મધ્ય પૂર્વના આકાશમાં ધમાકા ગુંજી રહ્યા છે, બેલિસ્ટિક મિસાઈલો અને ડ્રોન્સની વર્ષા થઈ રહી છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન પર સંયુક્ત હુમલા શરૂ કર્યા ત્યારથી જ આ વિસ્તાર યુદ્ધની આગમાં સળગી રહ્યો છે. પરંતુ હવે આ યુદ્ધમાં એક નવો અને ખતરનાક વળાંક આવ્યો છે – રશિયાએ ઈરાનને અમેરિકન સૈન્યની ગુપ્ત માહિતી આપી દીધી છે! આ માહિતીમાં અમેરિકન યુદ્ધજહાજો, વિમાનો, રડાર સિસ્ટમ અને કમાન્ડ સેન્ટરોના ચોક્કસ લોકેશનની વિગતો સામેલ છે, જેના કારણે ઈરાનને ખાડી વિસ્તારમાં અમેરિકન અને તેના સહયોગીઓના ઠેકાણાઓ પર વધુ અસરકારક હુમલા કરવામાં મદદ મળી રહી છે.
રશિયાની આ 'ગુપ્ત મદદ' યુક્રેન યુદ્ધમાં અમેરિકા દ્વારા મળેલી મદદનો બદલો લેવાના ઈરાદાથી પ્રેરિત માનવામાં આવે છે. અમેરિકન અધિકારીઓએ પુષ્ટિ કરી છે કે રશિયા ઈરાનને સેટેલાઈટ ઈમેજરી અને અન્ય ઈન્ટેલિજન્સ શેર કરી રહ્યું છે, જેનાથી તેહરાનની પોતાની ટ્રેકિંગ ક્ષમતા નબળી પડી ગઈ હોવા છતાં પણ તે અમેરિકન લક્ષ્યોને નિશાન બનાવી શકે છે. આ વિકાસથી મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધનું સમીકરણ બદલાઈ ગયું છે અને રશિયા-ઈરાનની નિકટતા અમેરિકા-ઈઝરાયલ માટે મોટો પડકાર બની ગઈ છે.
અબુ ધાબીથી કતાર સુધી અમેરિકન બેઝ પર હુમલાની લહેર.
રશિયાની મદદથી મળેલી ચોક્કસ માહિતીના આધારે ઈરાને ખાડી વિસ્તારના અનેક અમેરિકન સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે. અબુ ધાબી, કતાર, કુવૈત, બહેરીન અને સાઉદી અરેબિયામાં આવેલા ઓછામાં ઓછા સાત મુખ્ય અમેરિકન બેઝ પર મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા થયા છે. આ હુમલાઓમાં ખાસ કરીને કતારનું અલ ઉદીદ એર બેઝ સૌથી વધુ નુકસાન ભોગવ્યું છે – આ બેઝ મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકાનું સૌથી મોટું સૈન્ય કેન્દ્ર છે, જ્યાં હજારો અમેરિકન સૈનિકો તૈનાત છે.
ઈરાને ફતેહ અને ખૌર્રમશહર-4 જેવી અત્યાધુનિક બેલિસ્ટિક મિસાઈલોનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકન કમ્યુનિકેશન નેટવર્ક, રડાર સિસ્ટમ અને સેટેલાઈટ કોમ્યુનિકેશનને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. આ હુમલાઓમાં અમેરિકન સૈન્યની કમાન્ડ-એન્ડ-કંટ્રોલ ક્ષમતા પર સીધી અસર પડી છે. ગલ્ફ દેશોની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સે મોટા ભાગના મિસાઈલ અને ડ્રોનને અટકાવ્યા હોવા છતાં, ડેબ્રી અને આંશિક હિટથી નુકસાન અને હતાહતો થયા છે.
પુતિન-પેઝેશ્કિયન વાતચીત અને રશિયાનું 'વરદાન'
રશિયન પ્રેસિડેન્ટ વ્લાદિમીર પુતિને તાજેતરમાં ઈરાનના પ્રમુખ મસૂદ પેઝેશ્કિયન સાથે ફોન પર લાંબી વાતચીત કરી હતી. આ વાતચીતમાં પુતિને ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતુલ્લા અલી ખામેનેઈના નિધન અને નાગરિકોના મોત પર દુઃખ વ્યક્ત કર્યું હતું. તેમણે રાજદ્વારી ઉકેલની વાત કરી હોવા છતાં, રશિયા તરફથી મળી રહેલી ઈન્ટેલિજન્સ માહિતી ઈરાન માટે 'વરદાન' સાબિત થઈ રહી છે. યુદ્ધના પ્રારંભિક દિવસોમાં ઈરાનની ટ્રેકિંગ ક્ષમતા નબળી પડી ગઈ હતી, પરંતુ રશિયાના સપોર્ટથી તે ફરી મજબૂત થઈ છે.
બીજી તરફ ચીને આ બાબતે મૌન જાળવી રાખ્યું છે. બેઈજિંગે યુદ્ધની નિંદા કરી છે, પરંતુ ઈરાનને કોઈ સીધી સૈન્ય મદદ આપી નથી. આનાથી રશિયા-ઈરાનની જોડી વધુ મજબૂત દેખાઈ રહી છે.
ટ્રમ્પનું ઢીલા પડ્યા પછી વલણ અને ભવિષ્યનો પડકાર
અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ મામલે સખત વલણ અપનાવ્યું છે. તેમણે ઈરાનને "અનકન્ડિશનલ સરેન્ડર"ની માંગ કરી છે અને કહ્યું છે કે યુદ્ધની કોઈ સમયમર્યાદા નથી. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે રશિયાની મદદ છતાં પણ ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નબળી પાડવાનું મિશન પૂર્ણ થશે. ઈઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ પણ કહ્યું છે કે તેઓ તમામ લક્ષ્યો પૂર્ણ કરવાના માર્ગ પર છે.
આ યુદ્ધમાં ઈરાનના પ્રોક્સી ગ્રુપ્સ જેમ કે હિઝબુલ્લાહ અને હૂથી બળવાખોરો પણ સક્રિય છે, જેનાથી વિસ્તાર વધુ અસ્થિર બની રહ્યો છે. રશિયા-ઈરાનની વધતી નિકટતા મધ્ય પૂર્વના ભૂ-રાજકીય સમીકરણોને હલાવી રહી છે. હવે સવાલ એ છે કે અમેરિકા-ઈઝરાયલની જોડી રશિયાના આ નવા પડકારનો સામનો કેવી રીતે કરશે? શું આ યુદ્ધ વધુ વિસ્તરશે અને વૈશ્વિક સ્તરે તણાવ વધશે?
આ યુદ્ધ માત્ર મધ્ય પૂર્વની નથી – તે વૈશ્વિક શક્તિઓની રણનીતિ, બદલો અને ભવિષ્યના સંઘર્ષનું પ્રતિબિંબ છે. આગામી દિવસોમાં શું થાય છે તે જોવાનું રહેશે!
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 7,2026
