ગુજરાતમાં સાયબર ગુનાઓ સામે પોલીસની સતત કાર્યવાહી ચાલુ છે. ‘ઓપરેશન મ્યુલ હન્ટ ૨.૦’ હેઠળ પાટણ પોલીસે એક મોટી સફળતા મેળવી છે. ભાવનગરમાં થયેલા મોટા કેસ પછી હવે હારીજ નાગરિક સહકારી બેંકમાં ૧૩ મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ ખોલાવીને ૩૯૮ કરોડ રૂપિયાના ગેરકાયદેસર વ્યવહારો કરનાર રેકેટનો પર્દાફાશ થયો છે. આ કેસમાં કુલ ૨૦ આરોપીઓ સામે ગુનો નોંધાયો છે, જેમાંથી ૧૪ની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને મુખ્ય સૂત્રધાર સહિત ૬ આરોપીઓ હજુ ફરાર છે.
કેસની વિગતો
પાટણ સાયબર ક્રાઈમ પોલીસ સ્ટેશને સેન્ટ્રલ સરકારની SAMANVAYA સિસ્ટમ અને નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (NCCRP)ના ડેટાના આધારે તપાસ હાથ ધરી હતી. તપાસમાં હારીજ નાગરિક સહકારી બેંકના ૧૩ વર્તમાન ખાતાઓમાં શંકાસ્પદ વ્યવહારો નોંધાયા. આ ખાતાઓ દેશભરના **૨૨૮ આંતરરાજ્ય સાયબર ફ્રોડ** સાથે જોડાયેલા હતા.
આરોપીઓએ સામાન્ય નાગરિકોને રોકડા ઇનામ અને માસિક કમિશનના લાલચે ખાતા ખોલાવવા માટે પ્રેરિત કર્યા. ખાતા ખોલાવ્યા પછી ATM કાર્ડ, ચેકબુક, બ્લેન્ક સહીવાળા ચેક, મોબાઈલ નંબર અને ઇન્ટરનેટ બેંકિંગના યુઝર આઈડી-પાસવર્ડ જેવી સંપૂર્ણ બેંકિંગ કિટ હાથ કરી લેવામાં આવી. આ ખાતાઓનો ઉપયોગ ઓનલાઈન જુગાર, સટ્ટા, OTP ફ્રોડ, APK લિંક આધારિત છેતરપિંડી, ડિજિટલ આરેસ્ટ, સેક્સટોર્શન અને અન્ય સાયબર ક્રાઈમમાંથી મેળવેલી રકમને લોન્ડર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો.
આ કેસમાં ૧૩ ખાતાધારકો અને ૭ વચેટિયાઓ સહિત કુલ ૨૦ વ્યક્તિઓ સામે ગુનો નોંધાયો છે. પોલીસે અત્યાર સુધીમાં ૧૪ આરોપીઓની ધરપકડ કરી છે.
ભાવનગરનો કેસ: પહેલું મોટું પગથિયું
આ પહેલાં ભાવનગરમાં પણ સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે મોટી કાર્યવાહી કરી હતી. ભાવનગર રૂરલ પોલીસ અને સાયબર સેલે રૂ. ૨૧.૩૭ કરોડના મ્યુલ એકાઉન્ટ રેકેટનો પર્દાફાશ કર્યો હતો. તેમાં એક બેંક મેનેજર સહિત અનેક આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
ભાવનગર કેસમાં પણ મ્યુલ એકાઉન્ટ્સની જાળ વીંટાઈ હતી અને દેશ-વિદેશના સાયબર ફ્રોડની રકમને લોન્ડર કરવામાં આવતી હતી. બંને કેસમાં સમાન પેટર્ન જોવા મળે છે — સામાન્ય લોકોને લાલચ આપીને ખાતા ખોલાવવા અને તેને ભાડે આપવા. આ બતાવે છે કે રાજ્યમાં સાયબર ક્રાઈમનું નેટવર્ક વ્યાપક અને સંગઠિત છે.
મ્યુલ એકાઉન્ટ શું છે અને જોખમ કેટલું?
મ્યુલ એકાઉન્ટ એવા બેંક ખાતાને કહેવાય છે જે સાયબર ગુનેગારો દ્વારા છેતરપિંડીની રકમને આવક-જાવક માટે વાપરવામાં આવે છે. આ ખાતાઓ વાસ્તવિક માલિકોના નામે હોય છે, પરંતુ તેમના કંટ્રોલમાં હોતા નથી.
સાયબર ગુનેગારો આ ખાતાઓ દ્વારા રકમને ઝડપથી અન્ય ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરી દે છે, જેથી તપાસમાં અસલ ગુનેગાર સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ બને. આ કાર્યમાં ખાતા ખોલાવનાર અને ભાડે આપનાર વ્યક્તિઓને થોડું કમિશન મળે છે, પરંતુ તેઓ પણ કાયદાના ભારે દાયરામાં આવી જાય છે.
‘ઓપરેશન મ્યુલ હન્ટ’ની સફળતા
ગુજરાત સરકાર અને પોલીસના ‘ઓપરેશન મ્યુલ હન્ટ’ અંતર્ગત રાજ્યવ્યાપી અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે. Operation Mule Hunt 1.0માં જ ૨,૨૮૯ કરોડના સાયબર ફ્રોડનું નેટવર્ક ઝડપાયું હતું અને ૬૩૮ આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
આ ઓપરેશનમાં બેંકો, ફાઈનાન્સિયલ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ અને સાયબર સેલ વચ્ચે સારો સંકલન જોવા મળ્યું છે. પોલીસે નાગરિકોને અપીલ કરી છે કે કોઈને પણ પોતાના દસ્તાવેજો અથવા ખાતાની વિગતો આપવી નહીં અને શંકાસ્પદ વ્યવહાર જણાય તો તુરંત ૧૯૩૦ અથવા સાયબર ક્રાઈમ પોર્ટલ પર ફરિયાદ કરવી.
આ કેસમાંથી શીખવાનું?
1. સાવધાનીની જરૂર: કોઈપણ લાલચમાં આવીને અજાણ્યા વ્યક્તિને ખાતું ખોલવા અથવા દસ્તાવેજ આપવા નહીં.
2. બેંકોની જવાબદારી: મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ ખોલવામાં બેંક સ્ટાફની સંડોવણી હોય તો તેની પણ તપાસ થવી જોઈએ.
3. જાગૃતિ: ડિજિટલ સાક્ષરતા વધારવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં.
પાટણ પોલીસની આ કાર્યવાહી સાયબર ક્રાઈમ સામેની લડતમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમ છતાં, આવા રેકેટ્સ સતત બદલાતા રહે છે તેથી પોલીસ અને નાગરિકો બંનેએ સતત સતર્ક રહેવું પડશે.
ગુજરાત પોલીસના આ પ્રયાસોને વધાવી લેવા જોઈએ. સાયબર ક્રાઈમ એ આધુનિક સમાજનું મોટું જોખમ છે અને તેના મૂળ સુધી પહોંચવા માટે આવા અભિયાનો સતત ચાલુ રાખવા જરૂરી છે.
સાયબર ગુનેગારો ટેક્નોલોજીનો દુરુપયોગ કરીને સામાન્ય નાગરિકોને લૂંટે છે, પરંતુ પોલીસની ત્વરિત કાર્યવાહીથી તેમના નેટવર્કને નુકસાન પહોંચી રહ્યું છે. ભાવનગરથી હારીજ સુધીની કાર્યવાહી એ સંકેત છે કે ગુજરાત સાયબર ક્રાઈમને કોઈ સહન નહીં કરે.
નાગરિકોને અપીલ છે — સુરક્ષિત રહો, સાવધાન રહો અને શંકા હોય તો તુરંત જાણ કરો.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 9 Jun 2026
