 2002થી આજ સુધી ગુજરાત કોંગ્રેસમાં લગભગ 5થી 7 જેટલા જ નેતાઓની આસપાસ પાર્ટી ફરતી રહી છે. કોઈ બદલાવ નથી, કોઈ નવી ઊર્જા નથી અને નવી પેઢીને આગળ આવવાની તક પણ નથી. આ સ્થિતિ કેવી રીતે પાર્ટીને સતત સાઇડલાઇન પર ધકેલી રહી છે?
એક જૂની મશીનની અંદરની વાર્તા
ગુજરાતમાં કોંગ્રેસનું નેતૃત્વ વર્ષોથી એક સાંકડી વર્તુળમાં સીમિત રહ્યું છે. આ વર્તુળમાં કેટલાક વરિષ્ઠ નેતાઓનું વર્ચસ્વ છે જેઓ 2002ના વિધાનસભા ચૂંટણી પછીથી પણ સતત સક્રિય છે. આ નેતાઓની આસપાસ જ પાર્ટીના તમામ નિર્ણયો લેવાય છે. યુવા નેતાઓ, સ્થાનિક કાર્યકરો અને નવી વિચારસરણી ધરાવતા લોકોને તક આપવાને બદલે તેમને હંમેશા બાજુ પર રાખવામાં આવે છે. પરિણામે પાર્ટીમાં તાજગીનો અભાવ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓમાં જ્યારે કોંગ્રેસે પરાજયનો સામનો કર્યો ત્યારે પાર્ટીના અંદરના વિમર્શમાં પણ નવી વાતો ન આવી. બદલે તેમાં જૂની રાજકીય ગણિત અને વ્યક્તિગત આક્ષેપો વધુ પ્રભુત્વમાં રહ્યા. આ વલણ દર્શાવે છે કે પાર્ટી હજુ પણ આંતરિક લોકતંત્રને બદલે વ્યક્તિકેન્દ્રી વ્યવસ્થા પર ચાલી રહી છે. જ્યારે લોકો રોજિંદા મુદ્દાઓ – પાણી, રસ્તા, આરોગ્ય, શિક્ષણ અને રોજગાર – પર ધ્યાન માંગે છે ત્યારે પાર્ટી જૂના નેતાઓની આસપાસ ફરતી રહે છે.
અમ આદમી સામે કોંગ્રેસનું અંતર
આજના સમયમાં રાજકારણમાં અમ આદમીની સત્તા વધી રહી છે. લોકો સીધા મુદ્દાઓ પર વાત કરવા માંગે છે. તેઓ એવા નેતાઓને પસંદ કરે છે જેઓ તેમની વચ્ચે રહે, તેમની સમસ્યાઓ સાંભળે અને તેનું નિરાકરણ લાવે. પરંતુ ગુજરાત કોંગ્રેસની વિચારધારા હજુ પણ ઉપરથી નીચે તરફની છે. નેતાઓ ટિકિટ વહેંચણી, પદ અને અંદરની લોબીમાં વ્યસ્ત રહે છે. આ કારણે સામાન્ય નાગરિક સાથેનું જોડાણ નબળું પડી ગયું છે.
જ્યારે કોઈ પ્રશ્ન ઉઠાવે છે કે “કોંગ્રેસને કોણ હરાવી રહ્યું છે?” ત્યારે કોઈ નેતા સ્પષ્ટ જવાબ આપતો નથી. બદલે તેમાં પ્રશ્ન પૂછનારને નજરઅંદાજ કરવામાં આવે છે અથવા સાઇડલાઇન કરી દેવામાં આવે છે. આ વલણ પાર્ટીને વધુ અંદરથી ખોકલી બનાવી રહ્યું છે. જે નેતા પાર્ટીની સમીક્ષા કરે છે તેને જ પાર્ટીમાંથી બહાર મૂકવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે. આવી સ્થિતિમાં પાર્ટી કેવી રીતે લોકોના મન જીતી શકે?
નવી પેઢીની ઉપેક્ષા: એક મોટી ભૂલ
2002 પછી ગુજરાતના રાજકારણમાં ઘણા ફેરફારો આવ્યા છે. યુવાનોની વસ્તી વધી છે, શિક્ષણ વધ્યું છે, સોશિયલ મીડિયાએ અવાજને પહોંચાડવાની તાકાત આપી છે. છતાં કોંગ્રેસમાં આ યુવાનોને તક નથી મળતી. રતનીયા અને હુ તુ જેવા નેતાઓની આસપાસ પાર્ટી ફરે છે ત્યારે નવા ચહેરાઓને ક્યાં મોકો મળે?
આ નવી પેઢી શિક્ષિત છે, તકનીકી રીતે સમર્થ છે અને લોકોની સમસ્યાઓને વધુ સારી રીતે સમજે છે. તેઓ જો આગળ આવે તો પાર્ટીમાં તાજગી આવી શકે, નવી વ્યૂહરચના બની શકે અને લોકો સાથે જોડાણ વધી શકે. પરંતુ વર્તમાન વ્યવસ્થા આ બદલાવને પ્રતિરોધે છે. પરિણામે પાર્ટી સતત સાઇડલાઇન પર જઈ રહી છે. એક સમયે ગુજરાતમાં કોંગ્રેસનું મજબૂત સંગઠન હતું. આજે તે જ સંગઠન જૂના નેતાઓના વ્યક્તિગત હિતોનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.
લોકો શું કહે છે?
સામાન્ય નાગરિકોની વાત કરીએ તો તેઓ પાર્ટીઓને માત્ર ચૂંટણીના સમયે જ યાદ કરતા નથી. તેઓ સતત કાર્ય અને પરિણામો જુએ છે. જ્યારે કોંગ્રેસના નેતાઓ વિરોધ પક્ષ તરીકે પણ અસરકારક નથી દેખાતા ત્યારે લોકો અન્ય વિકલ્પો તરફ વળે છે. સ્થાનિક સ્તરે પાણીની સમસ્યા, રસ્તાઓની ખરાબ હાલત, બેરોજગારી અને કૃષિ સંકટ જેવા મુદ્દાઓ પર કોંગ્રેસનું સ્પષ્ટ અને આક્રમક વલણ જોવા મળતું નથી.
આ સ્થિતિમાં “કોંગ્રેસને કોણ હરાવે છે?” એ સવાલનો જવાબ સ્વયં પાર્ટી જ છે. તેની આંતરિક અસ્થિરતા, નેતૃત્વની અભાવ અને બદલાવનો પ્રતિરોધ જ તેને હરાવી રહ્યા છે.
બદલાવની જરૂરિયાત અને ભવિષ્યનો રસ્તો
ગુજરાત કોંગ્રેસ માટે આ હાર એક ચેતવણી છે. જો પાર્ટી હજુ પણ જૂની વિચારસરણી પર ચાલતી રહેશે તો આગામી વિધાનસભા અને લોકસભા ચૂંટણીઓમાં પણ સમાન પરિણામ આવી શકે છે. બદલાવ માટે કેટલીક મુખ્ય પગલાં જરૂરી છે:
1. નેતૃત્વમાં નવા ચહેરા: યુવાન અને સ્થાનિક નેતાઓને મહત્વના પદો અને ટિકિટ આપવી.
2. આંતરિક લોકતંત્ર: પાર્ટીના નિર્ણયોમાં તળીયાના કાર્યકરોનો અવાજ સાંભળવો.
3. મુદ્દાઓ પર ધ્યાન: લોકોની રોજિંદી સમસ્યાઓને કેન્દ્રમાં રાખીને આક્રમક વિરોધ કરવો.
4. સંગઠનમાં તાજગી: જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરે નવા કાર્યકર્તાઓને તાલીમ અને તક આપવી.
5. સંચાર વ્યૂહરચના: સોશિયલ મીડિયા અને યુવાનોની ભાષામાં લોકો સુધી પહોંચવું.
આ બદલાવ વિના કોંગ્રેસ માત્ર વિરોધ પક્ષ તરીકે જ નહીં, પરંતુ એક પ્રસ્તુત રાજકીય શક્તિ તરીકે પણ અસ્તિત્વ ગુમાવી શકે છે. ગુજરાતના ઇતિહાસમાં કોંગ્રેસે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. તેની વારસાગત લોકતાંત્રિક મૂલ્યોને જીવંત રાખવા માટે હવે જ સમય છે.
સ્થાનિક ચૂંટણીઓની હાર પછી ગુજરાત કોંગ્રેસ સામે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે તે પોતાને બદલવા તૈયાર છે કે નહીં? જો વર્તમાન નેતૃત્વ હજુ પણ “હુ તુ અને રતનીયા”ની આસપાસ ફરતું રહેશે તો આ સાઇડલાઇનની સફર ચાલુ રહેશે. લોકો બદલાવ માંગે છે – નવા વિચારો, નવા ચહેરા અને નવી આશા.
કોંગ્રેસ જો આ સળગતા સવાલનો જવાબ શોધી લેશે અને પોતાની અંદરની સમસ્યાઓને દૂર કરશે તો જ તે ફરીથી લોકોના હૃદયમાં સ્થાન મેળવી શકશે. નહીંતર ઇતિહાસ તેને માત્ર એક જૂની પાર્ટી તરીકે જ યાદ રાખશે જે બદલાવની તકને ગુમાવી બેઠી.
સમય આવી ગયો છે કે ગુજરાત કોંગ્રેસ પોતાના અસ્તિત્વ માટે નહીં પરંતુ લોકસેવા માટે નવી શરૂઆત કરે. શું આ વખતે નેતાઓ આ સંદેશ સમજશે?
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-May 3,2026
