-Friday World Jul 14 2026
રાજકોટ. શહેરના નકશા પર લાલ લીટી મારીને "ગેરકાયદે" લખાયેલા બાંધકામોને તોડવાની કામગીરી શરૂ થાય એટલે સાથે શરૂ થાય છે બીજી એક કામગીરી - કાગળ પરના ખર્ચાની.
છેલ્લા 3 દિવસમાં મહાનગરપાલિકા અને તંત્ર દ્વારા ચલાવાયેલા ડિમોલિશન ડ્રાઇવને લઈને જે બિલ સામે આવ્યા છે એ સાંભળીને સામાન્ય માણસનું માથું ભમી જાય. કારણ કે અહીં ઈંટો તોડવા કરતાં નાસ્તા-પાણી અને લંચ-ડિનરના આંકડા વધુ ચર્ચામાં છે.
આંકડો શું કહે છે?
સ્થાનિક સૂત્રો અને તંત્ર સાથે જોડાયેલા લોકો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ:
- 3 દિવસનું ઓપરેશન
-
- નાસ્તા-પાણી: લાખો રૂપિયા
-
- પીવાનું પાણી: 12 લાખ રૂપિયા
-
- લંચની વ્યવસ્થા: 20 લાખ રૂપિયા
કુલ મળીને 32 લાખથી વધુનો ખર્ચ માત્ર "વ્યવસ્થા" પાછળ થયો હોવાનો દાવો થઈ રહ્યો છે. હવે સવાલ એ છે કે જે બુલડોઝર ગરીબ અને મધ્યમવર્ગના ઘર પર ફરી રહ્યું છે, એ જ બુલડોઝરની સાથે ચાલતો "ખર્ચાનો બુલડોઝર" કોના ઘર પર ફરી રહ્યો છે?
1. કાયદો બધા માટે સરખો? કે બિલ બધા માટે અલગ?
છેલ્લા 20 વર્ષથી ગુજરાતમાં જે સરકાર છે એ "સાદાય ખાતો નથી અને ખાવા દેતો નથી" એવા સૂત્ર સાથે ઓળખાય છે. યુવાન, પારદર્શક અને શૂન્ય-ભ્રષ્ટાચારની વાતો દરેક સભામાં થાય છે.
પણ જમીન પરનું ચિત્ર થોડું અલગ દેખાય છે.
જ્યારે એક તરફ નોટિસ મળતાની સાથે 24 કલાકમાં ઘર ખાલી કરાવી દેવાય છે, સામાન રોડ પર ફેંકી દેવાય છે, ત્યારે બીજી તરફ તંત્રની 3 દિવસની કામગીરી માટે 32 લાખનું બિલ બને છે. આ બિલ કોણ ભરશે? ટેક્સના પૈસા. એટલે કે જેનું ઘર તૂટ્યું એનો ટેક્સ પણ અને જે ઘર બચી ગયું એનો ટેક્સ પણ.
ગેરકાયદે બાંધકામ ખોટું છે. એના પર કાર્યવાહી થવી જ જોઈએ. કોઈ બેમત નથી. પણ કાર્યવાહીના નામે થતો ખર્ચ પણ કાયદેસર છે કે નહીં એ સવાલ તો પૂછવો જ પડે.
2. 12 લાખનું પાણી અને 20 લાખનું લંચ - હિસાબ ક્યાં છે?
ચાલો હિસાબ માંડીએ.
12 લાખનું પાણી. જો એક બોટલ 20 રૂપિયાની ગણીએ તો 60,000 બોટલ. 3 દિવસમાં. એટલે કે દરરોજ 20,000 બોટલ.
20 લાખનું લંચ. જો એક થાળી 200 રૂપિયાની ગણીએ તો 10,000 થાળી. 3 દિવસમાં. એટલે કે દરરોજ 3,333 લોકોનું લંચ.
સવાલ એ છે કે ડિમોલિશનમાં આટલો મોટો કાફલો હતો? પોલીસ, આરોગ્ય, ફાયર, ટ્રાફિક, મીડિયા, સ્થાનિક નેતા - બધાને ભેગા કરીએ તો પણ આટલી સંખ્યા સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ છે.
તો પછી આ ખર્ચ કોના માટે? ટેન્ડર કોને મળ્યું? બિલ કોણે પાસ કર્યું? અને સૌથી મોટો સવાલ - આટલા પૈસામાં શહેરના કેટલા ગરીબોને ઘર મળી શકત?
3. "યુવાન સરકાર" અને "જૂની આદત"
20 વર્ષ. એક પેઢી આખી મોટી થઈ ગઈ. આ 20 વર્ષમાં ગુજરાતે વિકાસ જોયો, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જોયું, નવી ટેક્નોલોજી જોઈ. પણ સરકારી કચેરીઓમાં ફાઈલ અને ખર્ચની જે જૂની આદત છે એ કેમ નથી ગઈ?
ડિમોલિશન જરૂરી હતું. કારણ કે નિયમોનો ભંગ કરીને બનેલા બાંધકામથી શહેરનું આયોજન બગડે છે, ટ્રાફિકની સમસ્યા વધે છે, અને ભવિષ્યમાં મોટા અકસ્માતનું જોખમ રહે છે. તેથી તંત્રએ પગલું ભર્યું એ આવકાર્ય છે.
પણ કાર્યવાહી કરતી વખતે જો તંત્ર પોતે જ "ખર્ચાના નિયમો"નો ભંગ કરે, તો પછી સામાન્ય માણસને શું સંદેશ જાય?
"તમે નિયમ તોડો તો તમારું ઘર તૂટશે. અમે નિયમ તોડીએ તો તમારા પૈસાથી અમારું પેટ ભરાશે."
4. જનતાનો અવાજ: સોશિયલ મીડિયાથી શેરી સુધી
આ આખો મુદ્દો જેવો બહાર આવ્યો કે તરત જ રાજકોટના વોટ્સએપ ગ્રુપ, ફેસબુક અને ટ્વિટર પર ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ.
કોઈ લખે છે: "ભાઈ ઘર તોડવા આવ્યા હતા કે લગ્નની પંગત કરવા?"
કોઈ બીજો કહે છે: "12 લાખનું પાણી? અમારા વિસ્તારમાં તો અઠવાડિયે 2 દિવસ પાણી આવે છે."
અન્ય એક કોમેન્ટ: "ગેરકાયદે બાંધકામવાળા પાસેથી વસૂલો ને. અમારા ખિસ્સામાંથી કેમ?"
આ ગુસ્સો વાજબી છે. કારણ કે મોંઘવારીના સમયમાં જ્યારે માણસ 10 રૂપિયાનો વિચાર કરીને ખર્ચ કરે છે, ત્યારે સરકારી તંત્ર 3 દિવસમાં 32 લાખ ઉડાડી દે તો દુખ તો થાય જ.
5. ઉકેલ શું? જવાબદારી કોની?
હવે માત્ર વિરોધ કરવાથી કામ નહીં ચાલે. કેટલાક નક્કર પગલાં જરૂરી છે:
પારદર્શકતા: ડિમોલિશન ડ્રાઇવનો આખો ખર્ચ વેબસાઇટ પર મૂકો. કેટલા લોકો હતા, કેટલી ગાડી હતી, કેટરિંગ કોને આપ્યું, ટેન્ડર કોને મળ્યું - બધું જાહેર કરો.
જવાબદારી: જો ખર્ચ બિનજરૂરી જણાય તો જે અધિકારીએ મંજૂરી આપી એની સામે કાર્યવાહી થાય. "સાદાય ખાતો નથી" એવું કહેવું હોય તો સાબિત પણ કરવું પડે.
વસૂલાત: ગેરકાયદે બાંધકામ કરનાર પાસેથી જ ડિમોલિશનનો ખર્ચ વસૂલવો જોઈએ. નિયમમાં એવી જોગવાઈ છે પણ અમલ ક્યાં થાય છે?
વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા: અચાનક તોડી પાડવાને બદલે, લોકોને પુનર્વસનની તક આપો. જેથી માનવતા પણ બચે અને ખર્ચ પણ ઓછો થાય.
6. રાજકોટનું ઉદાહરણ, ગુજરાતનું ભવિષ્ય
રાજકોટ માત્ર એક શહેર નથી. એ સૌરાષ્ટ્રનું હૃદય છે. અહીં જે થાય એના પડઘા આખા ગુજરાતમાં પડે.
જો રાજકોટમાં ડિમોલિશનના નામે કરોડોનો ખર્ચ સામાન્ય બની જશે, તો કાલે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરામાં પણ એ જ થશે.
"20 વર્ષની યુવાન સરકાર" પાસે લોકોની અપેક્ષા વધુ છે. યુવાન એટલે નવી વિચારધારા, નવી ટેક્નોલોજી, અને નવી જવાબદારી. જૂની ફાઈલો અને જૂના કૌભાંડોને યુવાન કહીને વાજબી ન ઠેરવી શકાય.
7. અંતે એક જ સવાલ
ગેરકાયદે બાંધકામ તોડવું એ કાયદાનું પાલન છે. પણ કાયદાના પાલનના નામે કાયદાનો ભંગ કરવો એ કોનું પાલન છે?
12 લાખનું પાણી અને 20 લાખનું લંચ - આંકડા માત્ર આંકડા નથી. આ કોઈના બાળકની ફી છે, કોઈના ઘરનું ઈએમઆઈ છે, કોઈના બીમાર બાપની દવા છે.
તંત્રએ સાબિત કરવું પડશે કે એ "ખાતું નથી". અને જો ખરેખર નથી ખાતું, તો આ બિલ કોણે ખાધું?
જનતા જવાબ માંગે છે. કારણ કે લોકશાહીમાં સત્તા જનતાની છે, અને હિસાબ પણ જનતાને જ આપવો પડે.
આ લેખમાં દર્શાવેલ આંકડા સ્થાનિક સૂત્રો અને જાહેર ચર્ચાના આધારે છે. તંત્ર દ્વારા સત્તાવાર રીતે ખર્ચનો વિગતવાર હિસાબ જાહેર કરવામાં આવે તો જનતાનો ભ્રમ દૂર થઈ શકે. ગેરકાયદે બાંધકામ સામેની કાર્યવાહીને અમે સમર્થન આપીએ છીએ, પરંતુ એ કાર્યવાહીમાં થતા બિનજરૂરી ખર્ચનો અમે વિરોધ કરીએ છીએ.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World Jul 14 2026
#RajkotFoodScam
#DemolitionDining
#GujaratCorruption
#TaxpayersTeaBill
#BulldozerBreakfast
#Fridayworld
