-Friday World 5 Aug 2026
યુદ્ધની શરૂઆત ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના અંતમાં થઈ હતી. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જેવા મહત્વના તેલ માર્ગો પર અસર પડતાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ૬૦ ડોલરથી ઉપર જતાં કંપનીઓને નફો થવા લાગ્યો. યુદ્ધ પછી ભાવ મોટાભાગે ૭૦થી ૧૨૦ ડોલરની વચ્ચે રહ્યા. કેટલાક સમયે ૧૨૬ ડોલર સુધી પહોંચ્યા. આ વધારાના કારણે અમેરિકન કંપનીઓ જેમ કે એક્ઝોન મોબિલ અને શેવરોને વિક્રમી નફો થયો. એક્ઝોન મોબિલે એક ક્વાર્ટરમાં ૧૪.૫૩ અબજ ડોલરથી વધુ કમાણી કરી, જ્યારે શેવરોનો નફો ૧૨ અબજ ડોલરની આસપાસ પહોંચ્યો. અમેરિકામાં ગ્રાહકો પ્રતિ ગેલન ૩.૯૦થી ૪ ડોલરથી વધુ ભાવ ચૂકવી રહ્યા છે, જે યુદ્ધ પહેલાંના સ્તર કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઊંચો છે.
યુરોપમાં પરિસ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ છે. ગ્લોબલ વિટનેસ જેવી સ્વતંત્ર સંસ્થાની તપાસ મુજબ, યુરોપની છ મોટી તેલ કંપનીઓ – શેલ, બીપી, ટોટલ એનર્જીઝ, એની, ઈક્વિનોર અને રેપ્સોલ – એ પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં સંયુક્ત રીતે લગભગ ૨૨ અબજ ડોલરનો નફો કર્યો. આ આંકડો ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળા કરતાં ૪૩ ટકા વધારે છે. બીજા ક્વાર્ટરમાં પણ આ કંપનીઓનો નફો વધુ વધ્યો. શેલનો નફો ત્રણગણો થયો, ટોટલ એનર્જીઝ અને બીપી પણ નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવી રહી છે. આ કંપનીઓ ઊંચા ક્રૂડ ભાવ, મજબૂત રિફાઈનિંગ માર્જિન અને વૈશ્વિક પુરવઠાની અછતનો લાભ લઈ રહી છે.
યુરોપિયન અર્થતંત્રને યુદ્ધનો સીધો ફાયદો નહોતો થયો. ઊર્જાના ઊંચા ભાવે ઘરગથ્થુ ખર્ચ વધાર્યો, ઉદ્યોગો પર દબાણ વધ્યું અને ફુગાવો જાળવી રાખ્યો. સામાન્ય નાગરિકો પેટ્રોલ, ડીઝલ અને હીટિંગ ખર્ચમાં વધારો અનુભવી રહ્યા છે. કેટલાક દેશોમાં પુરવઠાની અછતને કારણે સમસ્યાઓ ઊભી થઈ. આવી પરિસ્થિતિમાં કંપનીઓના શેરહોલ્ડર્સને લાભ મળી રહ્યો છે, જ્યારે સામાન્ય પરિવારોનું બજેટ તણાઈ રહ્યું છે.
આ વિરોધાભાસ હવે નાગરિકોમાં અસંતોષ પેદા કરી રહ્યો છે. યુરોપમાં જનતાની ધીરજ ખૂટવા લાગી છે. જ્યારે જનતા રસ્તા પર આવે ત્યારે પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ શકે છે. શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ અને નેપાલ જેવા દેશોમાં આર્થિક સંકટ અને ઊંચા ભાવને કારણે જનતાએ સરકારોને દબાણ કર્યું હતું. આવી જ પરિસ્થિતિ યુરોપમાં પણ ઊભી થવાની સંભાવના વધી રહી છે. ઊંચા ઊર્જા ખર્ચ, ફુગાવો અને કંપનીઓના વિક્રમી નફાનો વિરોધ હવે જાહેર ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યો છે.
અમેરિકામાં પણ ચિત્ર સમાન છે. અમેરિકન જનતા ટ્રમ્પ પ્રશાસનથી અસંતોષ અનુભવી રહી છે. યુદ્ધને કારણે તેલના ભાવ વધ્યા અને ઘરગથ્થુ ખર્ચ વધ્યો. મીડિયા દ્વારા કેટલીક વાર્તાઓ જાળવી રાખવામાં આવી રહી છે, પરંતુ જનતાની રોજિંદી અનુભૂતિ અલગ છે. દરેક જગ્યાએ મીડિયા જનતાની ધીરજને અનંત સમય સુધી જાળવી શકતું નથી. જનતાની ધીરજની પરીક્ષા એક હદ સુધી જ ચાલે છે. તે પછી જનતા સરકારને રસ્તા પર લાવવા માટે તૈયાર થઈ જાય છે. ટ્રમ્પ માટે આ અસંતોષ લાલ બત્તી સમાન છે.
તેલ કંપનીઓનો દલીલ છે કે ભાવ વધારો બજારની પરિસ્થિતિ અને પુરવઠાની અછતને કારણે છે, કંપનીઓ તો માત્ર કાર્યક્ષમતાથી કામ કરી રહી છે. પરંતુ વિવેચકો કહે છે કે આ વિન્ડફોલ પ્રોફિટ્સ છે. જ્યારે સામાન્ય લોકો ઊંચા ભાવ ચૂકવે છે, ત્યારે કંપનીઓ શેરહોલ્ડર્સને મોટા ડિવિડન્ડ અને બાયબેક આપી રહી છે. ગ્લોબલ વિટનેસ જેવી સંસ્થાઓએ આને “માનવીય દુઃખ પર નફો” તરીકે વર્ણવ્યું છે.
આ પરિસ્થિતિ માત્ર તેલના ભાવની નથી. તે વ્યાપક આર્થિક અસમાનતા અને જાહેર વિશ્વાસની કસોટી છે. જ્યારે કંપનીઓ અબજો કમાય અને નાગરિકો રોજિંદા ખર્ચમાં તણાય, ત્યારે સામાજિક તણાવ વધે છે. યુરોપિયન સરકારોને આ અસંતોષનો સામનો કરવો પડી શકે છે. કેટલાક દેશોમાં વિન્ડફોલ ટેક્સ અથવા વધારાના કરની માંગણી ઊભી થઈ શકે છે. અમેરિકામાં પણ રાજકીય દબાણ વધી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર હજુ પણ અસ્થિર છે. તેલના ભાવ હવે અમુક અંશે ઘટ્યા છે અને પૂર્વ-યુદ્ધના સ્તરની નજીક આવ્યા છે, પરંતુ અસ્થિરતા કાયમ છે. જો પુરવઠો ફરીથી અસરગ્રસ્ત થાય તો ભાવ ફરી વધી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં કંપનીઓનો નફો અને નાગરિકોનો અસંતોષ બંને ચાલુ રહેવાની સંભાવના છે.
સામાન્ય નાગરિક માટે આ વાર્તા સ્પષ્ટ છે: યુદ્ધ અને કટોકટીના સમયે કેટલીક કંપનીઓ મોટો લાભ ઉઠાવે છે, જ્યારે સામાન્ય લોકો કિંમત ચૂકવે છે. યુરોપિયન અને અમેરિકન જનતાની ધીરજ હવે પરીક્ષણના તબક્કે છે. જો આ અસંતોષ વધુ વધે તો રસ્તા પરની હિલચાલ અને રાજકીય પરિણામો અનિવાર્ય બની શકે છે. શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ અને નેપાલના અનુભવો યાદ અપાવે છે કે જનતાની ધીરજ એક હદ સુધી જ રહે છે. તે પછી પરિવર્તન ઝડપથી આવે છે.
આ સંકટ માત્ર તેલનું નથી. તે જવાબદારી, પારદર્શિતા અને સામાન્ય નાગરિકોના હિતની વાત છે. જ્યાં સુધી કંપનીઓના વિક્રમી નફા અને નાગરિકોના વધતા ભાર વચ્ચેનો અંતર વધતો રહેશે, ત્યાં સુધી અસંતોષ પણ વધતો રહેશે. યુરોપ અને અમેરિકાની જનતા હવે આ વાસ્તવિકતા સ્પષ્ટપણે જોઈ રહી છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 5 Aug 2026
#OilProfits
#EuropeanOilCompanies
#IranWarImpact
#FuelPriceCrisis
#CitizenAnger
#BigOilWindfall
#EnergyInjustice
#PublicOutrage
#WarProfiteering
#CostOfLivingCrisis
