-Friday World March 23,2026
આજના વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે દુનિયાનું અર્થતંત્ર હલી ગયું છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની આક્રમક નીતિ અને ઈરાન સાથેના વધતા ઘર્ષણથી મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની આગ ભભૂકી ઉઠી છે. આ યુદ્ધ ઉન્માદની સૌથી મોટી અસર ઊર્જા ક્ષેત્ર પર પડી છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જેવા મહત્વના દરિયાઈ માર્ગ પર તણાવ વધતાં ક્રુડ ઓઈલની સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવ્યો છે. પરિણામે વૈશ્વિક ક્રુડ ઓઈલના ભાવ $100થી વધુ પહોંચી ગયા છે, જેની અસર ભારત જેવા તેલ આયાત પર આધારિત દેશો પર સીધી પડી રહી છે.
ગુજરાતમાં આ સંકટની અસર હવે સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. સુરત અને રાજકોટ જેવા મોટા શહેરોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલની સપ્લાયમાં અચાનક 50% સુધીનો કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે. ઓઈલ કંપનીઓએ ડીલરો પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા છે, જેના કારણે અનેક પેટ્રોલ પંપો બંધ થઈ ગયા છે અથવા અમુક સમય માટે જ ખુલ્લા રહે છે. કેટલાક પંપો પર "પેટ્રોલ નથી" કે "ડીઝલ ઉપલબ્ધ નથી" જેવા બોર્ડ લગાવી દેવામાં આવ્યા છે. આની સીધી અસર સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડી રહી છે – જરૂર મુજબ પેટ્રોલ ભરવા માટે લાંબી કતારો લાગી રહી છે, વાહનચાલકોને અડધો-અડધો કલાક કે વધુ રાહ જોવી પડે છે.
આ સ્થિતિ કેવી રીતે ઉભી થઈ? અમેરિકા-ઈઝરાયેલના આતંકવાદી હુમલાઓ પછી ઈરાને પ્રતિકાર કર્યો અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં તણાવ વધાર્યો. આ માર્ગ દ્વારા વિશ્વના લગભગ 20-30% ક્રુડ ઓઈલ અને ઘણા પ્રમાણમાં નેચરલ ગેસ પસાર થાય છે. ભારત આ માર્ગ પરથી મોટા પ્રમાણમાં તેલ આયાત કરે છે – લગભગ 50% ક્રુડ અને LPGનો મોટો હિસ્સો. યુદ્ધને કારણે શિપિંગ રિસ્ક વધ્યું, ઈન્શ્યોરન્સ પ્રીમિયમ આસમાને પહોંચ્યા અને સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ આવ્યો. પરિણામે રિફાઈનરીઓને કાચું તેલ ઓછું મળતું થયું, જેની અસર રિટેલ સપ્લાય પર પડી.
ગુજરાતમાં ખાસ કરીને સુરત અને રાજકોટ જેવા ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી કેન્દ્રોમાં આ અસર વધુ તીવ્ર છે. ડીલરોને કંપની તરફથી મર્યાદિત જથ્થો મળતો થયો છે, જેથી તેઓ પંપ બંધ રાખવા મજબૂર થયા છે. ડીલરો આ અછતનો ઈન્કાર કરે છે અને કહે છે કે "સ્ટોક છે પણ મર્યાદિત છે", પરંતુ વાસ્તવમાં ગ્રાહકોને પેટ્રોલ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. અમદાવાદ, વડોદરા અને અન્ય શહેરોમાં પણ આવી જ સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે, જ્યાં પેટ્રોલ પંપ પર કતારો વધી રહી છે અને લોકોને બળતણ મેળવવા માટે અડધો દિવસ રાહ જોવી પડે છે.
આ સંકટ માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ સુધી મર્યાદિત નથી. તેની અસર ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર પણ પડી રહી છે. ગુજરાતમાં ઘણી ફેક્ટરીઓને ગેસ સપ્લાયમાં 50% કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે, જેથી સિરામિક, ટેક્સટાઈલ અને અન્ય ઉદ્યોગોમાં ઉત્પાદન ઘટ્યું છે. મોરબી જેવા વિસ્તારોમાં સેંકડો યુનિટ્સ બંધ થઈ ગઈ છે. આનાથી રોજગારી પર અસર પડી રહી છે અને મોંઘવારી વધી રહી છે.
સરકાર અને તેલ કંપનીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલનો પૂરતો જથ્થો છે અને અફવાઓ પર ધ્યાન ન આપવું. રશિયન તેલની આયાત વધારીને અને અન્ય વિકલ્પો અપનાવીને સ્થિતિને નિયંત્રણમાં રાખવાના પ્રયાસો ચાલુ છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે ગ્રાહકોને હવે લાંબી કતારો અને મર્યાદિત ઉપલબ્ધતાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
આ સ્થિતિમાં સામાન્ય માણસને શું કરવું? અનાવશ્યક ટ્રિપ્સ ઘટાડો, કારપૂલિંગ અપનાવો અને અફવાઓથી દૂર રહો. જો યુદ્ધ લાંબો ચાલે તો આ સંકટ વધુ ગંભીર બની શકે છે. વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા જરૂરી છે, કારણ કે યુદ્ધની આગની લપેટમાં સૌથી વધુ સામાન્ય નાગરિકો જ આવે છે.
આ સંકટ એક ચેતવણી છે – ઊર્જા સુરક્ષા માટે વૈવિધ્યીકરણ અને નવીનીકરણીય ઊર્જા તરફ વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે. નહીં તો આવા વૈશ્વિક તણાવમાં આવી અસરો વારંવાર જોવા મળશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 23,2026
