- Friday World 2 Jul 2026
મધ્ય પૂર્વના અસ્થિર વાતાવરણમાં શાંતિની કિરણો અને યુદ્ધના વાદળો વચ્ચે એક મોટો વિવાદ સામે આવ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલી 14 પોઈન્ટવાળી ઈસ્લામાબાદ સમજૂતીને ઈરાન અમેરિકા-ઈઝરાયેલના પ્રચંડ પરાજય તરીકે જુએ છે. જ્યારે ઈઝરાયેલ આ સમજૂતીને તોડવા માટે પૂર્ણ તાકાતથી કાર્યરત છે. ઈરાનના સંસદ અધ્યક્ષ અને મુખ્ય મંત્રણાકાર **મોહમ્મદ બાઘેર ઘાલીબાફ**એ સ્વિત્ઝર્લેન્ડના પ્રવાસ પછી આ વિસ્ફોટક નિવેદન આપ્યું છે.
ઘાલીબાફે કહ્યું કે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ટીમ સાથેની આ ડીલને ઈરાન મોટી જીત માને છે. પરંતુ ઈઝરાયેલ તેને સફળ ન થવા દેવા માટે દરેક પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ સમજૂતી પશ્ચિમી દેશો માટે ભારે મોટો ફટકો છે અને ઈઝરાયેલ લેબેનોનમાં કાર્યવાહી વધારીને તેને તોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
સમજૂતીની મુખ્ય વાતો અને તેનું મહત્વ
આ સમજૂતીમાં લેબેનોનમાં યુદ્ધ સમાપ્ત કરવું, લેબેનોનીઓને તેમની જમીન પર પાછા ફેરવવા અને ઈઝરાયેલી સેનાને કબજા વિસ્તારોમાંથી હટાવવાની વાતો સામેલ છે. ઘાલીબાફે કહ્યું કે ઈઝરાયેલ આ સમજૂતીથી ગભરાઈ ગયું છે કારણ કે તે અમેરિકા અને યહુદી શાસન માટે મોટી હાર સમાન છે.
તેઓએ વધુમાં ઉમેર્યું કે સમજૂતી થયા પછી જ ઈઝરાયેલે તેની સૈન્ય કાર્યવાહી વધારી દીધી છે જેથી તેનો અમલ મુશ્કેલ બને. આ કાર્યવાહી માત્ર લેબેનોન સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે સમગ્ર પ્રદેશીય સંતુલનને અસર કરી રહી છે.
અમેરિકી સરકારમાં આંતરિક ફૂટ
ઘાલીબાફના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્રમ્પ સરકાર અંદરથી તૂટી રહી છે. ટ્રમ્પની ટીમમાં જ વિરોધાભાસ ઊભો થયો છે. કેટલાક પક્ષ સમજૂતીને સમર્થન આપે છે તો અન્ય ઈઝરાયેલના હિતોને વધારે મહત્વ આપે છે. આ આંતરિક અસ્થિરતા અમેરિકાની વિદેશ નીતિને નબળી પાડી રહી છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર યુદ્ધમાંથી બહાર નીકળવા માગે છે, પરંતુ ઈઝરાયેલના દબાણ અને આંતરિક વિરોધને કારણે સ્થિતિ જટિલ બની છે. આ ફૂટ વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકાની વિશ્વસનીયતા પર પણ અસર કરી રહી છે.
ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ
આ વર્ષના પ્રારંભમાં અમેરિકા-ઈઝરાયેલના સંયુક્ત હુમલા પછી ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરીને જવાબ આપ્યો હતો. તેલ પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડ્યો હતો. પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીથી વાતચીત થઈ અને સીઝફાયર થયું. પરંતુ તે નાજુક સાબિત થઈ રહ્યું છે.
ઘાલીબાફ જેવા નેતાઓ ઈરાનના મજબૂત સ્ટેન્ડને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેઓ લેબેનોનમાં શાંતિ, અટકાયેલી સંપત્તિની મુક્તિ અને યુરેનિયમ સંવર્ધનના અધિકાર જેવા મુદ્દાઓ પર અડગ છે.
વૈશ્વિક અને ભારતીય અસર
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના મોટા ભાગના તેલનું પરિવહન કરે છે. આ સ્થિરતા ભારત જેવા દેશો માટે અત્યંત મહત્વની છે. ભારત-ઈરાન સંબંધો ઊંડા છે, ખાસ કરીને ચાબહાર પોર્ટ અને ઊર્જા સહયોગમાં. આ વિસ્તારની અસ્થિરતા ભારતીય અર્થતંત્ર, વેપાર અને વિદેશ નીતિને અસર કરી શકે છે.
પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ અગાઉ આવા શાંતિ પ્રયાસોનું સ્વાગત કર્યું છે. ભારતે તમામ પક્ષોને સંયમ દાખવવાની અપીલ કરી છે.
વિશ્લેષણ અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓ
ઘાલીબાફના નિવેદનો દર્શાવે છે કે ઈરાન આ સમજૂતીને મજબૂતીથી અમલમાં મૂકવા માગે છે. જોકે ઈઝરાયેલનો વિરોધ અને અમેરિકી આંતરિક વિરોધાભાસ મોટા પડકાર છે.
જો સમજૂતી સફળ થાય તો તે મધ્ય પૂર્વમાં નવા સંતુલનનું સર્જન કરશે. તેલના ભાવ સ્થિર થશે, વેપાર વધશે અને વિસ્થાપિતોને રાહત મળશે. પરંતુ જો તે તૂટે તો વધુ મોટા સંઘર્ષની શક્યતા છે.
આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે એકપક્ષીય નીતિઓનો સમય સમાપ્ત થઈ રહ્યો છે. બહુપક્ષીય વાતચીત અને સમાધાન જ ટકાઉ શાંતિ લાવી શકે છે. વૈશ્વિક સમુદાયે આ મુદ્દે વધુ સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ.
ઘાલીબાફે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન પોતાના હિતો અને પ્રદેશીય સ્થિરતાની રક્ષા માટે કોઈ પણ કિંમતે તૈયાર છે. આ ઘટનાક્રમ પર દરેક દેશ અને વિશ્લેષકોની નજર છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World 2 Jul 2026
