-Friday World-18 May 2026
મોંઘવારીના વંટોળમાં સપડાયેલા જૂનાગઢ જિલ્લાના ખેડૂતો માટે આ સમય અત્યંત કઠિન બની ગયો છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં તાજેતરના વધારા પછી પણ જિલ્લાભરમાં ઈંધણની અછત સર્જાઈ છે. શહેરી તેમજ ગ્રામ્ય વિસ્તારોના પેટ્રોલ પંપો પર વાહનચાલકો અને ખેડૂતોની લાંબી લાઈનો જોવા મળી રહી છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે, ખેતીના મોસમમાં ડીઝલની જરૂરિયાત હોય તો પંપ સંચાલકો ખેડૂતોને ફરજિયાત એન્જિન ઓઈલ ખરીદવા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે. આ મનમાની અને કાળાબજારી સમાન વ્યવહારે ખેડૂતોમાં તીવ્ર રોષ જગાવ્યો છે.
છેલ્લા બે-ત્રણ દિવસથી જૂનાગઢ જિલ્લાના મોટાભાગના પેટ્રોલ પંપો પર અસામાન્ય ભીડ જોવા મળી રહી છે. ઘણા પંપો પર “નો સ્ટોક”ના બોર્ડ લગાવી દેવાયા છે, જ્યારે કેટલાક પંપો પર મર્યાદિત જથ્થો જ આપવામાં આવી રહ્યો છે. ખેડૂતો કહે છે કે, “ખેતીના કામ માટે ૨૦૦-૨૫૦ લીટર ડીઝલ જોઈએ છે, પરંતુ અહીં ૫૦ લીટરથી વધુ આપવાની ના પાડવામાં આવે છે. અને જો પૂરતું ડીઝલ જોઈએ તો એન્જિન ઓઈલ પણ લેવું પડે.” આ પ્રકારની ફરજિયાત વેચાણની રણનીતિ તંત્ર દ્વારા કોઈ નિયમ હેઠળ નથી, છતાં પંપ સંચાલકો પોતાની મરજી મુજબ ચલાવી રહ્યા છે.
ખેડૂતોની વેદના
જૂનાગઢના વાડી વિસ્તારના ખેડૂત રામજીભાઈ પટેલ કહે છે, “આ વર્ષે મોંસૂન પણ અનિયમિત છે. પાણીની અછતમાં ડીઝલ પર આધારિત સિંચાઈ અને યંત્રો પર જ ખેતી ટકી છે. પંપ પર જઈએ તો પહેલા ઓઈલની બોટલ લેવાનું કહે. ૫ લીટરનું ઓઈલ ૧૮૦૦-૨૨૦૦ રૂપિયામાં લેવું પડે. ડીઝલ વિના ઓઈલ લેવાનો અર્થ શો? આ સ્પષ્ટ લૂંટ છે.”
અન્ય ખેડૂત સુરેશભાઈ ગોરે જણાવ્યું કે, “ભાવ વધાર્યા પછી પણ અછત કેમ? આ કૃત્રિમ અછત છે. સંચાલકો ભાવ વધવાની રાહ જોઈને સ્ટોક અટકાવી રાખે છે. અમારી મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવે છે.” ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આ સમસ્યા વધુ તીવ્ર છે. મોટાભાગના નાના ખેડૂતો પાસે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા નથી. તેઓ દિવસના કલાકો લાઈનમાં ઊભા રહે છે અને છેવટે ખાલી હાથે પરત ફરે છે.
કાળાબજારી અને મનમાનીનું રાજ
પેટ્રોલ પંપ સંચાલકોની આ મનમાનીને ખેડૂતો કાળાબજારી તરીકે ઓળખાવે છે. કેટલાક સંચાલકો ખુલ્લેઆમ કહે છે કે, “જેને ઓઈલ નથી લેવું તેને ડીઝલ નહીં મળે.” આવા વ્યવહાર વિરુદ્ધ કોઈ સ્પષ્ટ ફરિયાદ નોંધાતી નથી કારણ કે ખેડૂતોને તાત્કાલિક જરૂર હોય છે. તેઓ વિરોધ કરે તો પંપ બંધ કરી દેવાની ધમકી મળે છે.
આ સમસ્યા માત્ર જૂનાગઢ સુધી મર્યાદિત નથી. ગુજરાતના અનેક જિલ્લાઓમાં સમાન અહેવાલો સામે આવ્યા છે, પરંતુ જૂનાગઢમાં તે વધુ તીવ્ર બની ગયું છે. ભારતમાં કૃષિ ક્ષેત્ર ડીઝલ પર ઘણો આધારિત છે. ટ્રેક્ટર, પંપ સેટ, હાર્વેસ્ટર વગેરે મશીનો ડીઝલ વિના ચાલતા નથી. ભાવ વધારો અને અછતના કારણે ખેતીનો ખર્ચ વધે છે, જેની અસર અંતે ઉપભોક્તા સુધી પહોંચે છે.
સરકાર અને વહીવટી તંત્રની ભૂમિકા
ખેડૂતો અને નાગરિકોનો સવાલ છે – પુરવઠા વિભાગ અને જિલ્લા વહીવટી તંત્ર આ મામલે મૌન કેમ છે? ભાવ વધારા પછી તાત્કાલિક સ્ટોક તપાસ, વિતરણની સમીક્ષા અને કાળાબજારી વિરુદ્ધ કાર્યવાહી થવી જોઈએ. પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ નક્કર પગલું દેખાતું નથી.
ખેડૂત સંગઠનોના આગેવાનો માંગ કરે છે કે:
- તમામ પેટ્રોલ પંપોની તાત્કાલિક સ્ટોક તપાસ કરવામાં આવે.
- ફરજિયાત ઓઈલ વેચાણ કરતા સંચાલકો વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરી લાયસન્સ સસ્પેન્ડ અથવા રદ કરવામાં આવે.
- ખેડૂતોને ખેતી માટે પ્રાથમિકતા આપી પૂરતું ડીઝલ વિના કોઈ શરતે આપવામાં આવે.
- કૃત્રિમ અછત સર્જનારા તત્વો વિરુદ્ધ સખત કાયદાકીય પગલાં લેવામાં આવે.
જો વહીવટી તંત્રે સમયસર ધ્યાન ન આપ્યું તો ખેડૂતો ઉગ્ર આંદોલનના માર્ગે જવાની તૈયારીમાં છે. “અમે લાઈનોમાં ઊભા રહીએ, મોંઘા ભાવે ડીઝલ ખરીદીએ અને ઉપરથી લૂંટાઈએ – આ સહન નહીં થાય,” એવી ભાવના ખેડૂતોમાં વ્યાપી ગઈ છે.
વ્યાપક અસર અને આર્થિક પરિણામ
આ સમસ્યા માત્ર વ્યક્તિગત અનુભવ નથી, તે સમગ્ર કૃષિ અર્થતંત્રને અસર કરે છે. જૂનાગઢ જિલ્લો કૃષિ પ્રધાન વિસ્તાર છે. જો ખેડૂતો સમયસર ખેતીના કાર્યો ન કરી શકે તો ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થશે, જે બજારમાં ભાવ વધારો તરફ દોરી જશે. નાના અને સીમાંત ખેડૂતો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે. તેઓ પહેલેથી જ કર્જ અને અનિયમિત વરસાદના માર સહન કરી રહ્યા છે.
આવી સ્થિતિમાં સરકારે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવો જોઈએ. ડીઝલના વિતરણમાં પારદર્શિતા લાવવી, મોનિટરિંગ સિસ્ટમ મજબૂત કરવી અને ખેડૂતોને સીધી સહાય પૂરી પાડવી જરૂરી છે. વિકલ્પ તરીકે સોલાર પંપ અને અન્ય વિકલ્પોને પ્રોત્સાહન આપવું પણ લાંબા ગાળાનું ઉકેલ હોઈ શકે.
જૂનાગઢના ખેડૂતો આજે માત્ર ડીઝલ અને ઓઈલની લૂંટ સામે નહીં, પરંતુ પોતાના અસ્તિત્વની લડાઈ લડી રહ્યા છે. તંત્રે આ વાત સમજવી જોઈએ કે, ખેડૂતોની સમસ્યા એ રાષ્ટ્રની સમસ્યા છે. જો આજે તેમની અવગણના કરવામાં આવશે તો કાલે આપણા થાળીમાં અનાજની અછત થઈ શકે છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-18 May 2026
