-Friday World-April 16,2026
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના તાજેતરના તણાવમાં અચાનક વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે માત્ર થોડા દિવસોમાં જ ‘ઓપરેશન બ્લોકેડ’ પાછું ખેંચી લીધું છે. અરબ સાગર અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તૈનાત અમેરિકન જંગી જહાજોને પાછા બોલાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ જાહેરાત અમેરિકી સરકારે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર જ પોસ્ટ કરીને વિશ્વને જાણ કરી છે.
આ અચાનક નિર્ણયે વિશ્વભરમાં આશ્ચર્ય અને ચર્ચાનું વાતાવરણ સર્જ્યું છે. જે નાકાબંધીને કારણે વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થવાની આશંકા હતી, તે અચાનક હટી જતાં બજારોમાં રાહતની લાગણી જોવા મળી છે.
શું હતું ‘ઓપરેશન બ્લોકેડ’?
થોડા દિવસ પહેલા જ અમેરિકાએ ઈરાન વિરુદ્ધ આક્રમક પગલું લીધું હતું. અરબ સાગરમાં USS ત્રિપોલી (LHA 7) સહિત અનેક જંગી જહાજો તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા. આ જહાજ પરથી ૨૦થી વધુ F-35B સ્ટેલ્થ જેટ વિમાનો ઉડાન ભરી શકે છે. અમેરિકાનું કહેવું હતું કે તે માત્ર ઈરાની જહાજોને રોકશે અને અન્ય દેશોના વેપારી જહાજો માટે હોર્મુઝનો માર્ગ ખુલ્લો રાખશે.
પરંતુ આ નાકાબંધી માત્ર ટૂંકા સમય માટે જ ચાલી. અમેરિકી સરકારે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને જાહેર કર્યું કે “ઓપરેશન બ્લોકેડ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયું છે અને હવે તેને સમાપ્ત કરવામાં આવે છે.” આ પોસ્ટમાં અમેરિકાએ દાવો કર્યો કે ઈરાન પર પૂરતું આર્થિક દબાણ બનાવવામાં આવ્યું છે અને વાટાઘાટો માટેનો માર્ગ ખુલ્લો થયો છે.
ઈરાનનું પ્રતિસાદ: “અમે આત્મનિર્ભર છીએ, કોઈને ફરક પડતો નથી”
ઈરાને આ અમેરિકી નિર્ણયને પોતાની જીત તરીકે વર્ણવ્યો છે. ઈરાની અધિકારીઓએ કહ્યું કે અમેરિકાની આ નાકાબંધી ઈરાનને કોઈ ફરક પાડી શકી નથી. ઈરાન વર્ષોથી પશ્ચિમી પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહ્યું છે અને તેની અર્થવ્યવસ્થા તેમજ ઊર્જા ક્ષેત્ર આત્મનિર્ભર બની ગયું છે.
ઈરાનના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ કહ્યું, “જે દેશો અમેરિકા પર આધાર રાખે છે તેમને જ આવા દબાણથી નુકસાન થાય છે. અમે બધી રીતે આત્મનિર્ભર છીએ. જો અમેરિકા સીધી લાઈનમાં રહેશે તો તેને ફાયદો થશે, નહીંતર અમે બાબ અલ-મંડબ અને લાલ સાગર પણ બંધ કરી શકીએ છીએ.”
વૈશ્વિક પ્રતિક્રિયા અને ઓઈલ બજાર
નાકાબંધીની જાહેરાત થયા પછી તેલની કિંમતોમાં તીવ્ર વધારો થયો હતો. પરંતુ અચાનક નાકાબંધી હટાવી લેવાથી બજારોમાં રાહત જોવા મળી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં કિંમતોમાં ઘટાડો થયો છે.
ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો માટે આ સારા સમાચાર છે. જો નાકાબંધી લાંબી ચાલી હોત તો પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રસોઈ ગેસના ભાવમાં ઉછાળો આવી શક્યો હોત. હવે આ અચાનક રાહતથી ભારતીય અર્થતંત્ર પર તાત્કાલિક દબાણ ઓછું થયું છે.
વિશ્વમાં અમેરિકાની સ્થિતિ: સુપર પાવરનું પ્રદર્શન કે પીછેહઠ?
આ ઘટના અમેરિકાની વિદેશ નીતિની નવી તસવીર રજૂ કરે છે. એક તરફ તે આક્રમક નાકાબંધીની જાહેરાત કરે છે, તો બીજી તરફ ટૂંકા સમયમાં જ તેને પાછી ખેંચી લે છે. વિશ્લેષકો કહે છે કે આ પગલું અમેરિકાની આંતરિક રાજનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણનું પરિણામ હોઈ શકે છે.
નાટોના ઘણા સાથી દેશો આ આક્રમકતાને સમર્થન આપતા ન હતા. ચીને પણ આ સમયનો લાભ લઈને સાઉથ ચાઇના સીમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી રહ્યું છે. વિશ્વમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયલને ઘણા લોકો “એકમાત્ર આતંકવાદી શક્તિઓ” તરીકે જુએ છે, જ્યારે બાકીના દેશો પોતાના હિતો અનુસાર વર્તે છે.
શું આ સાચી રાહત છે કે અસ્થાયી વિરામ?
જોકે અમેરિકાએ નાકાબંધી હટાવી લીધી છે, તેમ છતાં ઈરાન સાથેનો મુખ્ય વિવાદ હજુ યથાવત્ છે. ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે કોઈ પણ દબાણ સામે ઝૂકશે નહીં. જો અમેરિકા ફરીથી આક્રમક બને તો ઈરાન પણ બાબ અલ-મંડબ અને લાલ સાગર જેવા મહત્વના માર્ગોને અસર કરી શકે છે.
વિશ્વ હવે એ જોવાની રાહ જુએ છે કે આ અચાનક પીછેહઠ વાસ્તવિક સમાધાન તરફનું પગલું છે કે માત્ર અસ્થાયી વ્યૂહરચના છે.
ભારત માટે પાઠ
ભારતે આ ઘટનામાંથી એક મહત્વનો પાઠ લેવો જોઈએ — ઊર્જા સુરક્ષા માટે વિવિધતા જરૂરી છે. એક જ સ્ત્રોત પર અત્યંત આધાર રાખવું જોખમી છે. ભારતે વૈકલ્પિક તેલ સ્ત્રોતો, નવીનીકરણીય ઊર્જા અને આત્મનિર્ભરતા તરફ વધુ ઝડપથી આગળ વધવું જોઈએ.
આ અચાનક નાકાબંધી અને તેની પીછેહઠ વિશ્વ રાજનીતિની અસ્થિરતા દર્શાવે છે. આજે જે દેશ સુપર પાવર હોય, તે પણ કાલે પોતાના પગલાં પાછાં ખેંચવા મજબૂર થઈ શકે છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 16,2026
