યુદ્ધવિરામની વચ્ચે પણ ઈરાનની સૈન્ય તાકાત અકબંધ! અમેરિકી ગુપ્તચર અહેવાલો અનુસાર, ભીષણ હવાઈ હુમલાઓ છતાં ઈરાને તેના જમીનની સેંકડો ફૂટ નીચે સુરક્ષિત રાખેલા ગુપ્ત બંકરોમાંથી આશરે ૧૦૦ નવી મિસાઈલો અને લોન્ચ સિસ્ટમ્સ બહાર કાઢી લીધી છે. આ ખુલાસો પશ્ચિમી દેશો માટે મોટો આંચકો છે અને વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર ફરી જોખમના વાદળો છવાઈ ગયા છે.
અમેરિકી ગુપ્તચરનો ચોંકાવનારો અહેવાલ
ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ અને અન્ય વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો અનુસાર, અમેરિકી ગુપ્તચર અધિકારીઓએ તાજેતરમાં જે વિશ્લેષણ કર્યું છે તેમાં ખુલાસો થયો છે કે ઈરાન પાસે હજુ પણ યુદ્ધ પહેલાંના આશરે ૪૦% લડાકુ ડ્રોન અને ૬૦%થી વધુ મિસાઈલ લોન્ચર્સ સુરક્ષિત અને સક્રિય હાલતમાં છે.
યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના ભારે હુમલાઓમાં ઈરાનના અનેક ભૂગર્ભ સ્થળોને નુકસાન પહોંચ્યું હતું, પરંતુ ઈરાની સેના અને રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સના કર્મચારીઓએ માત્ર કલાકોમાં જ આ બંકરો અને સિલોને ફરીથી કાર્યરત કરી દીધા છે. તેઓએ કાટમાળ હટાવીને, લોન્ચર્સને સુધારીને અને નવા સ્થળોએ તેમને તૈનાત કરીને આ તાકાત જાળવી રાખી છે.
અહેવાલો કહે છે કે ઈરાને પોતાના હથિયારોને એવી વ્યૂહાત્મક રીતે વહેંચ્યા છે કે એકસાથે તેમને નષ્ટ કરવું અત્યંત મુશ્કેલ છે. જમીનની ૫૦૦ મીટર સુધી ઊંડા ખડકો અને પહાડોમાં કોતરેલા આ ‘મિસાઈલ સિટીઝ’ ઈરાનની સૌથી મોટી તાકાત છે. યુદ્ધ પછી પણ ઈરાન આ બંકરોમાંથી મિસાઈલો બહાર કાઢીને તેને ફરી તૈયાર કરી રહ્યું છે, જેનાથી તેના સ્ટોકમાં **૭૦% સુધી**ની વસૂલાત થઈ શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેઈટ: વૈશ્વિક તેલની જીવનરેખા પર ખતરો
આ નવી તાકાત ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની માટે ગંભીર જોખમ છે. વિશ્વના મોટા ભાગના તેલના પુરવઠાનો આ માર્ગ જીવનરેખા સમાન છે. ઈરાન પાસે આધુનિક ડ્રોન અને લાંબા અંતરની મિસાઈલો છે, જે હજારો કિલોમીટર દૂર સુધી સચોટ હુમલા કરી શકે છે.
૧૯૮૦ના ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાને આ માર્ગ પર સુરંગો અને દરિયાઈ હુમલાઓ કર્યા હતા. હવે તેની વ્યૂહરચના વધુ આધુનિક છે – ડ્રોન સ્વાર્મ અને હાઈપરસોનિક મિસાઈલોથી જહાજોને નિશાન બનાવવાની તૈયારી. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો તણાવ વધે તો ઈરાન આ માર્ગને અસરકારક રીતે બંધ કરી શકે છે, જેનાથી વૈશ્વિક તેલના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે અને અર્થતંત્રોને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.
રશિયાની ચેતવણી: શાંતિ માત્ર કામચલાઉ
રશિયાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ દિમિત્રી મેદવેદેવ એ પણ આ મામલે મૌન તોડ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ યુદ્ધવિરામ માત્ર કામચલાઉ છે અને કોઈપણ સમયે તણાવ વધી શકે છે. મેદવેદેવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ઈરાને સાબિત કરી દીધું છે કે તેની વ્યૂહાત્મક તાકાત, ખાસ કરીને દરિયાઈ માર્ગો પરની પકડ, હજુ અકબંધ છે.
રશિયાનું આ નિવેદન પશ્ચિમી દેશો માટે સ્પષ્ટ સંકેત છે કે ઈરાન પર દબાણ લાંબા સમય સુધી ટકાવવું મુશ્કેલ હશે. મેદવેદેવે આને “ઈરાનની જીત” તરીકે પણ વર્ણવ્યું છે, જેમાં અમેરિકાને વાટાઘાટો તરફ વળવું પડ્યું છે.
ઈરાનની વ્યૂહરચના: અજેય ભૂગર્ભ સામ્રાજ્ય
ઈરાને વર્ષોથી પોતાના હથિયારોને સુરક્ષિત રાખવા માટે વિશાળ ભૂગર્ભ નેટવર્ક બનાવ્યું છે. આમાં ‘મિસાઈલ સિટીઝ’નો સમાવેશ થાય છે, જે પહાડોની અંદર કોતરેલા છે અને ખડકોની મજબૂત દીવાલોથી સુરક્ષિત છે. પ્રિસિઝન હુમલાઓ પણ આને સંપૂર્ણ નષ્ટ કરી શકતા નથી.
અમેરિકી અહેવાલો કહે છે કે ઈરાન ઝડપથી મરામત કરીને અને કાટમાળમાંથી હથિયારો બહાર કાઢીને પોતાની તાકાત જાળવી રાખી રહ્યું છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પરંપરાગત હવાઈ હુમલાઓથી ઈરાનની સૈન્ય કમર તૂટવાની નથી. તેના ડ્રોન અને મિસાઈલોનો સ્ટોક હજુ હજારોમાં છે, જે કોઈપણ સમયે વપરાઈ શકે છે.
વૈશ્વિક અસર અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓ
આ વિકાસ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ચિંતાનો વિષય છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેઈટ બંધ થવાથી તેલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થઈ શકે છે, જેની અસર ભારત સહિત વિકાસશીલ દેશો પર પડશે. બીજી તરફ, યુદ્ધવિરામ હોવા છતાં તણાવ ઘટવાના બદલે વધી રહ્યો છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે ઈરાન હવે જૂની પદ્ધતિઓને બદલે આધુનિક ટેક્નોલોજી અને અસમમિત યુદ્ધની વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે. આમાં સસ્તા ડ્રોન સ્વાર્મ અને સચોટ મિસાઈલોનો ઉપયોગ મુખ્ય છે, જે મોંઘા અને અદ્યતન વિમાનો સામે પણ અસરકારક સાબિત થાય છે.
નિષ્કર્ષ: શાંતિની આશા અને વાસ્તવિકતા
યુદ્ધવિરામ હોવા છતાં ઈરાનની આ તાકાત દર્શાવે છે કે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ હજુ દૂર છે. અમેરિકી ગુપ્તચરના અહેવાલો અને રશિયાની ચેતવણીઓ સૂચવે છે કે આ માત્ર વિરામ છે, પૂર્ણ વિરામ નથી.
ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે પણ ઈરાન પર વધુ દબાણ આવ્યું છે, ત્યારે તેણે હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીને પોતાના વ્યૂહાત્મક હથિયાર તરીકે વાપરી છે.
ગયા વર્ષે જ્યારે ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાએ તીવ્ર દબાણ વધાર્યું હતું, ત્યારે તત્કાલીન સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈએ સંયમ જાળવી રાખ્યો હતો. પરંતુ યુદ્ધના શરૂઆતના તબક્કામાં જ ખામેનેઈની શહાદત પછી ઈરાનના વર્તમાન સૈન્ય નેતૃત્વે અત્યંત આક્રમક અભિગમ અપનાવ્યો છે.
અધિકારીઓ માને છે કે સૈન્યના ચોક્કસ આંકડા ભલે અસ્પષ્ટ હોય, તોય ઈરાન પાસે હજુ એટલી તાકાત છે કે તે વૈશ્વિક વેપાર માર્ગોમાં મોટો અવરોધ ઊભો કરી શકે અને તેલના ભાવમાં અચાનક વધારો કરી શકે.
ઈરાને વિશ્વને સાબિત કરી દીધું છે કે તેના ગુપ્ત બંકરો અને અજેય વ્યૂહરચના તેને લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની તાકાત આપે છે. હવે વૈશ્વિક નેતાઓએ વાટાઘાટો અને કૂટનીતિ દ્વારા આ તણાવને ઘટાડવાની જરૂર છે, નહીંતર હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ફરી આગ ભભૂકી ઊઠી શકે છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 20,2026
