-Friday World Jul 13 2026
સુરત, ગુજરાતનું હીરાનું શહેર અને વેપાર-ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર, ચોમાસાની ઋતુમાં વારંવાર પાણીની આફતનો સામનો કરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં ખાડી પૂરની વિનાશક તસવીરોએ આખા શહેરને હચમચાવી દીધું છે. પરંતુ હવે આ આફત પછી લોકોના મનમાં એક જ સવાલ ગુંજી રહ્યો છે – આ બધાનું મૂળ કારણ શું છે? અને તંત્ર કેમ વર્ષોથી આ સમસ્યાને અવગણી રહ્યું છે? વરિયાવ-કોડીવાડ વિસ્તારની ખાડી આ બેદરકારીનું જીવંત પુરાવો બની ગઈ છે, જ્યાં વર્ષોથી સફાઈના નામે માત્ર વાયદાઓ જ થાય છે અને વાસ્તવમાં કંઈ જ થતું નથી.
વરિયાવ વિસ્તારના કોડીવાડ પાસે આવેલી આ ખાડી એક સમયે વરસાદી પાણીનો કુદરતી વહેણ હતી. પરંતુ આજે તે ગાદ, કચરા અને પ્લાસ્ટિકના ઢગલાથી ભરાઈ ગઈ છે. સ્થાનિક લોકોના કહેવા મુજબ, છેલ્લા 10-15 વર્ષથી આ ખાડીની નિયમિત સફાઈ કરવામાં આવી નથી. થોડો વરસાદ પડે કે તરત જ પાણીનો નિકાલ અટકી જાય છે અને મુખ્ય રસ્તાઓ, ઘરો અને દુકાનોમાં પાણી ભરાઈ જાય છે. ઉધના લિંયાયતમાં થયેલા ખાડી પૂરની જેમ વરિયાવ પણ આવી જ ત્રાસદાયક સ્થિતિનો ભોગ બની શકે તેવી ચિંતા હવે વધી રહી છે.
સ્થાનિકોની વેદના અને વાસ્તવિકતા
વરિયાવ-કોડીવાડના રહેવાસીઓ વર્ષોથી આ સમસ્યાથી પીડાતા છે. એક સ્થાનિક વ્યક્તિ રામભાઈ પટેલ કહે છે, “અમે વર્ષે વર્ષે કોર્પોરેશનને અરજી કરીએ છીએ. ચોમાસા પહેલાં સફાઈના ફોટા અને વીડિયો વાયરલ થાય છે, પણ ખાડીમાં કંઈ જ ફેરફાર થતો નથી. ગાદ અને કચરો એટલો જમા થઈ ગયો છે કે પાણીનો પ્રવાહ અટકી જાય છે.” આવી જ વાતો અન્ય ઘણા લોકો કરી રહ્યા છે. સ્ત્રીઓ અને બાળકોને સૌથી વધુ હાલાકીનો સામનો કરવો પડે છે. શાળાઓ, દવાખાનાઓ અને નાના વેપારીઓનું આર્થિક નુકસાન પણ નોંધપાત્ર છે.
આ સમસ્યા માત્ર વરિયાવ સુધી મર્યાદિત નથી. સુરતના અનેક વિસ્તારોમાં સમાન પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે. નદીઓ, ખાડીઓ અને ડ્રેઇનેજ સિસ્ટમનું અનિયમિત જાળવણી શહેરના વિકાસની સાથે સાથે વધતી જતી વસ્તી અને અનિયોજિત બાંધકામના કારણે વધુ ગંભીર બની ગઈ છે. વરસાદી પાણીના કુદરતી માર્ગોને અવરોધિત કરતા રહેણાંકીય અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોના અનિયમિત વિકાસે પરિસ્થિતિને વધુ વિકટ બનાવી છે.
બેદરકારીના કારણો અને તેના પરિણામો
તંત્રીય બેદરકારીના અનેક પાસાંઓ છે. પ્રથમ, નિયમિત ડીસિલ્ટિંગ (ગાદ કાઢવાની કામગીરી) અને સફાઈના અભાવે ખાડીઓ ભરાઈ ગઈ છે. બીજું, કચરાનું અયોગ્ય વ્યવસ્થાપન અને પ્લાસ્ટિકનો વધુ પડતો ઉપયોગ પાણીના પ્રવાહને અવરોધે છે. ત્રીજું, વિકાસના નામે થતા બાંધકામોમાં પર્યાવરણીય અસરનું મૂલ્યાંકન યોગ્ય રીતે થતું નથી. આ તમામ પરિબળો મળીને એક મોટી આફત તરફ દોરી જાય છે.
પરિણામો પણ ગંભીર છે. પાણી ભરાવાથી રોગચાળો ફેલાય છે – ડેંગ્યુ, મલેરિયા અને અન્ય પાણીજન્ય રોગોના કેસ વધે છે. વેપારીઓનું નુકસાન થાય છે, શિક્ષણ અને આરોગ્ય સેવાઓ પર અસર પડે છે. મહિલાઓ અને વૃદ્ધોને સૌથી વધુ મુશ્કેલી પડે છે. આર્થિક રીતે પણ શહેરને મોટું નુકસાન થાય છે, કારણ કે સુરત જેવા વેપારી શહેરમાં એક દિવસનું પાણી ભરાવું પણ કરોડોનું નુકસાન કરી શકે છે.
શા માટે વારંવાર આવી સમસ્યા ઉદ્ભવે છે?
સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (SMC) અને સંબંધિત વિભાગો વર્ષે વર્ષે ચોમાસા પહેલાં તૈયારીના દાવા કરે છે. પણ વાસ્તવિકતા જુદી છે. બજેટનો અયોગ્ય ઉપયોગ, કોન્ટ્રાક્ટર્સની લાપરવાહી અને રાજકીય હસ્તક્ષેપ પણ આ પાછળના કારણો હોઈ શકે છે. લોકોના કહેવા મુજબ, રજૂઆતો કરવા છતાં કોઈ કાર્યવાહી થતી નથી. આનાથી તંત્ર પ્રત્યે અવિશ્વાસ વધે છે.
પર્યાવરણીય નિષ્ણાતો કહે છે કે શહેરીકરણમાં પર્યાવરણનું સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. ખાડીઓ, તળાવો અને નદીઓને તેમના કુદરતી સ્વરૂપમાં જાળવવા માટે વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અપનાવવો જોઈએ. રિન્યુએબલ ડ્રેઇનેજ સિસ્ટમ, વોટર હાર્વેસ્ટિંગ અને ગ્રીન કોરિડોર જેવા પગલાં અપનાવી શકાય.
શું છે ઉકેલ?
1. તાત્કાલિક સફાઈ: વરિયાવ ખાડીની તાત્કાલિક ડીસિલ્ટિંગ અને સફાઈ.
2. નિયમિત જાળવણી: દર ત્રણ મહિને સફાઈનું શેડ્યુલ.
3. કચરા વ્યવસ્થાપન: પ્લાસ્ટિક અને કચરાના નિકાલ માટે અસરકારક વ્યવસ્થા.
4. સમુદાયની ભાગીદારી: લોકોને જાગૃત કરવા અને તેમની સાથે મળીને કામ કરવું.
5. ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ: GIS મેપિંગ અને ડ્રોન સર્વેલન્સથી સમસ્યાનું નિરીક્ષણ.
6. લાંબા ગાળાનું આયોજન: શહેરી વિકાસમાં પર્યાવરણીય અસર અધ્યયનને ફરજિયાત બનાવવું.
આ ઉપરાંત, સરકાર અને કોર્પોરેશને સ્પષ્ટ ટાઈમલાઈન સાથે કાર્યયોજના જાહેર કરવી જોઈએ. લોકોને પણ જવાબદારી લેવી પડશે – કચરો નાખવો નહીં, વૃક્ષો વાવવા અને જાગૃતિ ફેલાવવી.
વર્તમાન સંદર્ભ અને આગામી જોખમ
ખાડી પૂર પછીની આફતે આખા ગુજરાતને વિચારવા મજબૂર કર્યા છે. આબોહવા પરિવર્તનને કારણે અતિવૃષ્ટિની ઘટનાઓ વધી રહી છે. જો તંત્ર હજુ પણ સૂતું રહેશે તો વરિયાવ જેવા અનેક વિસ્તારો આવી આફતનો ભોગ બનશે. આ માત્ર પાણીની સમસ્યા નથી, પરંતુ વિકાસના મોડલની નિષ્ફળતા છે.
લોકો હવે જાગી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા અને સ્થાનિક સ્તરે અવાજ ઉઠાવવાથી તંત્ર પર દબાણ વધ્યું છે. આ અવાજને સતત રાખવો જરૂરી છે. મીડિયાને પણ આવી સમસ્યાઓને હાઈલાઈટ કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ.
જાગૃતિ અને કાર્યવાહીનો સમય
વરિયાવની ખાડી માત્ર એક ખાડી નથી, તે બેદરકારીનું પ્રતીક છે. જો આજે પગલાં નહીં લેવાય તો આવતી કાલે વધુ મોટી આફત આવશે. સુરતને સ્માર્ટ સિટી બનાવવાના સપના ત્યારે જ સાકાર થશે જ્યારે મૂળભૂત સમસ્યાઓનું નિરાકરણ થશે. લોકો અને તંત્રે સાથે મળીને કામ કરવું પડશે.
આ સમસ્યા એક તક પણ છે – પર્યાવરણસ્નેહ વિકાસનું મોડલ અપનાવવાની. વરસાદને આશીર્વાદ બનાવવો કે આફત બનાવવો એ અમારા હાથમાં છે. વરિયાવના લોકોની આ પુકારને સાંભળીને તંત્રે જાગવું જોઈએ, નહીં તો લોકોનો અવાજ વધુ મજબૂત બનશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World Jul 13 2026
