ગુજરાતના સુરત શહેરમાં એક એવી ઘટના બની છે જેને વાંચીને કોઈપણ નાગરિકના મનમાં સવાલોનો તોફાન ઊઠે. વેડ દરવાજા વિસ્તારના નાસીરનગરમાં અજાણ્યા શખ્સોએ અધિકારીઓના વેશમાં, પોલીસની હાજરીમાં સતત ત્રણ દિવસ સુધી ડિમોલિશન કરીને **106 ઘરો** તોડી પાડ્યા. સેંકડો પરિવારો, જેમાં સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વૃદ્ધો સામેલ છે, આજે રસ્તા પર આવી ગયા છે. સૌથી મોટો આઘાત ત્યારે લાગે છે જ્યારે સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (SMC) પોતે કહે છે કે “અમે આ કાર્યવાહી કરી નથી, અમને પણ ખબર નથી કે કોણે કરી!”
આ ઘટના માત્ર એક ડિમોલિશનની નથી, પરંતુ વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતા, જવાબદારીના અભાવ અને સામાન્ય માણસના અધિકારો સાથે રમતનું જીવંત ઉદાહરણ છે.
ઘટના ક્રમ: કેવી રીતે બન્યું આ ‘મિસ્ટ્રી ડિમોલિશન’?
મે મહિનાના અંતમાં, લગભગ 30 મેની આસપાસ, અચાનક બુલડોઝરો આવ્યા. અધિકારીઓ જેવા વેશમાં લોકો, પોલીસ વાહનો સાથે, ત્રણ દિવસ સુધી સતત તોડકાર્ય ચાલુ રાખ્યું. કોઈ પ્રી-નોટિસ નહીં, કોઈ કોર્ટ આદેશની કોપી નહીં, કોઈ સમજાવટ નહીં.
રહેવાસીઓનું કહેવું છે કે તેઓ 40થી 50 વર્ષથી આ વિસ્તારમાં વસવાટ કરે છે. ટેક્સ ભરતા હતા, વીજળી-પાણીના કનેક્શન હતા. પરંતુ એકાએક તેમના ઘરોના માત્ર ખંડેર જ બચ્યા. આશરે 800થી 900 લોકો આજે ઘર વિનાના બની ગયા છે.
જ્યારે અસરગ્રસ્તો SMC કચેરીમાં પહોંચ્યા ત્યારે અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કહ્યું — “આ અમારી કાર્યવાહી નથી. અમે કોઈ ડિમોલિશન ઓર્ડર આપ્યો નથી.” BJP ધારાસભ્ય વિનુ મોરડિયાએ પણ આ વાતની પુષ્ટિ કરી અને તપાસની માંગ કરી.
પોલીસ હાજર હતી, પરંતુ કોઈએ રોકવાની કોશિશ ન કરી. આખી ઘટના એક ‘અદૃશ્ય તંત્ર’ની જેમ થઈ ગઈ.
સવાલોની વર્ષા: જવાબ કોણ આપશે?
- અજાણ્યા અધિકારીઓ કોણ હતા?
- પોલીસ કોના આદેશથી હાજર હતી?
- જો SMCએ ન કર્યું તો બુલડોઝર કોના હતા?
- ત્રણ દિવસ સુધી કોઈને ખબર ન પડી?
- શું આ કોઈ બિલ્ડરના લાભ માટેનું ‘કોન્ટ્રાક્ટ’ હતું?
આ ઘટના સુરત જેવા વિકસિત શહેરમાં વ્યવસ્થાની અંદર કેટલી મોટી ગેરરીતિ ચાલી શકે છે તેનું પ્રતીક છે. જ્યાં નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાની જવાબદારી વાળેલી હોય ત્યાં જ જો તંત્ર જ અજાણ્યું બની જાય તો સામાન્ય માણસ કોના પર વિશ્વાસ કરે?
અન્ય શહેરોમાં પણ સમાન વલણ
સુરત અકળાયું નથી. રાજકોટ, અમદાવાદ અને અન્ય શહેરોમાં પણ વારંવાર અનધિકૃત બાંધકામો વિરુદ્ધ ડિમોલિશન ડ્રાઇવ ચાલે છે. પરંતુ તેમાં પણ પારદર્શિતાનો અભાવ, અચાનક કાર્યવાહી અને પુનર્વસનની અવગણના જોવા મળે છે.
ગુજરાતમાં ‘સ્લમ-ફ્રી’ અને ‘સ્માર્ટ સિટી’ના સપના વચ્ચે હજારો નિમ્ન-મધ્યમ વર્ગના લોકો વચ્ચે સંઘર્ષ વધી રહ્યો છે. જે લોકો વર્ષોથી વસવાટ કરતા હોય, ટેક્સ ભરતા હોય, તેમને એકાએક ‘અનધિકૃત’ જાહેર કરીને રસ્તા પર મૂકવાની વ્યવસ્થા કેટલી ન્યાયી છે?
કાયદો અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે અંતર
ભારતીય કાયદા મુજબ અનધિકૃત બાંધકામ પર કાર્યવાહી થઈ શકે છે, પરંતુ તે માટે:
- પ્રી-નોટિસ
- સુનાવણીનો અવસર
- કોર્ટની મંજૂરી (કેટલાક કિસ્સામાં)
- વિકલ્પ અથવા પુનર્વસન
આ બધું જરૂરી છે. પરંતુ જ્યારે ‘અજાણ્યા’ લોકો આવીને તોડીને ભાગી જાય અને કોઈ જવાબદારી ન લે ત્યારે તે ‘કાયદાનું રાજ’ નહીં, ‘અરાજકતા’ બની જાય છે.
પ્રભાવિતોની વેદના
નાસીરનગરના રહેવાસીઓમાં ગુસ્સો અને હતાશા છે. કેટલાકના કહેવા મુજબ તેઓએ વર્ષોથી આ જગ્યા પર રોકાણ કર્યું છે. બાળકોનું અભ્યાસ, વૃદ્ધોની દવા, રોજી-રોટી — બધું અચાનક ખતમ. આવી ઘટનાઓ માત્ર ઘર તોડે નથી, પરિવારોના સપના અને વિશ્વાસને પણ તોડી નાખે છે.
વ્યવસ્થા માટે પાઠ
1. પારદર્શિતા: દરેક ડિમોલિશન પહેલાં નોટિસ જાહેર કરવી જોઈએ અને તેનો રેકોર્ડ જાહેર કરવો જોઈએ.
2. જવાબદારી: કોણે કાર્યવાહી કરી તેની સ્પષ્ટ જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ.
3. પુનર્વસન: અસરગ્રસ્તોને વિકલ્પ આપવા જોઈએ, ખાસ કરીને લાંબા સમયથી વસવાટ કરતા લોકોને.
4. તપાસ: આ કેસમાં ત્વરિત અને નિષ્પક્ષ તપાસ થવી જોઈએ. જેમણે ગેરકાયદેસર કાર્યવાહી કરી હોય તેમને સજા થવી જોઈએ.
મેરા ભારત મહાન… પણ કોના માટે?
“મેરા ભારત મહાન”ના નારા લગાવવા સરળ છે, પરંતુ જ્યારે સામાન્ય નાગરિકનું ઘર અજાણ્યા લોકો તોડીને જાય અને કોઈ જવાબદારી ન લે ત્યારે આ નારો કેટલો વાજબી લાગે છે?
સુરતની આ ઘટના એક મોટા સવાલને જન્મ આપે છે — અમે કયા પ્રકારનું વિકાસ મોડલ બનાવી રહ્યા છીએ? જેમાં અમીરોના સપના પૂરા થાય અને ગરીબ-મધ્યમ વર્ગના લોકો રસ્તા પર આવી જાય?
વ્યવસ્થાએ જવાબ આપવો જ પડશે. તપાસ થવી જોઈએ, દોષીઓ સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ અને અસરગ્રસ્તોને ન્યાય મળવો જોઈએ. કારણ કે વિકાસ ત્યારે જ સાચો કહેવાય જ્યારે તે સૌનો હોય, ફક્ત કેટલાકનો નહીં.
આ ઘટના એક ચેતવણી છે. જો આજે 106 ઘર તૂટે છે અને કોઈ જવાબદાર નથી, તો કાલે આ આંકડો વધતો જશે. અને પછી “મેરા ભારત મહાન”ના નારા હવામાં જ વિલીન થઈ જશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 7 Jun 2026
