મધ્ય પૂર્વનું અસ્તિત્વ જોખમમાં: અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કરશે તો શું થશે? "ડરની દીવાલ: અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કેમ નથી કરતું?

મધ્ય પૂર્વનું અસ્તિત્વ જોખમમાં: અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કરશે તો શું થશે? "ડરની દીવાલ: અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કેમ નથી કરતું? 

-Friday world 3/2/2026

મધ્ય પૂર્વની રાજનીતિમાં આજે એક અજીબ વાત છે – અમેરિકા પાસે વિશ્વની સૌથી મોટી સૈન્ય શક્તિ છે, પરંતુ ઈરાન જેવા દેશ પર સીધો હુમલો કરવામાં હજુ સુધી આગળ વધ્યું નથી. ભલે ટ્રમ્પ પ્રશાસને ધમકીઓ આપી હોય, ભલે ઈઝરાયલ સાથે મળીને ન્યુક્લિયર સાઈટ્સ પર હુમલા કર્યા હોય (જૂન 2025માં), પણ પૂર્ણ-સ્કેલ યુદ્ધ ટાળવામાં આવે છે. આનું મુખ્ય કારણ છે 

– ઈરાનની રિટાલિએશન ક્ષમતા અને તેના પરિણામોનો ડર

 ઈરાન પાસે હજારો બેલિસ્ટિક મિસાઈલ્સ, ડ્રોન્સ અને અસિમેટ્રિક યુદ્ધની ક્ષમતા છે. અમેરિકાના મધ્ય પૂર્વમાં 8-10 મુખ્ય બેઝ છે – જેમ કે કતારનું **અલ ઉદેઈદ એર બેઝ** (સૌથી મોટું, 10,000+ અમેરિકન સૈનિકો), બહેરીનમાં નેવલ સપોર્ટ એક્ટિવિટી (ફિફ્થ ફ્લીટનું હેડક્વાર્ટર્સ), જોર્ડનનું મુવાફ્ફક સલ્તી, કુવૈત અને સાઉદી અરેબિયામાં અન્ય બેઝ. ઈરાને 2025માં જ અલ ઉદેઈદ પર મિસાઈલ હુમલો કર્યો હતો – જોકે મોટા નુકસાન વિના, પણ આ દર્શાવે છે કે ઈરાન પાસે રીચ છે.

 ઈરાનના IRGC (ઈસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ)ના અધિકારીઓ કહે છે કે અમેરિકાના આ બેઝ "શક્તિ નહીં, પણ સૌથી મોટી કમજોરી" છે. જો અમેરિકા હુમલો કરે તો ઈરાન આ બેઝ પર મિસાઈલ-ડ્રોન હુમલા કરી શકે છે, જેમાં અમેરિકન સૈનિકોના જીવન જોખમમાં આવે. આ ડર અમેરિકાને પૂર્ણ યુદ્ધથી રોકે છે – કારણ કે એક વાર યુદ્ધ શરૂ થાય તો તે "રીજનલ વોર"માં ફેરવાઈ જશે, જેમાં ઈઝરાયલ, હિઝબુલ્લાહ, હૌથી અને અન્ય પ્રોક્સી ગ્રુપ્સ સામેલ થઈ જશે. પણ સૌથી મોટો ડર છે

 – સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ. આ સાંકડી ચેનલ પરથી વિશ્વના 20% તેલ અને મોટા ભાગનું LNG પસાર થાય છે. ઈરાન આને "બંધ" કરી શકે છે – માઈન્સ, સ્પીડબોટ્સ, સબમરીન્સ અને ક્રુઝ મિસાઈલ્સથી. પૂર્ણ બ્લોકેજ ન થાય તો પણ થોડા હુમલાઓથી શિપિંગ રોકાઈ જાય, ઈન્શ્યોરન્સ રેટ્સ વધે અને તેલના ભાવમાં $10-20 પ્રતિ બેરલનો ઉછાળો આવે. વિશ્વભરમાં ઈન્ફ્લેશન, રિસેશન અને આર્થિક હાહાકાર થઈ જાય. ચીન, ભારત, જાપાન જેવા દેશો સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત થાય, કારણ કે તેમનું મોટું તેલ આ પાસેથી આવે છે. 

યમનના લાલ સમુદ્રમાં હૌથીઓએ પહેલેથી જ શિપિંગ પર હુમલા કર્યા છે – જેનાથી શિપિંગ રૂટ્સ બદલવા પડ્યા અને ખર્ચ વધ્યો. જો હોર્મુઝ બંધ થાય તો આ સમસ્યા ગ્લોબલ લેવલ પર પહોંચી જશે. સાઉદી અરેબિયા, UAE જેવા દેશો પણ અસરગ્રસ્ત થશે, કારણ કે તેમનું તેલ એક્સપોર્ટ આ રૂટ પર આધારિત છે. 

ઈઝરાયલના અસ્તિત્વ પર પણ ખતરો વધી જશે. ઈરાનના પ્રોક્સીઝ (હિઝબુલ્લાહ, હમાસ અને યમન ના હુથી) વધુ આક્રમક બની શકે છે. અમેરિકા ઈઝરાયલનું રક્ષણ કરવા માટે વધુ સંસાધનો ખર્ચ કરશે, પણ તેનાથી વિશ્વભરમાં અસ્થિરતા વધશે. 

આખરે, અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો નથી કરતું કારણ કે તે "લો-કોસ્ટ, હાઈ-ઈમ્પેક્ટ" નથી. યુદ્ધ થાય તો અમેરિકન સૈનિકો મરશે, બેઝ નાશ પામશે, તેલના ભાવ આકાશમાં પહોંચશે અને વિશ્વ અર્થતંત્ર તબાહ થઈ જશે. ઈરાન પણ જાણે છે કે પોતાના તેલ એક્સપોર્ટ પર આધારિત અર્થતંત્રને નુકસાન થશે, પણ "એસ ઈન ધ હોલ" તરીકે હોર્મુઝને વાપરીને તે ડિટરન્સ બનાવે છે.

 આ ડરની દીવાલ છે જે અત્યાર સુધી યુદ્ધને રોકી રાખે છે. પણ જો કોઈ ભૂલ થાય – એક ગેરસમજ, એક અચાનક હુમલો – તો આ દીવાલ તૂટી જશે અને મધ્ય પૂર્વ સાથે સમગ્ર વિશ્વ હાહાકારમાં ડૂબી જશે. 

Sajjadali Nayani ✍

 Friday world 3/2/2026