ગુજરાતમાં રાંધણગેસ (LPG સિલિન્ડર) અને ઔદ્યોગિક ગેસના સપ્લાય પર વર્તમાન પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે. સરકાર અને કંપનીઓ તરફથી વારંવાર એ દાવો કરવામાં આવે છે કે રાંધણગેસની કોઈ અછત નથી, પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે અને ડોમેસ્ટિક સપ્લાય સામાન્ય છે. છતાં વાસ્તવિકતા તદ્દન વિરુદ્ધ છે. ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકોને સિલિન્ડર ૨૦૦૦થી ૪૦૦૦ રૂપિયામાં ખરીદવા પડી રહ્યા છે. કાળા બજાર ખુલ્લેઆમ ચાલી રહ્યું છે અને ઉદ્યોગો, ખાસ કરીને મોરબીના ટાઈલ ઉદ્યોગ, ભારે પાયમાલીનો સામનો કરી રહ્યા છે.
રાજ્ય સરકારે કાળા બજાર રોકવા માટે અત્યાર સુધીમાં ૨૪૫૧ સ્થળોએ દરોડા પાડ્યા છે. આમાં ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સ અને અન્ય લોકો સામેલ છે. ૨૧૫ લોકો સામે કેસ નોંધાયા છે. પરંતુ આ કેસોમાં હજુ તપાસ અને નિવેદનો લેવાની પ્રક્રિયા બાકી છે. કોઈ નક્કર કાર્યવાહી, પેનલ્ટી કે સજા થઈ નથી. સિવિલ સપ્લાય વિભાગના જોઈન્ટ ડિરેક્ટર ચેતન ગાંધીએ જણાવ્યું હતું કે આ કેસોની કાર્યવાહી આગામી મહિનાઓમાં થશે, રજૂઆત સાંભળવામાં આવશે અને પછી વ્યક્તિગત ઓર્ડર તેમજ પેનલ્ટી થશે. અત્યાર સુધી કોઈ પગલું લેવાયું નથી. આના કારણે કાળા બજારમાં સિલિન્ડર વેચાતા રહ્યા છે અને લોકોની ફરિયાદો ચાલુ છે.
નીચલા મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ વર્ગના લોકો માટે આ સ્થિતિ અસહ્ય બની ગઈ છે. ઘરમાં રસોઈ માટે ગેસના બાટલા ન મળે તેના ઉચાટ વચ્ચે તેઓ જીવી રહ્યા છે. કંપનીઓના દાવા હોવા છતાં વાસ્તવમાં ડિલિવરીમાં વિલંબ, બ્લેક-માર્કેટિંગ અને અત્યંત વધારે ભાવની સમસ્યા વ્યાપક છે.
પીએનજી જોડાણની જાહેરાત: વાયદા વિરુદ્ધ વાસ્તવિકતા
સરકારે રાંધણગેસની અછત ન થાય તે માટે પીએનજી (પાઈપ્ડ નેચરલ ગેસ) જોડાણ ડિપોઝિટ વિના ૧૫ દિવસમાં આપી દેવાની મોટી જાહેરાત કરી હતી. આનો હેતુ કંપનીઓનો ક્લાયન્ટ બેઝ વધારવાનો હતો. પરંતુ છેલ્લા એક મહિનામાં કેટલા નવા જોડાણો આપવામાં આવ્યા તે અંગે સિવિલ સપ્લાય ડિપાર્ટમેન્ટ કે ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશનના અધિકારીઓ કોઈ વિગત આપી શક્યા નથી. જાહેરાત માત્ર કાગળ પર જ રહી ગઈ હોય તેવું લાગે છે. અરજીઓ પર ત્વરિત કાર્યવાહી થવાને બદલે વિલંબ અને અભાવ જોવા મળે છે.
ભાવ વધારો અને સપ્લાયમાં કાપ: ઉદ્યોગો પર આઘાત
ગેસ સપ્લાયમાં કોઈ અછત ન હોવાના દાવા વચ્ચે પીએનજી કંપનીઓએ સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટરે ૨ રૂપિયાનો વધારો કર્યો છે. ઉદ્યોગોને આપવામાં આવતા સીએનજી (કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ)ના એમએમબીટીયુ દીઠ ભાવમાં આસપાસ ૧૫૦ રૂપિયાનો વધારો થયો છે. મોરબીના ટાઈલ ઉદ્યોગને તો સીએનજીનો સપ્લાય સાવ બંધ કરી દેવામાં આવ્યો છે. આના કારણે સેંકડો ફેક્ટરીઓ બંધ થઈ ગઈ છે, હજારો મજૂરો પ્રભાવિત થયા છે અને ટાઈલના ભાવમાં પણ વધારો થયો છે.
ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશનના નોડલ ઓફિસર સંજીબ બેહરાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પેટ્રોલ, ડિઝલ કે રાંધણગેસની કોઈ અછત નથી. છતાં રેસિડેન્શિયલ જોડાણને અગ્રિમતા આપવા માટે કોમર્શિયલ એલપીજીમાં ૩૦ ટકા કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ, ડેરી ઉદ્યોગ અને પ્રોસેસિંગ ઈન્ડસ્ટ્રીને માત્ર ૭૦ ટકા સપ્લાય આપવામાં આવી રહ્યો છે.
હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ અને અન્ય કોમર્શિયલ યુનિટ્સને તેમની જરૂરિયાતના માત્ર ૨૫ ટકા જ ગેસ આપવામાં આવી રહ્યો છે. સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, ટેક્સટાઈલ ડાઈઝ, કેમિકલ્સ, પ્લાસ્ટિક, એન્જિનિયરિંગ, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા ઉદ્યોગોને કુલ જરૂરિયાતના માત્ર ૨૦ ટકા સપ્લાય મળી રહ્યો છે. હોસ્પિટલ અને એજ્યુકેશન ઈન્સ્ટિટ્યુટ્સને ૧૦૦ ટકા સપ્લાય આપવામાં આવે છે. આ તમામ કાપ ઈરાન સંબંધિત વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિને કારણે છે, પરંતુ સરકારી તંત્રનું કહેવું છે કે ડોમેસ્ટિક વપરાશને સામાન્ય રાખવામાં આવ્યો છે.
હોટેલો અને રેસ્ટોરન્ટ્સ કોમર્શિયલ ગેસના ભાવ વધવાના નામે થાળીના ભાવમાં ૨૫ રૂપિયા કે તેથી વધુ વધારો કરી રહ્યા છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે આ રીતે ભાવ વધારવો કાયદેસર નથી અને તેને રોકવા માટે પગલાં લેવાશે.
સરકારના પગલાં અને ફરિયાદ નિવારણ
લોકો પેટ્રોલ, ડિઝલ, એલપીજી સંબંધિત ફરિયાદો ટોલ-ફ્રી નંબર ૧૮૦૦૨૩૩૦૨૨૨ પર કરી શકે છે. અત્યાર સુધીમાં ૧૧,૩૦૮ ફરિયાદો મળી છે, જે સંબંધિત વિભાગોને ફોર્વર્ડ કરવામાં આવી છે. કાળા બજાર રોકવા માટે ડિજિટલ બુકિંગ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. હાલમાં ગુજરાતમાં ૮૮ ટકા ડિજિટલ બુકિંગ થઈ રહ્યું છે.
રાંધણગેસના વિકલ્પ તરીકે કેરોસિનનો સપ્લાય છૂટો કરવામાં આવ્યો છે. ૧૪૫૨ કિલોલીટર કેરોસિન ૬૧.૪૦થી ૬૬.૧૪ રૂપિયા પ્રતિ લીટરના ભાવે વિતરણ માટે મુક્ત કરાયું છે. દરેક તાલુકામાં લોકેશન્સ આપવામાં આવશે અને સંસ્થાઓને ઓછા દરે સપ્લાય કરવામાં આવશે.
શું છે મૂળ સમસ્યા અને ઉકેલની જરૂર?
વર્તમાન સ્થિતિ વૈશ્વિક પરિબળો (વેસ્ટ એશિયા સંઘર્ષ)ને કારણે ઊભી થઈ છે, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે તંત્રની તૈયારી, તપાસની ઝડપ અને અમલીકરણમાં કમી સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. ૨૧૫ કેસ નોંધાયા છતાં કાર્યવાહી શૂન્ય હોવી, પીએનજી જોડાણમાં વિલંબ અને ઉદ્યોગોને અસમાન કાપ આવા મુદ્દાઓને વધુ ગંભીર બનાવી રહ્યા છે.
સરકારે કાળા બજાર પર સખત અને ત્વરિત કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. કેસોની તપાસને સમયમર્યાદા સાથે પૂર્ણ કરી પેનલ્ટી અને સજા નક્કી કરવી જરૂરી છે. પીએનજી જોડાણને વાસ્તવિક અને ત્વરિત બનાવવું જોઈએ. ઉદ્યોગો માટે વિકલ્પી ઊર્જા સ્ત્રોતો (જેમ કે બાયોગેસ અથવા અન્ય) પર પ્રોત્સાહન આપવું અને સપ્લાય ચેઈનને વધુ મજબૂત બનાવવું જરૂરી છે.
ગુજરાત જેવા ઔદ્યોગિક રાજ્યમાં આવી સ્થિતિ લાંબા ગાળે અર્થતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સામાન્ય નાગરિક અને ઉદ્યોગપતિ બંનેના હિતમાં તંત્રે વધુ સક્રિય અને પારદર્શક રીતે કામ કરવું જોઈએ. ફરિયાદોનું ત્વરિત નિરાકરણ અને જાહેર જનતાને સાચી માહિતી આપવી એ આ સમયની મુખ્ય જરૂરિયાત છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 7,2026
