-Friday World 5 Jul 2026
છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના ઉમરવા ગામે આજે એક યુગનો અંત આવ્યો છે. ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારોના અવાજ, વિકાસના સ્થપતિ અને ૧૦ વખતના ધારાસભ્ય પૂર્વ વનમંત્રી શ્રી મોહનસિંહ છોટુભાઈ રાઠવા હવે આપણી વચ્ચે નથી. લાંબા સમયથી બીમારી સાથે સંઘર્ષ કરતા તેઓ ૮૨ વર્ષની વયે પોતાના વતનમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા. તેમના અવસાનથી આદિવાસી સમાજમાં શોકની લહેર છવાઈ ગઈ છે અને રાજકીય જગતમાં ખાલીપો સર્જાયો છે.
મોહનસિંહ રાઠવા માત્ર એક રાજનેતા નહોતા, પરંતુ આદિવાસીઓના હક્કો માટે સતત લડનાર એક સમર્પિત સેવક હતા. તેમની લાંબી રાજકીય કારકિર્દીમાં તેઓ વન વિસ્તારોના વિકાસ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, આદિવાસી સમાજના ઉત્થાન અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સુધારણા માટે અવિરત કાર્યરત રહ્યા. તેમના અવસાન પર વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને મુખ્યમંત્રી ભુપેન્દ્ર પટેલે શોક વ્યક્ત કર્યો છે અને તેમના યોગદાનને યાદ કર્યું છે.
સરપંચથી ધારાસભ્ય સુધીની અદ્ભુત સફર
મોહનસિંહ રાઠવાનો જન્મ ૪ એપ્રિલ ૧૯૪૪ના રોજ પાવી જેતપુર તાલુકાના બાર ગામમાં થયો હતો. તેમના પિતા છોટુભાઈ અને માતા સંજુબેનના સંસ્કારોમાં તેઓ મોટા થયા. એસ.એસ.સી. સુધીનું શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેઓ ખેતી અને સામાજિક કાર્યોમાં જોડાયા.
તેમની રાજકીય યાત્રા ૧૯૬૭માં બાર ગામના સરપંચ તરીકે શરૂ થઈ. ૧૯૭૨માં તેઓ પાવી જેતપુર બેઠક પરથી પ્રથમ વખત ધારાસભ્ય બન્યા. ત્યારબાદ તેમની જીતની સિલસિલો ચાલુ રહ્યો. ૧૯૭૫માં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલને હરાવીને તેઓ ફરી વિજયી બન્યા. જનતા પાર્ટી, જનતા દળ અને પછી કોંગ્રેસ સાથે જોડાઈને તેઓ ૧૯૮૦, ૧૯૮૫, ૧૯૯૦, ૧૯૯૫, ૧૯૯૮, ૨૦૦૭, ૨૦૧૨ અને ૨૦૧૭માં ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા. માત્ર ૨૦૦૨ની ચૂંટણીમાં તેઓ હાર્યા હતા. આમ, તેઓ ૧૦ વખત વિધાનસભામાં પહોંચ્યા અને આદિવાસી વિસ્તારોનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું.
તેઓ વિધાનસભામાં વિરોધપક્ષના નેતા તરીકે પણ સેવા આપી ચૂક્યા હતા. ૧૯૯૦થી ૧૯૯૫ સુધી તેઓ મંત્રીમંડળમાં હતા અને વન તેમજ પંચાયત વિભાગની જવાબદારીઓ સંભાળી હતી. વન વિસ્તારોના વિકાસ અને આદિવાસીઓના અધિકારો માટે તેમના પ્રયાસો આજે પણ યાદ કરવામાં આવે છે.
આદિવાસી સમાજ માટે અમર યોગદાન
મોહનસિંહ રાઠવા આદિવાસી સમાજના જીવનમાં ઊંડી અસર છોડી ગયા છે. તેઓ હંમેશા ગરીબ, પછાત અને આદિવાસી વિસ્તારોના વિકાસને પ્રાથમિકતા આપતા. વન વિસ્તારોમાં પાણી, વીજળી, રસ્તા અને શિક્ષણની સુવિધાઓ વધારવામાં તેમનું મહત્વનું પ્રદાન છે. પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને જંગલોના ટકાવી રાખવા માટે તેઓ સતત જાગૃતિ ફેલાવતા રહ્યા.
તેમની વ્યક્તિગત જીવનશૈલી સાદી અને સંસ્કારી હતી. વર્ષો સુધી તેઓ નવા વર્ષે શુકનના સિક્કા આપવાની પરંપરા જાળવી રાખતા હતા, જે તેમના સમાજ પ્રત્યેના પ્રેમને દર્શાવે છે. તેમના પુત્રો રાજેન્દ્રસિંહ, રણજીતસિંહ અને અન્ય સંતાનો આ જ પરંપરાને આગળ વધારી રહ્યા છે.
૨૦૨૨માં તેઓ કોંગ્રેસ છોડી ભાજપમાં જોડાયા અને રાજકીય સંન્યાસ લીધો. તેમના પુત્ર રાજેન્દ્રસિંહ રાઠવા હાલ છોટા ઉદેપુરના ધારાસભ્ય છે અને પિતાના વારસને આગળ વહન કરી રહ્યા છે.
રાજકીય અને સામાજિક અગ્રણીઓની પ્રતિક્રિયાઓ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું કે, “મોહનસિંહ રાઠવા સાથે વિધાનસભામાં કામ કરવાનો અવસર મળ્યો. આદિવાસી સમાજના સર્વાંગી વિકાસ માટે તેમનું સમર્પણ અને લોકસેવા હંમેશા યાદ રહેશે.” મુખ્યમંત્રી ભુપેન્દ્ર પટેલે પણ તેમના આદિવાસી ઉત્થાન અને પર્યાવરણ જાગૃતિના યોગદાનને યાદ કર્યું.
આદિવાસી પંથકમાં શોકનું વાતાવરણ છે. અનેક નેતાઓ, સમાજસેવકો અને લોકો તેમના પરિવારને સાંત્વના આપવા ઉમરવા પહોંચી રહ્યા છે. સાંજે પાવી જેતપુર સ્મશાનગૃહે અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા.
અમર થઈ ગયેલી વ્યક્તિત્વ
મોહનસિંહ રાઠવા એક સાચા લોકસેવક હતા. તેઓ વિધાનસભામાં અનુશાસન માટે પણ પ્રસિદ્ધ હતા. સ્પીકરે અનેક વખત તેમની પ્રશંસા કરી હતી. તેમનું જીવન સરળતા, સમર્પણ અને સેવાનું પ્રતીક હતું. આદિવાસી સમાજના યુવાનો માટે તેઓ પ્રેરણાસ્ત્રોત બની રહેશે.
તેમના અવસાનથી ગુજરાતે એક અનુભવી નેતા ગુમાવ્યો છે, પરંતુ તેમના કાર્યો અને વિચારો હંમેશા જીવંત રહેશે.
ઓમ શાંતિ!
તેમના આત્માને શાંતિ મળે અને પરિવારને આ દુ:ખ સહન કરવાની શક્તિ મળે. આદિવાસી વિસ્તારોનો વિકાસ તેમના સપનાની પૂર્તિમાં જ તેમની સાચી શ્રદ્ધાંજલિ છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 5 Jul 2026
