Friday World January 6,2026
મધ્ય પૂર્વના તણાવ વચ્ચે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈએ અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને સીધા કટાક્ષમાં કહ્યું કે, "અમેરિકા ગર્વથી કહે છે કે તેણે ઈરાનના પરમાણુ ઉદ્યોગને નષ્ટ કરી દીધો છે... સારું છે, આવા જ સપના જોતા રહો!" આ નિવેદન ટ્રમ્પના તાજેતરના દાવા પર આવ્યું છે કે જૂન 2025માં થયેલા અમેરિકી-ઈઝરાયલી હવાઈ હુમલાઓએ ઈરાનના મુખ્ય પરમાણુ કેન્દ્રોને સંપૂર્ણપણે નાશ કરી દીધા છે.
ખામેનેઈએ આને માત્ર "સપના" ગણાવીને ટ્રમ્પની વાતને નકારી કાઢી અને સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકાને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં દખલ કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. આ ઘટના ઓક્ટોબર 2025માં બની હતી, જ્યારે ટ્રમ્પે ઈઝરાયલી સંસદ (નેસેટ)માં ભાષણ દરમિયાન ગાઝા યુદ્ધવિરામની સફળતા બાદ ઈરાન સાથે શાંતિ સમજૂતીની વાત કરી હતી.
તેમણે કહ્યું હતું કે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે વાતચીત થાય તો તે ખૂબ જ સારું રહેશે. પરંતુ ખામેનેઈએ આ પ્રસ્તાવને સીધો નકારી દીધો. તેમણે કહ્યું, "જો કોઈ સમજૂતી બળજબરી, ધમકી કે પહેલેથી નક્કી કરેલા પરિણામ સાથે કરવામાં આવે, તો તે સમજૂતી નહીં પરંતુ દબાણ અને ધમકીની કોશિશ છે."
આ સાથે તેમણે ટ્રમ્પને "ડીલમેકર" કહેવા પર પણ વ્યંગ કર્યો અને કહ્યું કે અમેરિકા કોઈને પણ પરમાણુ સુવિધા રાખવાનો અથવા ન રાખવાનો અધિકાર આપી શકે નહીં.
જૂન 2025ના હુમલાઓની પૃષ્ઠભૂમિ આ તણાવનું મૂળ જૂન 2025માં છે, જ્યારે ઈઝરાયલે 13 જૂનથી ઈરાન વિરુદ્ધ મોટા પાયે હુમલા શરૂ કર્યા હતા.
આ કાર્યવાહીમાં ઈરાનના પરમાણુ કેન્દ્રો, બેલિસ્ટિક મિસાઈલ સાઈટ્સ અને સૈન્ય અધિકારીઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.
ઈઝરાયલનો દાવો હતો કે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન હંમેશા આને નકારે છે અને કહે છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ ઉર્જા ઉત્પાદન માટે છે.
આ હુમલાઓમાં ઈઝરાયલે નતાન્ઝ, ફોર્ડો અને ઈસ્ફાહાન જેવા મુખ્ય કેન્દ્રોને નિશાન બનાવ્યા. ત્યારબાદ 22 જૂને અમેરિકાએ પણ સીધી કાર્યવાહી કરી અને B-2 સ્ટીલ્થ બોમ્બર્સથી ફોર્ડો જેવા અંડરગ્રાઉન્ડ સુવિધાઓ પર બંકર-બસ્ટર બોમ્બ્સ વડે હુમલો કર્યો.
આ 12 દિવસના યુદ્ધમાં ઈરાને પણ પ્રતિકાર કર્યો અને કતારમાં અમેરિકી એરબેઝ પર મિસાઈલ હુમલો કર્યો.
આખરે ટ્રમ્પે 24 જૂને સીઝફાયરની જાહેરાત કરી, જે બંને પક્ષોએ સ્વીકારી. અમેરિકી ગુપ્તચર અને પેન્ટાગોનના મતે આ હુમલાઓએ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને 1થી 2 વર્ષ પાછળ ધકેલી દીધો છે, જ્યારે કેટલાક અહેવાલોમાં માત્ર થોડા મહિનાઓનું જ નુકસાન ગણાવવામાં આવ્યું છે. ઈરાને આને નકારીને કહ્યું છે કે તેનું જ્ઞાન અને ક્ષમતા નાશ પામી નથી, અને તે ફરીથી પુનઃસ્થાપિત કરી શકે છે.
પરમાણુ મુદ્દે લાંબા સમયનો વિવાદ પશ્ચિમી દેશો, ખાસ કરીને અમેરિકા અને ઈઝરાયલ, લાંબા સમયથી ઈરાન પર ગુપ્ત રીતે પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો આરોપ લગાવે છે. 2015ના જેઈસીપીએ (ઈરાન ન્યુક્લિયર ડીલ) પછી પણ તણાવ ચાલુ રહ્યો. ટ્રમ્પે 2018માં આ ડીલમાંથી બહાર નીકળીને સેન્ક્શન્સ ફરી લાગુ કર્યા, જેના કારણે ઈરાને પણ યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણ વધાર્યું. છેલ્લા વર્ષોમાં પાંચ વખત વાતચીત થઈ, પરંતુ તે નિષ્ફળ રહી.
જૂન 2025ના હુમલા બાદ વાતચીત સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગઈ. ખામેનેઈના તાજેતરના નિવેદનથી સ્પષ્ટ છે કે ઈરાન કોઈપણ પ્રકારના દબાણ હેઠળ વાતચીત કરવા તૈયાર નથી. તેમણે કહ્યું કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમમાં અમેરિકાને કોઈ લેવાદેવા નથી, અને જો જરૂર પડશે તો ઈરાન પોતાના અધિકારોનું રક્ષણ કરશે.
મધ્ય પૂર્વમાં વધતો તણાવ અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ આ વિવાદથી મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધુ ઘેરો બન્યો છે. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પરની અનિશ્ચિતતા, ઈઝરાયલની સુરક્ષા ચિંતાઓ અને અમેરિકાની "મેક્સિમમ પ્રેશર" નીતિને કારણે કોઈ સમાધાનની તાત્કાલિક શક્યતા ઓછી દેખાય છે.
આ વચ્ચે ઈરાને પોતાની સ્વતંત્રતા અને પ્રતિરોધની ભાવનાને મજબૂત કરી છે, જ્યારે ટ્રમ્પ પ્રશાસને "શાંતિ દ્વારા શક્તિ"ની નીતિ પર ભાર મૂક્યો છે. આ ઘટના વિશ્વને યાદ અપાવે છે કે પરમાણુ મુદ્દો માત્ર ટેક્નિકલ નથી, પરંતુ રાજકીય, વૈચારિક અને વ્યૂહાત્મક છે. જ્યાં સુધી વિશ્વાસની ખાધ નહીં ભરાય, ત્યાં સુધી આ તણાવ ચાલુ રહેશે, અને મધ્ય પૂર્વની અસ્થિરતા વધુ વધી શકે છે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World January 6,2026
