- Friday World 1 Jun 2026
1. જ્યારે ડિગ્રી બોજ બની જાય: ભારતની ધરતી પરથી
NCRBના આંકડા કહે છે કે દર કલાકે એક શિક્ષિત યુવાન નોકરી ન મળવાના કારણે આત્મહત્યા કરે છે. SSC, બેંકિંગ, રેલવેની એક-એક જગ્યા માટે લાખો અરજીઓ આવે છે. ગુજરાતમાં જ તલાટીની 3500 જગ્યા માટે 17 લાખ ફોર્મ ભરાયા હતા. MPમાં પટાવાળાની 10 જગ્યા માટે PhD, એન્જિનિયરો લાઈનમાં ઉભા રહ્યા. આ માત્ર આંકડા નથી, આ દરેક ઘરની કહાણી છે.
કોચિંગ ક્લાસમાં વર્ષો ગાળ્યા પછી પણ જ્યારે હાથમાં નોકરીનો પત્ર નથી આવતો, ત્યારે યુવાનનો ગુસ્સો રસ્તા પર દેખાય છે. 2022માં રેલવે ભરતી આંદોલન હોય કે પછી વિવિધ રાજ્યોમાં પેપર લીક સામેના દેખાવો, યુવાનોએ બતાવી દીધું કે સહનશક્તિની પણ એક હદ હોય છે.
યુવાનોનો સવાલ સીધો છે:
- નવી નોકરી ક્યાં છે? સરકારી વિભાગોમાં લાખો જગ્યાઓ ખાલી છે, પણ ભરતી નથી.
- કૌશલ્ય કે ડિગ્રી? કંપનીઓ કહે છે 'સ્કિલ નથી', કોલેજો કહે છે 'ડિગ્રી પૂરતી છે'. પીસાશે કોણ?
- સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા કે શટડાઉન ઇન્ડિયા? ફંડિંગ વિન્ટરમાં હજારો યુવાનોની નોકરીઓ એક ઝાટકે ગઈ.
2. દુનિયાએ જોયા બેરોજગારીના વિસ્ફોટ: જીવતા-જાગતા નમૂના
અરબ સ્પ્રિંગ, 2010-2012: એક ફેરિયાની ચિનગારીથી સળગ્યા દેશ
ટ્યુનિશિયાના મોહમ્મદ બૌઝીઝી. યુનિવર્સિટીની ડિગ્રી હોવા છતાં શાકભાજીની લારી ચલાવતો હતો. પોલીસે લારી જપ્ત કરી, ઈજ્જતનું ધોવાણ કર્યું. બૌઝીઝીએ પોતાની જાતને આગ લગાડી દીધી. બસ, આ એક ચિનગારી હતી. ટ્યુનિશિયાથી શરૂ થયેલો આક્રોશ ઇજિપ્ત, લિબિયા, સીરિયા સુધી ફેલાયો. સરકારો પડી ગઈ. મૂળ કારણ? 24% યુવા બેરોજગારી અને ભ્રષ્ટાચાર. જ્યારે પેટ ખાલી હોય ત્યારે બંદૂકની ગોળીનો પણ ડર નથી લાગતો.
ગ્રીસ, 2008-2015: 'લોસ્ટ જનરેશન' નો વિદ્રોહ
આર્થિક મંદી આવી અને ગ્રીસમાં યુવા બેરોજગારી 60% ને પાર પહોંચી ગઈ. ડિગ્રીધારક યુવાનો પિઝા ડિલિવરી કરવા મજબૂર બન્યા. એથેન્સના સિંટાગ્મા સ્ક્વેર મહિનાઓ સુધી યુવાનોથી ભરેલો રહ્યો. 'અમે 400 યુરોની પેઢી છીએ' ના બેનરો સાથે લાખો લોકો રસ્તા પર ઉતર્યા. પરિણામ? સરકારો બદલાઈ, આખા યુરોપની આર્થિક નીતિઓ હચમચી ગઈ.
સ્પેન: 'ઇન્ડિગ્નાડોસ' એટલે કે 'આક્રોશિતો'નું આંદોલન
2011માં સ્પેનમાં 50% થી વધુ યુવાનો બેરોજગાર હતા. મે મહિનામાં મેડ્રિડના પુએર્તા ડેલ સોલ ચોકમાં હજારો યુવાનોએ તંબુ તાણી દીધા. તેમનું સૂત્ર હતું: "અમારી પાસે ઘર નથી, નોકરી નથી, પેન્શન નથી, પણ ડર પણ નથી." આ આંદોલનમાંથી 'પોડેમોસ' પાર્ટીનો જન્મ થયો જે આજે સ્પેનની સરકારનો ભાગ છે.
ચિલી, 2019: 30 પેસો માટે સળગ્યું રાષ્ટ્ર
મેટ્રોના ભાડામાં માત્ર 30 પેસોનો વધારો થયો. સ્કૂલ-કોલેજના વિદ્યાર્થીઓએ મેટ્રો સ્ટેશનના દરવાજા તોડી નાખ્યા. જોતજોતામાં આખો દેશ સળગી ઉઠ્યો. કારણ? 30 પેસો નહોતું. કારણ હતું વર્ષોથી દબાયેલો ગુસ્સો. મોંઘુ શિક્ષણ, ઓછો પગાર, અને ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા. રાષ્ટ્રપતિએ કબૂલ્યું, "અમે લોકોની વેદના સમજી ન શક્યા."
શ્રીલંકા, 2022: 'ગોટા ગો ગામા' એટલે ઘરે જાવ
આર્થિક પાયમાલી, બેફામ મોંઘવારી અને બેરોજગારીથી કંટાળીને શ્રીલંકાની જનતા રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં ઘુસી ગઈ. કોલંબોના ગાલે ફેસ ગ્રીન પર મહિનાઓ સુધી 'અરાગલય' એટલે કે સંઘર્ષ ચાલ્યો. યુવાનો, મધ્યમ વર્ગ, બધા એક થયા. રાષ્ટ્રપતિને દેશ છોડીને ભાગવું પડ્યું. પેટ પર લાત પડે ત્યારે ખુરશી કોઈને બચાવી શકતી નથી.
3. બેરોજગારી માત્ર આંકડો નથી, બોમ્બ છે
ILOનો રિપોર્ટ કહે છે કે દુનિયામાં 73 મિલિયન યુવાનો બેરોજગાર છે. ભારતમાં CMIE મુજબ યુવા બેરોજગારી દર 40% ની આસપાસ છે. આ ખતરનાક છે. કેમ?
- ગુના વધે: ખાલી મગજ શેતાનનું ઘર. નોકરી ન મળે તો યુવાન ગુના તરફ વળે છે.
- માનસિક બીમારી: ડિપ્રેશન, એન્ઝાયટી આજે દરેક ત્રીજા યુવાનની સમસ્યા છે.
- સામાજિક અસ્થિરતા: જ્યારે મોટો વર્ગ નિરાશ થાય, ત્યારે સમાજમાં વિદ્રોહ, હિંસા અને ધ્રુવીકરણ વધે છે.
- પલાયન: લાખો યુવાનો દર વર્ષે દેશ છોડીને વિદેશ જાય છે. આ 'બ્રેઈન ડ્રેઈન' દેશને વર્ષો પાછળ ધકેલી દે છે.
4. રસ્તો ક્યાં છે? ફક્ત આંદોલન કે સમાધાન પણ?
રોડ પર ઉતરવું એ સમસ્યાનું લક્ષણ છે, ઉકેલ નહીં. ઉકેલ માટે સરકાર, ઉદ્યોગ અને સમાજ એ ત્રણેયે સાથે બેસવું પડશે.
સરકારે શું કરવું જોઈએ?
1. ખાલી જગ્યા ભરો: સરકારી વિભાગોમાં 30 લાખથી વધુ જગ્યાઓ ખાલી છે. તાત્કાલિક ભરતી કેલેન્ડર જાહેર કરો.
2. સ્કિલ મિશનમાં ધાર કાઢો: માત્ર સર્ટિફિકેટ નહીં, રોજગાર મળે એવી તાલીમ આપો. ITI અને કોલેજોને ઇન્ડસ્ટ્રી સાથે જોડો.
3. નાના ધંધાને વેગ: MSME એટલે કે નાના ઉદ્યોગો સૌથી વધુ રોજગારી આપે છે. તેમને લોન, ટેક્સમાં રાહત અને બજાર મળે તો કરોડો નોકરીઓ પેદા થાય.
4. પેપર લીક પર ફાંસી જેવી સજા: યુવાનોના સપનાના સોદાગરોને એવી સજા મળે કે કોઈ ફરી આવું કરતા 100 વાર વિચારે.
ઉદ્યોગ જગતે શું કરવું જોઈએ?
1. *ફ્રેશર' ને ચાન્સ આપો: 2 વર્ષનો અનુભવ માંગશો તો નવો છોકરો અનુભવ લાવશે ક્યાંથી? તાલીમ આપીને તૈયાર કરો.
2. એપ્રેન્ટિસશિપ વધારો: કોલેજના છેલ્લા વર્ષમાં જ વિદ્યાર્થીને ઇન્ડસ્ટ્રીમાં કામ શીખવા દો. સ્ટાઈપેન્ડ આપો.
3. ટિયર-2, ટિયર-3 શહેરોમાં જાવ: બધી કંપનીઓ બેંગ્લોર, પુણે, ગુરુગ્રામમાં જ કેમ? નાના શહેરોમાં ઓફિસ ખોલો તો સ્થાનિક યુવાનોને ત્યાં જ કામ મળે.
યુવાનોએ શું કરવું જોઈએ?
1. ડિગ્રી સાથે સ્કિલ:*म કોલેજની ડિગ્રીની સાથે કોડિંગ, ડિજિટલ માર્કેટિંગ, AI, ડેટા એનાલિટિક્સ, કે પછી પ્લમ્બિંગ, ઇલેક્ટ્રિકલ જેવી એક સ્કિલ જરૂર શીખો.
2. સરકારી નોકરીનો મોહ છોડો: દુનિયા બદલાઈ ગઈ છે. ગીગ ઇકોનોમી, ફ્રીલાન્સિંગ, કન્ટેન્ટ ક્રિએશનમાં પણ લાખોની કમાણી છે.
3. નેટવર્ક બનાવો: લિંક્ડઇન પર એક્ટિવ રહો. તમારા ક્ષેત્રના લોકોને મળો. 70% નોકરીઓ રેફરન્સથી મળે છે.
બેરોજગારીની આગમાં સૌથી પહેલો ભોગ સપનાનો લેવાય છે. આજનો યુવાન આંદોલન કરવા નથી માંગતો, એ કામ કરવા માંગે છે. એને તક જોઈએ છે, ભીખ નહીં. જો સમયસર આગને ઠારવામાં નહીં આવે, તો આ દાવાનળ કોને-કોને લપેટમાં લેશે એ કોઈ નથી જાણતું. દુનિયાના દાખલા ચેતવણી આપે છે: જ્યારે યુવાનોની ધીરજ ખૂટે છે, ત્યારે સિંહાસનો ડગમગી જાય છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 1 Jun 2026
