કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન સંઘર્ષ અને હોર્મુઝ કટોકટી છતાં દેશમાં કોઈ ઈંધણની અછત નથી. તેમ છતાં વૈશ્વિક બજારોમાં તેલના ભાવ વધવાથી સ્થાનિક સ્તરે અસર પડી છે. સુરતમાં પેટ્રોલનો ભાવ આશરે ₹97-98 પ્રતિ લીટર આસપાસ પહોંચ્યો છે. કેટલાક પંપ પર રમરમાટ જોવા મળી રહ્યો છે, પરંતુ લોકો આ સ્થિતિને પણ તકમાં ફેરવવાની વાત કરી રહ્યા છે.
હોર્મુઝની કટોકટી: વૈશ્વિક સંદર્ભમાં સમજવું
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના તેલ પુરવઠાનું મુખ્ય ધમની છે. વિશ્વના આશરે 20% તેલ આ નાનકડા માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને કારણે આ માર્ગ અસ્થાયી રીતે અસરગ્રસ્ત થયો છે, જેના પરિણામે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ $120 પ્રતિ બેરલથી વધુ પહોંચી ગયા છે. ભારત જેવા મોટા આયાતકાર દેશ માટે આ સ્થિતિ પડકારજનક છે, કારણ કે અમે 85-90% ક્રૂડ તેલ આયાત કરીએ છીએ અને તેમાંથી મોટા ભાગનું હોર્મુઝ માર્ગે આવે છે.
પરંતુ ભારતીય સરકારે આ પહેલેથી જ અનુમાન કરીને તૈયારીઓ કરી લીધી છે. વિવિધ દેશો સાથે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા, સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ્સ (SPR) અને રિફાઈનરીઓની ક્ષમતા વધારવાના પગલાંથી અછતની સ્થિતિ ટાળી શકાઈ છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે કહ્યું છે કે ઘરેલુ ઉત્પાદન અને સ્ટોક પર્યાપ્ત છે. કોઈ પેનિક ખરીદીની જરૂર નથી.
સુરતના લોકોના અવાજ: “ટેન્શન નથી, વ્યવસ્થા કરીશું”
સુરત ટેક્સટાઈલ અને ડાયમંડનું હબ છે. અહીંના લોકોની જીવનશૈલી વ્યવસાયી અને વ્યવહારુ છે. રીંગ રોડ પર આવેલા એક પેટ્રોલ પંપ પર વાત કરતા વ્યવસાયી રાજેશ પટેલે કહ્યું, “પેટ્રોલ મોંઘું થાય તો શું? અમે 2020માં કોરોના વખતે પણ ઘરમાંથી કામ કરીને બતાવ્યું હતું. હવે કારપૂલિંગ કરીશું, મેટ્રો અને પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ વાપરીશું. ₹500 થાય તો પણ અમારા બાળકોને સારું ભવિષ્ય આપવા માટે અમે તૈયાર છીએ.”
એક મહિલા ઉદ્યોગસાહસિક મીનાબેન શાહે હસતાં કહ્યું, “અમારા ઘરમાં CNG અને ઇલેક્ટ્રિક વાહન તરફ વળવાની તૈયારી ચાલે છે. પેટ્રોલ પર આધાર રાખવાનું છોડીએ તો સારું. સરકારે પણ સબસિડી અને ઇન્સેન્ટિવ વધારવા જોઈએ.” આવા અનેક અવાજ સુરતની ગલીઓમાં સંભળાઈ રહ્યા છે. કેટલાક યુવાનો તો કહે છે કે “આ તક છે સોલર એનર્જી અને ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી તરફ વળવાની.”
પેનિક ખરીદીના અહેવાલો હોવા છતાં મોટા ભાગના લોકો સંયમ જાળવી રાખી રહ્યા છે. અધિકારીઓએ પણ આશ્વાસન આપ્યું છે કે સ્ટોક પર્યાપ્ત છે અને કોઈ અછત નથી.
આર્થિક અસર અને સરકારનાં પગલાં
આ સંકટની અસર માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ સુધી મર્યાદિત નથી. ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધવાથી ટેક્સટાઈલ, ડાયમંડ અને અન્ય ઉદ્યોગો પર અસર પડી શકે છે. ફુગાવો વધવાની શક્યતા છે, જેના કારણે સામાન્ય માણસની જીવનયાત્રા મોંઘી થઈ શકે છે. તેમ છતાં કેન્દ્ર સરકારે એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં રાહત આપીને લોકોને રાહત આપવાના પ્રયાસ કર્યા છે. વિવિધ રાજ્યોમાં LPG અને અન્ય ઈંધણ માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
ભારત સરકારની વ્યૂહરચના મજબૂત છે:
- સ્ટ્રેટેજિક રિઝર્વ્સનો ઉપયોગ
- રશિયા, સાઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા સાથે વૈકલ્પિક આયાત
- ઘરેલુ તેલ ઉત્પાદન વધારવા પર ભાર
- નવીનીકરણીય ઊર્જા (સોલર, વિન્ડ) તરફ તેજી
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પણ લોકોને બચત કરવાની અપીલ કરી છે – કારપૂલિંગ, પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ અને બિનજરૂરી મુસાફરી ઘટાડવાની.
સુરતમાં વ્યવહારુ ઉકેલો: લોકો શું કરી રહ્યા છે?
સુરતના વ્યવસાયીઓ અને યુવાનો વિવિધ ઉપાયો અપનાવી રહ્યા છે:
1. કારપૂલિંગ અને શેરિંગ: ઓફિસ જનારા કર્મચારીઓ એક વાહનમાં મળીને જાય છે.
2. CNG અને EV તરફ વળવું: અનેક લોકો CNG કિટ લગાવી રહ્યા છે અને ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર ખરીદી રહ્યા છે.
3. સ્થાનિક ઉત્પાદન અને ઓનલાઈન: દૂરના વિસ્તારોમાં જવાને બદલે સ્થાનિક સપ્લાયર્સ પર નિર્ભર રહેવું.
4. સોલર પેનલ્સ: ઘર અને ફેક્ટરીઓમાં સોલર ઊર્જાનો વધુ ઉપયોગ.
5. બચતની આદત : બિનજરૂરી એસી, લાઈટ અને વાહન વપરાશ ઘટાડવો.
એક યુવા એન્જિનિયર અમિત પટેલે કહ્યું, “આ સંકટ અમને આત્મનિર્ભર બનાવશે. અમે ટેક્નોલોજી અને નવીનતા વાપરીને આને પાર કરીશું.”
લાંબા ગાળાના પરિપ્રેક્ષ્યમાં તક
આ કટોકટી ભારત માટે એક મોટી તક પણ છે. તે અમને ઊર્જા વિવિધતા તરફ લઈ જશે. સરકારે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો માટે સબસિડી વધારવી જોઈએ, રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટ પર ભાર મૂકવો જોઈએ અને નવીનીકરણીય ઊર્જાના ટાર્ગેટને વેગ આપવો જોઈએ. ગુજરાત જેવા રાજ્યોમાં સોલર પાર્ક અને વિન્ડ એનર્જીની સંભાવનાઓ અપાર છે.
સુરતના લોકોની વાત કરીએ તો તેઓ જાણે છે કે સંકટ કાયમી નથી. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે ગુજરાતીઓએ 1973ના તેલ સંકટ, 1991ના આર્થિક સુધારા અને 2020ના કોવિડમાં પણ મજબૂતાઈથી લડ્યા છે. આ વખતે પણ તેઓ તૈયાર છે.
: આત્મવિશ્વાસ અને એકતા જ વિજય છે
“પેટ્રોલ ₹500નું થાય તો પણ ટેન્શન નથી” – આ વાક્ય સુરતના લોકોના મુખેથી નીકળ્યું છે તે યાદ રાખવા જેવું છે. આ માત્ર ભાવવધારાની વિરુદ્ધનું નિવેદન નથી, પરંતુ એક રાષ્ટ્ર તરીકે અમારી તૈયારી અને સ્થિરતાનું પ્રતીક છે. સરકાર, ઉદ્યોગ અને નાગરિકો સાથે મળીને કામ કરે તો કોઈપણ સંકટને તકમાં ફેરવી શકાય છે.
ચાલો, આપણે સૌ મળીને બચત કરીએ, વિકલ્પો અપનાવીએ અને વધુ મજબૂત ભારત બનાવીએ. સુરત જેવા શહેરોની આ સ્પિરિટ જ દેશને આગળ લઈ જશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-16 May 2026
