- Friday World Jul 16 2026
ઓડીસાના પુરીની પવિત્ર ભૂમિથી શરૂ થયેલી ભક્તિની લહેર હવે સમુદ્ર કિનારે વસેલા ગુજરાત સુધી પહોંચી ગઈ છે. જ્યાં એક તરફ જગન્નાથજીનો વિશાળ રથ ખેંચાય છે, ત્યાં બીજી તરફ "જય રણછોડ, માખણ ચોર"ના જયઘોષથી આખું આકાશ ગુંજી ઉઠે છે.
આ કોઈ સામાન્ય યાત્રા નથી. આ છે ભારતની બે મહાન વૈષ્ણવ પરંપરાનો સંગમ - પુરીના જગન્નાથ અને દ્વારકાના રણછોડરાયનો મિલન ઉત્સવ.
1. પુરીથી શરૂ થયેલો ભક્તિનો રથ
આષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષની દિતીયાએ ઓડીસાના પુરીમાં જગન્નાથ રથયાત્રાનો પ્રારંભ થાય છે. ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા ત્રણેય 45 ફૂટ ઊંચા લાકડાના રથમાં બિરાજમાન થઈને ગુન્ડિચા મંદિર તરફ પ્રયાણ કરે છે. લાખો ભક્તો "હો...રે...બોલો...જગન્નાથજી કી જય"ના નાદ સાથે રથના દોરડા ખેંચે છે.
માન્યતા છે કે આ દિવસે ભગવાન પોતે ભક્તોને મળવા માટે મંદિરની બહાર આવે છે. રાજા હોય કે રંક, સૌ એક સમાન થઈને રથ ખેંચે છે. એટલે જ કહેવાય છે - રથયાત્રા એ સમાનતાનો સૌથી મોટો તહેવાર છે.
2. "માખણ ચોર" થી "રણછોડરાય" સુધીની સફર
જ્યારે પુરીમાં રથ આગળ વધે છે, ત્યારે ગુજરાતના ખૂણે ખૂણે પણ એ જ ભક્તિનો રંગ છવાય છે. ખાસ કરીને દ્વારકા અને ડાકોરમાં.
ડાકોરના રણછોડરાયજીને "માખણ ચોર" કહેવામાં આવે છે. બાળ કૃષ્ણની આ જ લીલા આજે પણ ભક્તોના હૃદયમાં જીવંત છે. જ્યારે પુરીમાં રથયાત્રા નીકળે ત્યારે ગુજરાતના મંદિરોમાંથી "જય રણછોડ માખણ ચોર"નો નાદ શરૂ થઈ જાય છે. ભક્તો ઢોલ-નગારા, તાશા અને ભજન સાથે શોભાયાત્રા કાઢે છે.
ઓડીસાના જગન્નાથ અને ગુજરાતના રણછોડ બંને શ્રી કૃષ્ણના જ સ્વરૂપ છે. એક જગન્નાથ બનીને જગતના નાથ કહેવાયા, તો બીજા રણછોડ બનીને ભક્તોના રક્ષક બન્યા. એટલે જ ભક્તો કહે છે - પુરીનું દર્શન અને દ્વારકાનું દર્શન એક જ છે.
3. ગુજરાતમાં કેવી રીતે ઉજવાય છે આ પર્વ
ગુજરાતમાં રથયાત્રાનો સૌથી મોટો રંગ અમદાવાદમાં જોવા મળે છે. અહીં 145 વર્ષથી વધુ સમયથી ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા નીકળે છે. પરંતુ આ વર્ષે ખાસ વાત એ છે કે પુરીની પરંપરાને અનુસરીને ગુજરાતના અનેક શહેરોમાં "ઓડીસા થી ગુજરાત" થીમ પર રથયાત્રા યોજાઈ રહી છે.
ક્યાં-ક્યાં જોવા મળશે ખાસ આયોજન:
- અમદાવાદ: જમાલપુરથી શરૂ થઈને સરસપુર ખાતે માસીના ઘરે જશે. રસ્તામાં 18 હાથી, 100 ટ્રક અને ભજન મંડળીઓ જોડાશે.
- દ્વારકા: સમુદ્ર કિનારે રણછોડરાયજીની વિશેષ શોભાયાત્રા. અહીં "માખણ ચોર"ની થીમ પર બાળકો માટલી ફોડનું આયોજન કરે છે.
- ડાકોર: મંદિરને ફૂલો અને લાઈટથી શણગારવામાં આવે છે. આખી રાત ભજન-કીર્તન ચાલે છે.
- સુરત, વડોદરા, રાજકોટ: સોસાયટી અને યુવા મંડળો દ્વારા નાના રથ કાઢવામાં આવે છે. સાથે ઓડીસી નૃત્ય અને ગુજરાતી ગરબાનો સંગમ જોવા મળે છે.
4. ભક્તિની સાથે સંસ્કૃતિનો સેતુ
આ યાત્રા માત્ર ધાર્મિક નથી, સાંસ્કૃતિક પણ છે. ઓડીસાના પટચિત્રકારો ગુજરાત આવીને રથ પર ચિત્રો દોરે છે. ગુજરાતના કારીગરો પુરી માટે રથના લાકડાનું કામ મોકલે છે.
ભોજનમાં પણ આ મિલન જોવા મળે છે. પુરીના પ્રસાદ "અબડા" અને ગુજરાતની "સુખડી-મોહનથાળ" એક જ પંગતમાં પીરસાય છે. ભાષા અલગ છે, પણ ભાવ એક જ છે - "કૃષ્ણમય જીવન".
5. આ વર્ષે ખાસ શું?
આ વર્ષે રથયાત્રાની થીમ "એક ભારત, શ્રેષ્ઠ ભારત" રાખવામાં આવી છે. ઓડીસાના 21 જેટલા કલાકારો ગુજરાત આવીને રથયાત્રામાં જોડાશે અને ગુજરાતના 21 ભજનિકો પુરી જશે.
સોશિયલ મીડિયા પર પણ #JayRanchhodJagannath ટ્રેન્ડ કરી રહ્યું છે. યુવાનો રીલ્સમાં પુરીના રથ અને દ્વારકાના દરિયાનો વીડિયો જોડીને "માખણ ચોરના શોરથી જગતનો તારણહાર" લખી રહ્યા છે.
ઉપસંહાર: રથ એક, ભાવ અનેક
રથના પૈડા ફરે છે એટલે માત્ર લાકડું નથી ફરતું, ભક્તોના દિલ ફરે છે. ઓડીસાથી ઉપડેલો રથ જ્યારે ગુજરાતની ધરતીમાં પ્રવેશે છે ત્યારે "જય જગન્નાથ" અને "જય રણછોડ" એક જ અવાજ બની જાય છે.
આ યાત્રા આપણને શીખવે છે કે ભગવાન એક જ છે, રસ્તા અલગ-અલગ છે. કોઈ તેને જગન્નાથ કહે, કોઈ રણછોડ કહે, કોઈ માખણ ચોર કહે... પણ પ્રેમ તો એક જ છે.
આ વર્ષે તમે પણ તમારા શહેરની રથયાત્રામાં જોડાઓ. રથનું દોરડું ખેંચો અને મનથી બોલો -
"જય રણછોડ માખણ ચોર,
Sajjadali Nayani ✍
Friday World Jul 16 2026
