-Friday World-April 15,2026
નવી દિલ્હી/વોશિંગ્ટન, 15 એપ્રિલ 2026– અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું પ્રશાસન વિશ્વને ફરી એક વાર વેપારી અસ્થિરતાના વંટોળમાં ધકેલવા તૈયાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની અનેક ટેરિફ નીતિઓને અમાન્ય ગણાવી દીધી હોવા છતાં, નાણામંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે જુલાઈ 2026ની શરૂઆતથી જૂના ટેરિફ સ્તરો ફરી અમલમાં આવી જશે.
આ વખતે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ‘બેક ડોર’ વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટના વિરોધ છતાં સેક્શન 301 હેઠળ નવી તપાસ શરૂ કરીને અને અન્ય કાનૂની માર્ગો અપનાવીને જૂના ટેરિફને પુનઃસ્થાપિત કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. જો ભારત સાથે વહેલી તકે વ્યાપક વેપાર સમજૂતી નહીં થાય તો ભારતીય અર્થતંત્ર અને નિકાસકારોને મોટો ઝટકો લાગી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ઝટકો અને ટ્રમ્પની પાછળથી ઘૂસવાની રણનીતિ
ફેબ્રુઆરી 2026માં અમેરિકી સુપ્રીમ કોર્ટે ઈન્ટરનેશનલ ઈમર્જન્સી ઈકોનોમિક પાવર્સ એક્ટ (IEEPA) હેઠળ લાદવામાં આવેલા મોટા ભાગના ટેરિફને અમાન્ય જાહેર કર્યા હતા. કોર્ટે કહ્યું હતું કે આ કાયદો રાષ્ટ્રપતિને અનિમિત રીતે ટેરિફ લાદવાની સત્તા આપતો નથી.
પરંતુ ટ્રમ્પ પ્રશાસને હાર માની નથી. નાણામંત્રી સ્કોટ બેસેન્ટે વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના કાર્યક્રમમાં કહ્યું કે, “સુપ્રીમ કોર્ટમાં અમને ટેરિફ પોલિસી પર ઝટકો લાગ્યો હતો, પરંતુ અમે તેનો વિકલ્પ શોધી કાઢ્યો છે.” હવે સેક્શન 301 (Trade Act of 1974) હેઠળ વિશ્વના અનેક દેશો સામે નવી તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ વિભાગ અન્યાયી વેપાર પ્રથાઓ, અતિરિક્ત ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ફોર્સ્ડ લેબર જેવા મુદ્દાઓ પર ટેરિફ લાદવાની સત્તા આપે છે.
બેસેન્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જુલાઈની શરૂઆત સુધીમાં જૂના ટેરિફ સ્તરો પુનઃસ્થાપિત થઈ જશે. વર્તમાનમાં લાગુ 10% ગ્લોબલ ટેરિફ (સેક્શન 122 હેઠળ) જુલાઈ 24, 2026 સુધી અમલમાં છે, જેને વધારીને 15% કરવાની પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે.
ટ્રમ્પનો મુખ્ય હેતુ: ‘રેસિપ્રોકલ ટેરિફ’ અને અમેરિકા ફર્સ્ટ
ટ્રમ્પ માને છે કે અન્ય દેશો અમેરિકા પર ઊંચા ટેરિફ લાદે છે, જ્યારે અમેરિકા તેમને ઓછા ટેરિફ આપે છે. આ અસમાનતા દૂર કરવા માટે ‘રેસિપ્રોકલ ટેરિફ’ નીતિ અપનાવવામાં આવી છે. સેક્શન 301 હેઠળ 16થી વધુ મુખ્ય વેપારી ભાગીદારો સામે તપાસ ચાલી રહી છે. જો તપાસમાં દેશો દોષી ઠરશે તો તેમના પર ઊંચા ટેરિફ લાદવામાં આવી શકે છે.
ભારત પર શું અસર પડી શકે છે?
ભારત અમેરિકાનું મહત્વનું વેપારી ભાગીદાર છે. ભારત અમેરિકાને ટેક્સટાઈલ, ગાર્મેન્ટ્સ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, જ્વેલરી, આઈટી સર્વિસીસ અને એન્જિનિયરિંગ ઉત્પાદનોનું મોટા પ્રમાણમાં નિકાસ કરે છે. જો જુલાઈથી જૂના અથવા નવા ટેરિફ લાગુ થશે તો:
- ટેક્સટાઈલ અને ગાર્મેન્ટ્સ: ભારતીય નિકાસકારોને સૌથી વધુ અસર થઈ શકે છે. 25%થી વધુ ટેરિફ લાગુ થવાથી MSME યુનિટ્સ પર દબાણ વધશે.
- ફાર્મા અને કેમિકલ્સ: કેટલાક ઉત્પાદનો પર અસર પડી શકે છે.
- એન્જિનિયરિંગ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ: સ્માર્ટફોન અને અન્ય ઉત્પાદનો પર વધારાનું દબાણ આવી શકે છે.
- સમગ્ર અસર: અર્થશાસ્ત્રીઓના અનુમાન મુજબ, વેપાર સમજૂતી નહીં થાય તો ભારતના GDP પર 0.4%થી 0.6% જેટલી અસર પડી શકે છે. નિકાસ ઘટવાથી રોજગાર અને વિનિમય દર પર પણ અસર થઈ શકે છે.
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે વેપાર વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી વાતચીતમાં કેટલાક મુદ્દાઓ પર આગળ વધવામાં આવ્યું છે, પરંતુ હજુ સંપૂર્ણ સમજૂતી બાકી છે.
વૈશ્વિક અસર અને અન્ય દેશોની સ્થિતિ
આ નીતિ માત્ર ભારતને જ નહીં, પરંતુ ચીન, વિયેતનામ, થાઈલેન્ડ, બાંગ્લાદેશ જેવા અનેક દેશોને અસર કરશે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અસ્થિર થઈ શકે છે અને મુદ્રાસ્ફીતિ વધી શકે છે. યુરોપ અને એશિયાના અનેક દેશો પણ આ નવા ટેરિફના પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે.
નિષ્કર્ષ: વેપાર યુદ્ધનું નવું તબક્કો
જુલાઈ 2026થી અમેરિકા જૂના ટેરિફને ‘બેક ડોર’થી ફરી અમલમાં મૂકવા જઈ રહ્યું છે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક અર્થતંત્રને નવી અસ્થિરતા તરફ લઈ જઈ શકે છે. ભારત માટે આ સમય વ્યૂહાત્મક વાટાઘાટો અને આંતરિક તૈયારીનો છે. જો વહેલી તકે અમેરિકા સાથે મજબૂત વેપાર સમજૂતી થાય તો અસર ઘટાડી શકાય, અન્યથા નિકાસકારો અને અર્થતંત્રને મોટો ઝટકો લાગી શકે છે.
ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ વિશ્વને ફરી એક વાર વેપાર યુદ્ધ તરફ ધકેલી રહી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ભારત સહિત વિશ્વના દેશો આ પડકારનો કેવી રીતે સામનો કરે છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World-April 15,2026
