-Friday World March 14,2026
સંઘર્ષની છાયામાં હોર્મુઝ જળસંધિનું સંકટ પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ફેબ્રુઆરી 2026ના અંતથી ચાલી રહેલા યુદ્ધે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાને ભારે ફટકો પહોંચાડ્યો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ – જ્યાંથી વિશ્વના 20% ક્રૂડ ઓઈલ અને મોટા ભાગના LNGનું પરિવહન થાય છે – ઈરાની નૌકાદળ અને IRGC દ્વારા અસરકારક રીતે બંધ કરી દેવામાં આવ્યું છે. આ જળસંધિમાંથી પસાર થતા જહાજો પર ડ્રોન, મિસાઈલ અને અન્ય હુમલાઓનો ખતરો વધ્યો છે, જેના કારણે સેંકડો વેપારી જહાજો અટવાઈ ગયા છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ ખાસ કરીને ચિંતાજનક છે, કારણ કે ભારતના 40% ક્રૂડ ઓઈલ આયાત અને મોટા ભાગના LPG/LNG આ જ રસ્તામાંથી આવે છે.
ભારતના 22 જહાજોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવાની તૈયારી મુંબઈમાં ડિરેક્ટર જનરલ ઓફ શિપિંગ (DGS) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા સિચ્યુએશન રિપોર્ટ અનુસાર, યુદ્ધ વિસ્તારમાં ઊર્જા સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ 22 જહાજોને ઓળખવામાં આવ્યા છે અને તેમને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવા માટે નૌકાદળના એસ્કોર્ટ સાથે પ્લાનિંગ ચાલુ છે. આ 22 જહાજોમાંથી 13 ભારતીય ધ્વજવાળા છે – જેમાં 3 LNG કેરિયર, 11 LPG કેરિયર અને 8 ક્રૂડ ટેન્કર્સનો સમાવેશ થાય છે. આ જહાજોમાં સેંકડો ભારતીય સીફેરર્સ (નાવિકો) સવાર છે, જેમની સુરક્ષા સર્વોપરી છે. સરકાર ઈરાન સાથે સીધી વાતચીત કરીને આ જહાજોને પરવાનગી મેળવવાના પ્રયાસોમાં જોડાયેલી છે.
ઈરાન સાથે ભારતની દોસ્તી અને સુરક્ષિત પસારની વાત ભારત અને ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક દોસ્તી છે, જેને યુદ્ધ વચ્ચે પણ જાળવવામાં આવી છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર અને ઈરાની વિદેશ મંત્રી સેયદ અરાઘચી વચ્ચે ટેલિફોન વાતચીત બાદ ઈરાને ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોને સુરક્ષિત પસારની મંજૂરી આપી છે. ઈરાનના ભારતમાં રાજદૂત મોહમ્મદ ફથાલીએ કહ્યું કે "ભારત અમારો મિત્ર છે અને અમે સામાન્ય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને આ પગલું લીધું છે." તાજેતરમાં બે ભારતીય LPG ટેન્કર્સ (જેમ કે શિવાલિક અને નંદા દેવી) હોર્મુઝમાંથી સુરક્ષિત પસાર થયા છે અને ભારત તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત એક સૌદી ક્રૂડ લોડેડ ટેન્કર 'શેનલોંગ' પણ મુંબઈ પહોંચી ગયું છે, જે યુદ્ધ વચ્ચે પહેલું મોટું સફળ પસાર થયું છે.
ગોદી મીડિયાનું ઈરાન વિરુદ્ધ પ્રચાર અને વાસ્તવિકતા આજે પણ કેટલાક મીડિયા હાઉસ ઈરાન વિરુદ્ધ ઝેર ઓકી રહ્યા છે અને તેને આક્રમક તરીકે દર્શાવી રહ્યા છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ છે. ઈરાને ભારતને 'મિત્ર' તરીકે માન આપ્યું છે અને ભારતીય જહાજોને અપવાદરૂપે પસાર થવા દીધા છે, જ્યારે અન્ય દેશોના જહાજો (ખાસ કરીને અમેરિકા-સંલગ્ન) પર સખ્તાઈ રાખી છે. આ બતાવે છે કે ભારતની તટસ્થ નીતિ અને ઈરાન સાથેના સારા સંબંધો કામ કરી રહ્યા છે. ભારતે ઈરાની નૌકા કોચીમાં માનવીય સહાય માટે ડોક કરવા દીધી હતી, જેના જવાબમાં ઈરાને આ રાહત આપી છે.
ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અને ઊર્જા સુરક્ષા આ 22 જહાજોમાંથી મોટા ભાગના ઊર્જા સંબંધિત છે અને તેમાં 700થી વધુ ભારતીય નાવિકો સવાર છે. યુદ્ધ વિસ્તારમાં અટવાયેલા આ નાવિકો માટે સરકાર સતત મોનિટરિંગ કરી રહી છે. એક તરફ જહાજોને બહાર કાઢવા માટે નૌકાદળના એસ્કોર્ટની વાત ચાલી રહી છે, તો બીજી તરફ રશિયા અને અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી વધુ આયાત વધારીને ઊર્જા સુરક્ષા જાળવવાના પ્રયાસો ચાલુ છે. જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ લાંબા સમય સુધી બંધ રહેશે તો ઓઈલના ભાવ $200 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે, જેની અસર ભારત જેવા આયાત-નિર્ભર દેશ પર ભારે પડશે.
→આગળના પડકાર અને ભારતની વ્યૂહરચના ભારત સરકાર હવે ઈરાન સાથે વાતચીત ચાલુ રાખી છે જેથી બાકીના જહાજો પણ સુરક્ષિત બહાર આવી શકે. આ પ્રક્રિયામાં 7થી 10 દિવસ લાગી શકે છે, કારણ કે જહાજોને સુરક્ષિત રૂટ પર મોકલવા, નેવી એસ્કોર્ટ અને ઈરાની પરવાનગીની પ્રક્રિયા જટિલ છે. આ ઘટના ભારતીય વેપારી નૌકાદળ માટે મોટો પાઠ છે – વિશ્વમાં ભારત સૌથી મોટા સીફેરર સપ્લાયરમાંનું એક છે અને આવા સંઘર્ષમાં તેમની સુરક્ષા સર્વોચ્ચ છે.
દોસ્તીની જીત મિડિયા મા ઈરાન વિરુદ્ધ જહેર
આ સંકટમાં ભારતની તટસ્થ નીતિ અને ઈરાન સાથેના મજબૂત સંબંધોએ રાહત આપી છે. જ્યારે અન્ય દેશોના જહાજો અટવાયા છે, ત્યારે ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત પસાર થવાની તક મળી છે. આ બતાવે છે કે દ્વિપક્ષીય દોસ્તી અને કૂટનીતિ કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અને ઊર્જા પુરવઠાની સ્થિરતા માટે સરકારના પ્રયાસો સતત ચાલુ રહેશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 14,2026
