-Friday World-April 5,2026
વૈશ્વિક સ્તરે સર્જાયેલા અશાંતિના વાવાઝોડાએ હવે ગુજરાતના અર્થતંત્રના એક મહત્વપૂર્ણ સેક્ટરને સીધો ફટકો પહોંચાડ્યો છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયલના ઈરાન વિરુદ્ધના voયુદ્ધ અને તેના પરિણામે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સર્જાયેલા તણાવે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને ખોરવી નાખી છે. આની સીધી અસર ગુજરાતના સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગ પર પડી રહી છે, જે ભારતના કુલ સોલાર પેનલ ઉત્પાદનમાં 50-55% હિસ્સો ધરાવે છે.
સુરત અને અમદાવાદ જેવા મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રોમાં સોલાર પેનલ અને સંલગ્ન ઉત્પાદનોના મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સ અત્યારે કાચા માલની અછત, વધતી કિંમતો અને લોજિસ્ટિક્સના અવરોધને કારણે મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. ઉદ્યોગના સૂત્રો અનુસાર, આ સંકટને કારણે અંદાજે ₹25,000 કરોડ જેટલા ઓર્ડર્સ જોખમમાં છે અને સમગ્ર સેક્ટરને મોટો આર્થિક ફટકો પડવાની આશંકા છે.
હોર્મુઝના તણાવે કેમ ખોરવાઈ સપ્લાય ચેઈન?
સોલાર પેનલ ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચા માલ – જેમ કે સિલ્વર પેસ્ટ, PV ગ્લાસ, ઈલેક્ટ્રોનિક ગેસીસ, અને અન્ય એક્સેસરીઝ – મોટા ભાગે એશિયાઈ દેશો (ચીન, વિયેતનામ, થાઈલેન્ડ, ઈન્ડોનેશિયા, મલેશિયા)માંથી આવે છે. આ માલની આવક મુખ્યત્વે દરિયાઈ માર્ગે થાય છે.
ફેબ્રુઆરી 2026માં અમેરિકા-ઈઝરાયલના હવાઈ હુમલા બાદ ઈરાનની પ્રતિક્રિયા અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સર્જાયેલા તણાવે શિપિંગ રૂટ્સને અસર કરી છે. કન્ટેનર ફ્રેઈટ રેટ્સમાં 400% સુધીનો વધારો થયો છે, ટ્રાન્ઝિટ સમય વધ્યો છે અને કેટલીક શિપિંગ કંપનીઓએ મધ્ય પૂર્વના રૂટ્સ પર સર્વિસ અસ્થાયી રીતે બંધ કરી દીધી છે. આના કારણે સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સમાં રો-મટિરિયલની અછત સર્જાઈ છે અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયા ધીમી પડી ગઈ છે.
ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટૂંકા ગાળામાં જ કાચા માલના ભાવમાં 10-15%નો વધારો થયો છે. આ વધારો સીધો પ્રોજેક્ટ્સની કુલ કિંમત પર અસર કરી રહ્યો છે અને નિકાસી ઓર્ડર્સને અસર કરી રહ્યો છે.
### સુરત-અમદાવાદ: સોલાર હબ પર વ્યાપક અસર
ગુજરાત ભારતના સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. સુરતમાં સોલાર પેનલ અને સેલ્સનું વ્યાપક ઉત્પાદન થાય છે, જ્યારે અમદાવાદ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં એસેમ્બલિંગ અને એક્સેસરીઝના યુનિટ્સ સક્રિય છે.
હાલના સંકટે આ યુનિટ્સમાં ઉત્પાદન ઠપ અથવા અર્ધ-ઠપ થવાની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. કેટલાક ઉદ્યોગપતિઓએ જણાવ્યું કે જો આ તણાવ લાંબો સમય ચાલુ રહેશે તો નોકરીઓ પર પણ અસર પડશે અને હજારો કામદારોને અસર થઈ શકે છે. સોલાર સેક્ટર ગુજરાતના અર્થતંત્રમાં મહત્વનો યોગદાન આપે છે અને તેના વિકાસ સાથે સંકળાયેલા અન્ય સેક્ટર્સ (જેમ કે ટ્રાન્સપોર્ટ, પેકેજિંગ, લોજિસ્ટિક્સ) પણ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે.
પીએમ કુસુમ યોજના પર લટકતી તલવાર
કેન્દ્ર સરકારની મહત્વકાંક્ષી પીએમ કુસુમ યોજના હેઠળ ગુજરાતમાં ઘણા સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ (ખાસ કરીને કૃષિ અને ફીડર લેવલ સોલારાઈઝેશન) કાર્યરત છે. આ યોજના હેઠળના પ્રોજેક્ટ્સને મે-જૂન 2026 સુધી પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા હતી, પરંતુ સપ્લાય ચેઈનની અવરોધ અને કાચા માલની અછતને કારણે આ કામગીરી સ્થગિત થઈ ગઈ છે.
સરકારે તાજેતરમાં પીએમ કુસુમ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ડેડલાઈન માર્ચ 2027 સુધી વધારી છે, જેમાં ફાઈનાન્શિયલ ક્લોઝર અને કમિશનિંગ માટે નવી તારીખો જાહેર કરવામાં આવી છે. આ રાહત સોલાર કંપનીઓ માટે સારા સમાચાર છે, પરંતુ ઉદ્યોગના સંચાલકો હજુ વધુ વિશેષ રાહત પેકેજ અને સબસિડીમાં વધારાની માંગ કરી રહ્યા છે.
કામદારોની અછત અને આંતરિક પડકારો
બાહ્ય સપ્લાય ચેઈનની સમસ્યા ઉપરાંત આંતરિક પડકારો પણ વધી રહ્યા છે. હોળી અને ઈદ પછી પરપ્રાંતિય કામદારો હજુ પૂરેપૂરા પરત ફર્યા નથી. રસોઈ ગેસ (LPG) અને અન્ય પેટ્રોલિયમ આધારિત વસ્તુઓના ભાવ વધવા અને અછતને કારણે મજૂરો ગુજરાત આવવામાં ખચકાઈ રહ્યા છે. આનાથી યુનિટ્સમાં મેનપાવરની અછત વર્તાઈ રહી છે.
એક તરફ કાચો માલ નથી મળતો અને બીજી તરફ મજૂરોની અછત – આ બંને મળીને સોલાર ઉદ્યોગને ‘મરવાના વાંકે જીવતો’ રાખી રહ્યા છે.
નિષ્ણાતોનું મંતવ્ય અને આગામી જોખમ
નિષ્ણાતોના મતે, જો મધ્ય પૂર્વનું તણાવ આગામી અઠવાડિયાઓમાં નહીં ઘટે તો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે. સોલાર મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉપરાંત અન્ય સેક્ટર્સ (ટેક્સટાઈલ, પ્લાસ્ટિક, ડાયમંડ) પર પણ અસર પડી રહી છે. ગુજરાતના ઔદ્યોગિક વિકાસ માટે આ એક ચેતવણી છે.
સરકાર અને ઉદ્યોગ વચ્ચે સંકલન વધારવું જરૂરી છે. તાત્કાલિક પગલાં તરીકે:
- સપ્લાય ચેઈન માટે વૈકલ્પિક રૂટ્સ અને સોર્સિંગ વિકલ્પો વિકસાવવા.
- લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં રાહત માટે સબસિડી અથવા સ્પેશિયલ પેકેજ.
- પીએમ કુસુમ અને અન્ય સોલાર પ્રોજેક્ટ્સ માટે વધુ સમય અને ફાઈનાન્સિયલ સપોર્ટ.
ગુજરાત સોલાર ઉર્જા ક્ષેત્રમાં અગ્રેસર રાજ્ય છે. આ સંકટને તકમાં ફેરવવા માટે સરકારે ડોમેસ્ટિક કાચા માલ ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં આવા વૈશ્વિક આંચકાઓથી બચી શકાય.
આ સંકટ એક વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે વૈશ્વિક ભૂ-રાજનીતિ અને ઊર્જા સુરક્ષા એકબીજા સાથે ગાઢી રીતે જોડાયેલી છે. ગુજરાતના સોલાર ઉદ્યોગને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે તાત્કાલિક અને લાંબા ગાળાના પગલાં જરૂરી છે, જેથી રાજ્યનો આ વેગવાન સેક્ટર પોતાની તાકાત પાછી મેળવી શકે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 5,2026
