-Friday World Jul 18 2026
દેહરાદૂનના વાતાવરણમાં વિદ્યાર્થીઓની આશાઓ અને હતાશાનો સંગમ થયો હતો. કોંગ્રેસ સાંસદ અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી 'છાત્રો કી ગૂંજ' કાર્યક્રમમાં પહોંચ્યા ત્યારે મંચ પરનું વાતાવરણ ભાવુકતાથી ભરાઈ ગયું. એક પિતા રડતા-રડતા પોતાની મહેનતુ દીકરીની વાર્તા કહેતા હતા, જે પેપર લીકના કારણે આત્મહત્યા કરવા મજબૂર બની હતી. આ દ્રશ્યોએ હાજર હજારો વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓની આંખોમાં આંસુ લાવી દીધા. આ કાર્યક્રમમાં રાહુલ ગાંધીએ કેન્દ્ર સરકાર અને ભાજપ પર તીખા પ્રહારો કરતા શિક્ષણ વ્યવસ્થાના સડેલા સ્વરૂપને બહાર લાવ્યું.
રાહુલ ગાંધીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું, "છેલ્લા 10 વર્ષમાં 152 પેપર લીકની ઘટનાઓ બની છે, પરંતુ આજ સુધી હિન્દુસ્તાનમાં એક પણ વ્યક્તિને આના માટે સજા મળી નથી." આ આંકડો માત્ર સંખ્યા નથી, પરંતુ લાખો યુવાનોના સપનાઓની કબર છે. NEET, UGC-NET, SSC, UPSC જેવી મહત્વની પરીક્ષાઓમાં વારંવાર લીક થવાના કિસ્સાઓએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. વિદ્યાર્થીઓ રાત-દિવસ મહેનત કરે છે, પરિવારો કરજ લઈને કોચિંગ માટે પૈસા વાપરે છે, અને છેલ્લે એક માફિયા અને ભ્રષ્ટ સિસ્ટમના કારણે બધું વ્યર્થ થઈ જાય છે.
રાહુલે વધુમાં જણાવ્યું કે પેપર લીકમાં હાઈ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે. સિમ્પલ કોપી-પેસ્ટની વાત નથી, પરંતુ સોશિયલ મીડિયા, વોટ્સએપ ગ્રુપ્સ, હેકિંગ અને ઊંચા સ્તરના નેટવર્કનો સમાવેશ થાય છે. આના કારણે છેલ્લા દસ વર્ષમાં આશરે 7.5 કરોડ વિદ્યાર્થીઓને મોટું નુકસાન થયું છે. કલ્પના કરો, 7.5 કરોડ યુવાનો – આ આંકડો એક નાના દેશની વસ્તી જેટલો છે. આ યુવાનો આજે ક્યાં છે? કેટલાક હતાશામાં આત્મહત્યા કરી ચૂક્યા છે, કેટલાક માનસિક તનાવમાં છે અને ઘણા કરિયર છોડીને અન્ય માર્ગે વળ્યા છે.
કાર્યક્રમમાં રાહુલ ગાંધીએ વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો સાથે વ્યક્તિગત મુલાકાત કરી. એક દુઃખદ કિસ્સો રિયા થાપાનો હતો. તેમના પિતાએ મંચ પર રડતા કહ્યું, "મારી દીકરી દિવસ-રાત મહેનત કરતી હતી. પેપર લીક થયું અને તેણે જીવન છોડી દીધું." આ શબ્દો સાંભળીને આખો હોલ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. આવા અનેક પરિવારો છે જેમની વાર્તાઓ અખબારોમાં આવે છે અને પછી ભુલાઈ જાય છે. પેપર લીક માત્ર પરીક્ષા નથી બગાડતું, તે આખા પરિવારનું સ્વપ્ન તોડી નાખે છે.
રાહુલ ગાંધીએ આંકડાઓના આધારે સિસ્ટમની નિષ્ફળતા દર્શાવી. દેશમાં 9 કરોડ ઉમેદવારોમાંથી માત્ર 6 લાખ જ સફળ થાય છે. એટલે કે 150માંથી માત્ર એક જ યુવાનને તક મળે છે. આવી સ્થિતિમાં જો પેપર લીક થાય તો ઈમાનદાર વિદ્યાર્થીઓનું શું? રાહુલે કહ્યું, "દેશના 99% વિદ્યાર્થીઓ ઈમાનદાર છે, પરંતુ માત્ર 1% લોકો ભ્રષ્ટાચાર કરીને આખી સિસ્ટમને બગાડે છે." આ 1% માફિયા, કોચિંગ સેન્ટરો, અધિકારીઓ અને રાજકીય આશ્રયદાતાઓનું નેટવર્ક છે જે વિદ્યાર્થીઓની મહેનતનું અપમાન કરે છે.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ સમસ્યા નીચલા સ્તર સુધી મર્યાદિત નથી. આખી સિસ્ટમ જવાબદાર છે – કોચિંગ સેન્ટરથી શરૂ કરીને NTA (National Testing Agency), મંત્રાલય અને ઉપર સુધીના તમામ સ્તરો. જ્યારે આખી સિસ્ટમ જ મળેલી હોય તો સજા કોને મળે? આ પ્રશ્ન રાહુલ ગાંધીએ પૂછ્યો અને તે અનુરૂપ જવાબ માટે સરકારને ચેતવણી પણ આપી.
ભારતમાં પેપર લીકની સમસ્યા નવી નથી, પરંતુ છેલ્લા દસ વર્ષમાં તેની તીવ્રતા વધી છે. 2015થી અત્યાર સુધીમાં બિહાર, યુપી, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, હરિયાણા અને અન્ય રાજ્યોમાં અનેક મોટી પરીક્ષાઓ લીક થઈ છે. NEET-UG 2024ની ઘટના હજુ તાજી છે જ્યાં ગ્રેસ માર્કિંગ અને પેપર લીકના આરોપોએ આખા દેશને હલાવી દીધો. વિદ્યાર્થીઓએ રસ્તા પર ઉતરીને વિરોધ કર્યો, પરંતુ સરકાર તરફથી માત્ર આશ્વાસન જ મળ્યા.
આ સમસ્યાના મૂળમાં ભ્રષ્ટાચાર, નબળી નિયમન વ્યવસ્થા અને જવાબદારીનો અભાવ છે. NTA જેવી એજન્સીઓ પર પણ સવાલો ઉઠ્યા છે. કોચિંગ ઉદ્યોગ અબજો રૂપિયાનો બની ગયો છે અને તેના કેટલાક મોટા ખેલાડીઓ પેપર લીકના નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા હોવાના આરોપ છે. વિદ્યાર્થીઓ માટે આજે બે જ માર્ગ છે – એક મહેનત અને ઈમાનદારીનો, બીજો ભ્રષ્ટાચાર અને પૈસાનો. જે વિદ્યાર્થી પાસે પૈસા નથી તેનું શું?
રાહુલ ગાંધીએ માત્ર વિરોધ જ નહીં, પરંતુ વિકલ્પ પણ સૂચવ્યો. તેમણે શિક્ષણને વ્યાપક સુધારણાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. પરીક્ષા પ્રક્રિયાને પારદર્શક બનાવવી, ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ સુરક્ષા માટે કરવો, NTAને સુધારવું અને ભ્રષ્ટાચારીઓને સખત સજા આપવી જોઈએ. વિદ્યાર્થીઓને માત્ર પરીક્ષાઓ પર આધારિત નહીં, પરંતુ કુશળતા અને વ્યવહારિક જ્ઞાન પર આધારિત તકો આપવી જોઈએ.
આ કાર્યક્રમ 'છાત્રો કી ગૂંજ' માત્ર એક રાજકીય કાર્યક્રમ નહોતો, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓની વેદનાને વાચા આપવાનો પ્રયાસ હતો. દેશના યુવાનો આજે હતાશ છે. તેઓ નોકરીઓ માટે, સારા ભવિષ્ય માટે સંઘર્ષ કરે છે અને સિસ્ટમ તેમને નિરાશ કરે છે. જો સરકાર આ સમસ્યાને ગંભીરતાથી નહીં લે તો યુવા વર્ગમાં અસંતોષ વધતો જશે.
રાહુલ ગાંધીના આ પ્રહારોએ ફરી એક વાર શિક્ષણ અને રોજગારના મુદ્દાને રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં લાવ્યો છે. ભાજપ સરકારે આ આરોપોના જવાબમાં શું કહેવું છે તે જોવાનું રહેશે. પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ માટે આ મુદ્દો જીવન-મરણનો છે. તેઓ ઈચ્છે છે કે તેમની મહેનતનું મૂલ્ય મળે, સપનાઓ તૂટે નહીં અને સિસ્ટમ તેમની સાથે ઊભી રહે.
આ ઘટના એક મોટા સવાલને જન્મ આપે છે – શું અમારું શિક્ષણ તંત્ર યુવાનોને તૈયાર કરી રહ્યું છે કે તેમને તોડી રહ્યું છે? 152 લીક અને કોઈ સજા નહીં – આ આંકડો બદલવો જરૂરી છે. વિદ્યાર્થીઓની ગૂંજ સાંભળવી જરૂરી છે. રાહુલ ગાંધીના આ કાર્યક્રમે તે ગૂંજને મજબૂત કરી છે અને આશા છે કે આ વખતે સરકાર પણ સાંભળશે અને કાર્યવાહી કરશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World Jul 18 2026
