-Friday World 🌎 16 March, 2026
મધ્ય પૂર્વનું યુદ્ધનું મેદાન હવે ઈરાનના પક્ષમાં વળાંક લઈ રહ્યું છે. 28 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે 'ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી' હેઠળ આશ્ચર્યજનક હુમલા કર્યા, જેમાં ઈરાનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૂટી પડી અને સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ સહિત 40થી વધુ ટોચના કમાન્ડર્સ શહીદ થયા. IRGCના વડા મોહમ્મદ પાકપુર અને સુરક્ષા સલાહકાર અલી શમખાની જેવા મોટા નામો પણ આ હુમલામાં માર્યા ગયા. લાગતું હતું કે ઈરાનનું રેજીમ તૂટી પડશે, પરંતુ 17મા દિવસે (16 માર્ચ 2026 સુધી) ઈરાનનું પલડું ભારે થઈ રહ્યું છે. અમેરિકા માટે આ 'આસાન યુદ્ધ' હવે મુશ્કેલ બની ગયું છે – રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને NATO અને ચીન પાસે મદદ માંગવી પડી રહી છે!
→ ડીકેપિટેશન સ્ટ્રાઈક પછી પણ ઈરાન કેમ ઊભું રહ્યું? અમેરિકા-ઈઝરાયેલના હુમલાઓએ ઈરાનના સેન્ટ્રલ કમાન્ડને તોડી નાખ્યું હતું, પરંતુ ઈરાને આવા 'ડીકેપિટેશન' (માથું કાપવું) હુમલાઓનો જવાબ આપવા માટે વર્ષોથી તૈયારી કરી રાખી હતી. સુપ્રીમ લીડર ખામેનેઈની શહાદત પછી નવા લીડર મોજતબા ખામેનેઈએ વચન આપ્યું છે કે "દરેક શહીદનો બદલો લેવાશે". પરંતુ મુખ્ય રહસ્ય છે ઈરાનની 'મોઝેક ફોર્મ્યુલા' અને 'ડીસેન્ટ્રલાઈઝ્ડ મોઝેક ડિફેન્સ' – જેને 'ચોથા અનુગામી' (Fourth Successor) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
→ મોઝેક ફોર્મ્યુલા: યુદ્ધને લાંબું ખેંચવાની ચાવી ઈરાને સેનાને 'મોઝેક' જેવી રચનામાં વહેંચી દીધી છે – દરેક રીજનલ યુનિટ, પ્રાંતીય કમાન્ડ અને IRGCના નાના-નાના ગ્રુપને સ્વતંત્ર નિર્ણય લેવાની સત્તા આપી દીધી છે. મોટા હુમલાઓથી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ તૂટી જાય તો પણ આ નાના-નાના 'મોઝેક પીસ' સ્વતંત્ર રીતે લડી શકે છે. આનાથી અમેરિકન હુમલાઓ પછી પણ ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલા ચાલુ રહ્યા. બસીજ ફોર્સિસ અને પ્રોવિન્શિયલ કમાન્ડર્સે સ્વતંત્ર રીતે કાઉન્ટર-એટેક કર્યા, જેથી ઈરાનની રિસ્પોન્સ ક્ષમતા અખંડ રહી.
→ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર નાકાબંધી ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને પોતાનું મુખ્ય હથિયાર બનાવ્યું છે. યુદ્ધના પહેલા દિવસોથી જ ઈરાને આ રસ્તો બ્લોક કરી દીધો. થાઈલેન્ડના માલવાહક જહાજ 'મયુરી નારી' સહિત અનેક જહાજો પર હુમલા કર્યા, જેથી તેલનું વહન થંભી ગયું. ઈરાને સમુદ્રી સુરંગો (underwater tunnels) અને માઈન-લેઈંગ વેસલ્સ વાપરીને સ્ટ્રેટને અસુરક્ષિત બનાવ્યું. અમેરિકાએ 16 માઈન-લેઈંગ બોટ્સને નષ્ટ કર્યા છતાં, તેલના ભાવ $100થી વધુ થઈ ગયા અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર હંફાઈ રહ્યું છે. નવા સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેનેઈએ વચન આપ્યું છે કે "સ્ટ્રેટ બંધ રહેશે જ્યાં સુધી બદલો ન લેવાય".
→ મીડિયા વોરફેર: દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી રણનીતિ ઈરાને મીડિયા યુદ્ધમાં અમેરિકાને પછાડી દીધું. અમેરિકન હુમલાઓની વાસ્તવિકતા બતાવવા માટે CNNને તેહરાનમાં એન્ટ્રી આપી. CNNએ મિનાબ એલિમેન્ટરી સ્કૂલ પર હુમલાની તપાસ કરી અને રિપોર્ટ કર્યો કે 150થી વધુ બાળકો માર્યા ગયા (ખાસ કરીને શજારેહ તય્યેબેહ ગર્લ્સ સ્કૂલ). આ રિપોર્ટથી અમેરિકા-ટ્રમ્પ સરકારની ઈમેજ ખરડાઈ અને વૈશ્વિક સ્તરે વિરોધ વધ્યો. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી દરરોજ અમેરિકન મીડિયાને ઈન્ટરવ્યૂ આપીને મેસેજ આપી રહ્યા છે: "અમે માત્ર આત્મરક્ષણ કરી રહ્યા છીએ – અમેરિકા ઈઝરાયેલ માટે પોતાના સૈનિકોને મરવા દે છે તો અમે શું કરીએ?"
→ આંતરિક એકતા અને વિદ્રોહની અપેક્ષા નિષ્ફળ ખામેનેઈની શહાદત પછી અમેરિકા-ઈઝરાયેલને આશા હતી કે ઈરાનમાં વિદ્રોહ થશે, કુર્દ અને અન્ય ગ્રુપ્સ ઊભા થશે. પરંતુ ઈરાનના લોકોએ એકતા દેખાડી. બસીજ અને IRGCના ડીસેન્ટ્રલાઈઝ્ડ સ્ટ્રક્ચરે અરાજકતા ફેલાવવાના પ્લાનને નિષ્ફળ બનાવ્યા. હવે ઈરાનના નાગરિકો વધુ એકજૂટ થયા છે અને યુદ્ધને 'અસ્તિત્વની લડાઈ' તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
→ વૈશ્વિક અસર: અમેરિકા હવે હંફાઈ રહ્યું છે આ 17 દિવસમાં ઈરાને અમેરિકાના બેઝ પર ડ્રોન-મિસાઈલ હુમલા કર્યા, ગલ્ફમાં જહાજોને નિશાન બનાવ્યા અને હોર્મુઝને બ્લોક કરીને તેલના ભાવને આકાશમાં પહોંચાડ્યા. ટ્રમ્પે NATOને ચેતવણી આપી છે કે "જો તમે મદદ નહીં કરો તો ખરાબ ભવિષ્ય છે". ચીન અને રશિયા ઈરાનના સમર્થનમાં છે. ઈરાનની રણનીતિ સ્પષ્ટ છે: યુદ્ધને લાંબું ખેંચીને અમેરિકાને આર્થિક અને રાજકીય રીતે નબળું પાડવું.
ઈરાને દુનિયાને સંદેશ આપ્યો છે કે શહાદત પછી પણ તેમની લડાઈ ચાલુ રહેશે. મોઝેક ફોર્મ્યુલા, હોર્મુઝ બ્લોકેડ, મીડિયા વોર અને આંતરિક એકતાએ ઈરાનને અજેય બનાવ્યું છે. હવે જોવાનું રહેશે કે આ યુદ્ધ ક્યારે સમાપ્ત થાય છે અને શાંતિની કોઈ આશા ક્યારે જાગશે?
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 🌎 16 March, 2026
