ગુજરાતની રાજનીતિમાં છેલ્લા ૨૪ વર્ષમાં કોંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં જોડાવાનો સિલસિલો એક સતત ઘટના બની ગયો છે. એક સમયે કોંગ્રેસમાં પ્રદેશ પ્રમુખ, વિપક્ષના નેતા, મંત્રી અને વરિષ્ઠ નેતા તરીકે જાણીતા નેતાઓએ પાર્ટી છોડીને ભાજપનો ખેસ ધારણ કર્યો છે. આ દળબદલુઓની વાર્તા માત્ર વ્યક્તિગત નિર્ણયોની નથી, પરંતુ ગુજરાત કોંગ્રેસના આંતરિક વિક્ષેપ, નેતૃત્વની અસ્થિરતા અને રાજકીય સમીકરણોની પણ છે.
૨૦૨૪: દળબદલનું તાજું મોજુ
૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં અને પછી કોંગ્રેસને સૌથી મોટો ફટકો પડ્યો. માત્ર ૬ મહિનામાં કોંગ્રેસના ૪ ધારાસભ્યોએ રાજીનામાં આપી ભાજપનો હાથ પકડ્યો, જેના કારણે પેટા-ચૂંટણીની નોબત આવી:
નેતા બેઠક કોંગ્રેસમાં હોદ્દો ભાજપમાં સ્થિતિ
અર્જુન મોઢવાડિયા પોરબંદર પૂર્વ પ્રદેશ પ્રમુખ, વિપક્ષ નેતા પેટા-ચૂંટણી જીતીને કેબિનેટ મંત્રી
સી. જે. ચાવડા વિજાપુર પૂર્વ પ્રદેશ પ્રમુખ પેટા-ચૂંટણી જીત્યા, હાલ ધારાસભ્ય
અરવિંદ લાડાણી માણાવદર ધારાસભ્ય પેટા-ચૂંટણી હાર્યા
ચિરાગ પટેલ ખંભાત ધારાસભ્ય પેટા-ચૂંટણી જીત્યા, ધારાસભ્ય
આ ૪ રાજીનામાં સાથે ૨૦૨૨ની વિધાનસભામાં ૧૭ બેઠક જીતનારી કોંગ્રેસની સંખ્યા હવે ૧૨ પર આવી ગઈ છે.
ભરતસિંહ સોલંકી: "રિવર્સ દળબદલ"નો અપવાદ
દળબદલની આ વણથંભી વાર્તામાં ભરતસિંહ સોલંકીનો કિસ્સો અપવાદરૂપ છે. માધવસિંહ સોલંકીના પુત્ર અને પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી ભરતસિંહ ૨૦૧૫-૨૦૧૮ સુધી ગુજરાત કોંગ્રેસના પ્રદેશ પ્રમુખ રહ્યા. ૨૦૨૩માં તેઓ ભાજપમાં જોડાયા, પરંતુ ગણતરીના મહિનાઓમાં જ "વિચારધારા સાથે સમાધાન નહીં" કહી પાછા કોંગ્રેસમાં આવી ગયા. આ ઘટના દર્શાવે છે કે ભાજપમાં ગયેલા દરેક નેતાને ત્યાંની રાજકીય સંસ્કૃતિ માફક નથી આવતી. હાલ તેઓ ફરી કોંગ્રેસમાં સક્રિય છે.
શંકરસિંહ વાઘેલા: પૂર્વ મુખ્યમંત્રીની સફર
ગુજરાત કોંગ્રેસના સૌથી અગ્રણી દળબદલુમાં શંકરસિંહ વાઘેલાનું નામ સૌપ્રથમ આવે છે. ૧૯૯૬માં ભાજપ છોડી રાજપા બનાવી, કોંગ્રેસના ટેકાથી CM બન્યા. પછી કોંગ્રેસમાં જોડાઈ ૨૦૦૨-૨૦૧૭ સુધી વિપક્ષના નેતા રહ્યા. ૨૦૧૭માં પાર્ટી છોડી. હાલ તેઓ કોઈ પક્ષમાં સક્રિય નથી, પણ એમની સફર "પ્રાસંગિક રાજકારણ"નું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે.
છેલ્લા ૧૦ વર્ષના ચોંકાવનારા આંકડા: 2014-2024
વિગત આંકડો
કોંગ્રેસ છોડનાર ધારાસભ્ય 30+
પૂર્વ પ્રદેશ પ્રમુખ 3 - અર્જુન મોઢવાડિયા, સી. જે. ચાવડા, ભરતસિંહ સોલંકી
મંત્રી બનેલા દળબદલુ 5 - કુંવરજી બાવળિયા, જવાહર ચાવડા, બળવંતસિંહ રાજપૂત, અર્જુન મોઢવાડિયા, રાઘવજી પટેલ
૨૦૨૨ પછી રાજીનામાં 9 ધારાસભ્ય
પાછા કોંગ્રેસમાં આવનાર 2 - ભરતસિંહ સોલંકી, જવાહર ચાવડા
કારણો અને પરિણામો
આ દળબદલના મુખ્ય કારણોમાં પાર્ટીની આંતરિક અસ્થિરતા, ટિકિટ વહેંચણીમાં અસંતોષ અને ભાજપની "વિનિંગ મશીનરી"નો સમાવેશ થાય છે. ઘણા નેતાઓએ “વિકાસ અને સ્થિરતા”ને કારણ તરીકે દર્શાવ્યા છે.
પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે દરેક દળબદલુને સત્તાનો મેવો નથી મળતો. અલ્પેશ ઠાકોર જેવા યુવા ચહેરા 2019ની પેટા-ચૂંટણી હારી ગયા. મોહન રાઠવા જેવા 10 ટર્મના MLAને પણ ભાજપમાં માત્ર ધારાસભ્યપદથી સંતોષ માનવો પડ્યો. માત્ર 15-20% નેતાઓ જ મંત્રીપદ કે બોર્ડ-નિગમમાં સ્થાન મેળવી શક્યા છે. ભરતસિંહ અને જવાહર ચાવડા જેવા નેતાઓનું પાછા ફરવું એ પણ બતાવે છે કે "ભાજપમાં બધું લીલુંછમ નથી".
કોંગ્રેસ માટે પાઠ
આ ઘટનાઓ ગુજરાત કોંગ્રેસને એક મોટો પાઠ આપે છે – આંતરિક લોકતંત્ર મજબૂત કરવું, સ્થાનિક નેતૃત્વને નિર્ણયમાં ભાગીદારી આપવી અને "આયાતી ઉમેદવાર" સંસ્કૃતિ બંધ કરવી જરૂરી છે. જો પાર્ટી 24x7 વિપક્ષની ભૂમિકા નહીં ભજવે અને કાર્યકરોને આશા નહીં આપે તો 2027માં પણ આ સિલસિલો ચાલુ રહેશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World -May 3, 2026
