-Friday World 30 Jun 2026
પોલિસીની જાહેરાત અને શરૂઆતનો જોશ
2021માં ગુજરાત સરકારે મહત્વાકાંક્ષી EV પોલિસી લોન્ચ કરી. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ 2025 સુધીમાં રાજ્યના રસ્તાઓ પર 2 લાખ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો લાવવાનો હતો. આ માટે સરકારે ગ્રાહકોને સીધી સબસિડી આપવાની જાહેરાત કરી. ટુ-વ્હીલર પર પ્રતિ કિલોવોટ કલાકે 10,000 રૂપિયા લેખે વધુમાં વધુ 20,000 રૂપિયા અને ફોર-વ્હીલર પર 1.5 લાખ રૂપિયા સુધીની સહાયની વાત થઈ. આ ઉપરાંત રોડ ટેક્સ અને રજિસ્ટ્રેશન ફીમાં સંપૂર્ણ માફીની પણ જોગવાઈ કરાઈ.
શરૂઆતના બે વર્ષમાં આ પોલિસીની અસર પણ દેખાઈ. પેટ્રોલ-ડીઝલના વધતા ભાવ અને સબસિડીના લાભને કારણે લોકોએ EV તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું. ખાસ કરીને અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા શહેરોમાં ટુ-વ્હીલર EVનું વેચાણ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું. કોલેજ જતા વિદ્યાર્થીઓથી લઈને ડિલિવરી બોય સુધી, સૌ કોઈને EV સસ્તો અને સારો વિકલ્પ લાગ્યો.
2024નું વળાંકબિંદુ: સબસિડી બંધ, વેચાણ ઠપ્પ
પણ આ તેજી લાંબો સમય ટકી ન શકી. 2024ની શરૂઆતમાં જ રાજ્ય સરકારે ટુ-વ્હીલર EV પર આપવામાં આવતી સીધી રોકડ સબસિડી બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો. સરકારની દલીલ હતી કે હવે બજાર સ્થિર થઈ ગયું છે અને EV કંપનીઓએ પોતાના દમ પર સ્પર્ધા કરવી જોઈએ.
આ નિર્ણયની સીધી અસર વેચાણ પર પડી. ડીલરોના કહેવા મુજબ, સબસિડી બંધ થયા બાદ ટુ-વ્હીલર EVના ભાવમાં 15,000 થી 20,000 રૂપિયાનો સીધો વધારો થયો. જે ગ્રાહક 1 લાખમાં મળતું સ્કૂટર 80,000 માં લેતો હતો, તેને હવે પૂરી કિંમત ચૂકવવી પડે છે. પરિણામે મધ્યમવર્ગીય પરિવારો ફરી પેટ્રોલ સ્કૂટર તરફ વળ્યા.
FADA એટલે કે ફેડરેશન ઓફ ઓટોમોબાઈલ ડીલર્સ એસોસિએશનના ગુજરાત ચેપ્ટરના આંકડા પણ આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. 2023ની સરખામણીમાં 2024 અને 2025ના પહેલા છ મહિનામાં ટુ-વ્હીલર EVના વેચાણમાં લગભગ 40 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. ફોર-વ્હીલર સેગમેન્ટમાં પણ વૃદ્ધિનો દર ખૂબ ધીમો પડી ગયો છે.
સૌથી મોટો પડકાર: ચાર્જિંગ સ્ટેશનની અછત
સબસિડી ઉપરાંત બીજો સૌથી મોટો અવરોધ છે ચાર્જિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર. સરકારે પોલિસીમાં દર 25 કિલોમીટરે એક ચાર્જિંગ સ્ટેશન ઊભું કરવાનો વાયદો કર્યો હતો. હકીકતમાં સ્થિતિ તદ્દન જુદી છે.
હાલમાં ગુજરાતના મોટાભાગના નેશનલ અને સ્ટેટ હાઈવે પર ચાર્જિંગ સ્ટેશનની ભારે અછત છે. અમદાવાદથી રાજકોટ, વડોદરાથી સુરત કે ભુજથી દ્વારકા જેવા રૂટ પર ગણ્યા ગાંઠ્યા સ્ટેશન છે. જે છે તેમાંથી પણ ઘણા બંધ હાલતમાં અથવા ટેકનિકલ ખામી સાથે જોવા મળે છે.
આ કારણે લોકોમાં 'રેન્જ એન્ઝાયટી' એટલે કે ચાર્જ પૂરો થઈ જવાનો ડર ઘર કરી ગયો છે. શહેરમાં રોજ 40 થી 50 કિલોમીટર ચલાવનારા માટે EV ચાલે, પણ લાંબી મુસાફરી કરનારા લોકો હજુ પણ પેટ્રોલ કે ડીઝલ વાહનને જ પ્રાધાન્ય આપે છે. વેપારીઓ, ટેક્સી ચાલકો અને વારંવાર પ્રવાસ કરતા લોકો માટે EV હજુ વિશ્વાસપાત્ર વિકલ્પ બન્યું નથી.
ડીલરો અને ગ્રાહકોની વ્યથા
અમદાવાદના એક EV ડીલર રમેશભાઈ કહે છે કે અમે ગ્રાહકને ગાડી તો વેચી દઈએ, પણ પછી તે રોજ ફોન કરે કે સાહેબ, મારી સોસાયટીમાં ચાર્જિંગ પોઈન્ટ નથી. હાઈવે પર સ્ટેશન નથી. રાત્રે લાઈટ જાય તો શું કરવું. અમારી પાસે તેના કોઈ જવાબ નથી.
બીજી તરફ રાજકોટના રહેવાસી મીત શાહે 2023માં EV કાર લીધી હતી. તે કહે છે કે મેં પર્યાવરણ બચાવવા અને પેટ્રોલના ખર્ચથી બચવા ગાડી લીધી. સબસિડી પણ મળી. પણ હવે સોમનાથ જવું હોય તો 10 વાર વિચારવું પડે છે. રસ્તામાં ચાર્જિંગ મળશે કે નહીં તેની ગેરંટી નથી. હોટલવાળા પણ રાત્રે ચાર્જ કરવા દેતા નથી.
સરકારનો પક્ષ અને ભવિષ્યની દિશા
ઊર્જા વિભાગના એક અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર ચાર્જિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર કામ કરી રહી છે. GUVNL અને ખાનગી કંપનીઓ સાથે મળીને નવા સ્ટેશનો ઊભા કરવાની યોજના છે. ટુ-વ્હીલર સબસિડી બંધ કરવાનો નિર્ણય કેન્દ્રની FAME-2 પોલિસી સાથે સુસંગત છે. અમે હવે બેટરી સ્વેપિંગ અને ફાસ્ટ ચાર્જિંગ નેટવર્ક પર ફોકસ કરી રહ્યા છીએ.
જો કે નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર જાહેરાતોથી કામ નહીં ચાલે. જ્યાં સુધી હાઈવે પર વિશ્વસનીય અને ઝડપી ચાર્જિંગ નેટવર્ક નહીં બને ત્યાં સુધી લોકોનો ભરોસો જીતી શકાશે નહીં. સાથે સાથે સોસાયટીઓ અને કોમર્શિયલ બિલ્ડિંગમાં ચાર્જિંગ પોઈન્ટ ફરજિયાત કરવાની નીતિ પણ સખત રીતે લાગુ કરવી પડશે.
રસ્તો હજુ કપરો છે
ગુજરાત હંમેશા નવી ટેકનોલોજી અપનાવવામાં અગ્રેસર રહ્યું છે. સોલાર રૂફટોપમાં રાજ્ય દેશમાં નંબર વન છે. EV ક્ષેત્રે પણ ગુજરાત લીડ લઈ શકે તેમ હતું. પણ નીતિ અને અમલીકરણ વચ્ચેના ગેપને કારણે આ તક સરકી રહી છે.
જો સરકાર ખરેખર ગ્રીન ગુજરાત બનાવવા માંગતી હોય તો માત્ર ભાષણોથી કામ નહીં ચાલે. સબસિડીનો લાભ સીધો ગ્રાહક સુધી પહોંચાડવો પડશે, ચાર્જિંગ નેટવર્ક મજબૂત કરવું પડશે અને લોકોમાં વિશ્વાસ પેદા કરવો પડશે. નહીં તો 'ઇવી પોલિસી' માત્ર કાગળ પર રહી જશે અને પ્રદૂષણની સમસ્યા એમ જ વધતી રહેશે.
ગ્રાહક આજે સવાલ પૂછી રહ્યો છે કે અમે EV ખરીદીને પર્યાવરણ બચાવવા તૈયાર છીએ, પણ સરકાર અમને રસ્તામાં અટવાઈ ન જવાની ગેરંટી આપવા તૈયાર છે ખરી. આ સવાલનો જવાબ જ ગુજરાતની EV પોલિસીનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 30 Jun 2026
