-Friday World March 17,2026
ઇઝરાયલની દોસ્તીની કિંમત: ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધની આગે મોરબીના 250+ સિરામિક ફેક્ટરીઓને લગાવ્યા તાળા – ગેસની અછતથી હજારો મજૂરો બેરોજગાર, અર્થતંત્ર પર ભારે પડી આગ!
માર્ચ 2026ના મધ્યમાં વિશ્વની નજર મિડલ ઈસ્ટ પર ટકેલી છે. અમેરિકા-ઈઝરાયલે ઈરાન પર મોટા પાયે હુમલા કર્યા છે. ઈરાને જવાબી કાર્યવાહીમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ સ્ટ્રેટ વિશ્વના 20%થી વધુ તેલ અને ગેસના પરિવહનનો મુખ્ય માર્ગ છે. જહાજોની અવરજવર થંભી ગઈ છે. પ્રોપેન અને નેચરલ ગેસની આયાતમાં ભારે વિક્ષેપ પડ્યો છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સંકટની સૌથી ભયાનક અસર હવે ગુજરાતના મોરબી પર પડી રહી છે.
મોરબી – ભારતનું સિરામિક અને ટાઈલ્સનું વિશ્વમાં બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર. અહીં આશરે 750-800 સિરામિક ફેક્ટરીઓ છે. દેશના 90%થી વધુ ટાઈલ્સ અને સેનિટરી વેરનું ઉત્પાદન અહીં થાય છે. આ ઉદ્યોગનું વાર્ષિક ટર્નઓવર અબજો રૂપિયામાં છે. લગભગ 4 લાખથી વધુ મજૂરો સીધા અને પરોક્ષ રીતે આ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે. પરંતુ હવે આ સમગ્ર અર્થતંત્ર ધરાશાયી થવાના આરે છે.
પ્રોપેન ગેસની અછતથી ઉદ્યોગ પર ભારે આઘાત
સિરામિક ટાઈલ્સ બનાવવા માટે કિલ્ન (ભઠ્ઠી)ને 1200-1400 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી ગરમ રાખવી પડે છે. આ માટે પ્રોપેન ગેસ અને નેચરલ ગેસનો મુખ્ય ઉપયોગ થાય છે. પ્રોપેન ગેસ ઝડપથી સળગે છે અને ઊંચી ગરમી આપે છે, જેના કારણે તે ઔદ્યોગિક ઉપયોગ માટે આદર્શ છે. મોરબીમાં દરરોજ લગભગ 55 લાખ ક્યુબિક મીટર પ્રોપેનનો ઉપયોગ થાય છે.
ઈરાન-અમેરિકા-ઈઝરાયલ યુદ્ધ શરૂ થયા પછી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની હિલચાલ થંભી ગઈ. પ્રોપેન અને નેચરલ ગેસના ટેન્કરો અટકી ગયા. ગુજરાત ગેસ અને ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન જેવી કંપનીઓએ સપ્લાય બંધ કરી દીધી. પરિણામે મોરબીમાં 250થી વધુ ફેક્ટરીઓએ ઉત્પાદન તાત્કાલિક બંધ કરી દીધું છે. કેટલીક રિપોર્ટ્સ અનુસાર 170થી 225 ફેક્ટરીઓ પહેલેથી જ બંધ થઈ ગઈ છે અને આંકડો વધી રહ્યો છે.
મોરબી સિરામિક એસોસિયેશનના પ્રમુખ મનોજ અરવાડિયા અને અન્ય ઉદ્યોગકારોએ જણાવ્યું છે કે જો 15 માર્ચ સુધીમાં સપ્લાય સામાન્ય નહીં થાય તો સમગ્ર ઉદ્યોગ કલેક્ટિવ શટડાઉન (સામૂહિક બંધ) કરવો પડશે. એક મહિનાના શટડાઉનથી ઉદ્યોગને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થશે. એક્સપોર્ટ પણ 25%થી વધુ અટકી ગયું છે.
મજૂરોનું પલાયન અને રોજગારી પર સંકટ ફેક્ટરીઓ બંધ થતાં સૌથી વધુ અસર મજૂરો પર પડી છે. મોરબીમાં કામ કરતા મોટાભાગના મજૂરો બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, ઓડિશા, ઝારખંડ જેવા રાજ્યોમાંથી આવે છે. હવે કામ ન હોવાથી તેઓ પોતાના વતન પરત જઈ રહ્યા છે. રેલવે સ્ટેશન પર ટિકિટ માટે લાંબી લાઈનો જોવા મળી રહી છે. ઘણા મજૂરો પરિવાર સાથે અહીં રહે છે. ફેક્ટરીઓમાં ખાવા-રહેવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ હવે તે પણ અટકી ગઈ છે.
ઉદ્યોગકારો કહે છે કે આ સંકટ લાંબો ચાલશે તો હજારો કુશળ અને અકુશળ મજૂરો બેરોજગાર થશે. મોરબીની અર્થવ્યવસ્થા આ ઉદ્યોગ પર ટકેલી છે. ટ્રાન્સપોર્ટ, હોટેલ, દુકાનો, બેંકિંગ – બધું આ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલું છે. સંકટ વધશે તો આખું શહેર પ્રભાવિત થશે.
ઈઝરાયલની દોસ્તી અને ભારત પર અસર ભારતની ઈઝરાયલ સાથે મજબૂત દોસ્તી છે. ડિફેન્સ, ટેક્નોલોજી અને ડિપ્લોમસીમાં સહયોગ છે.
પરંતુ આ યુદ્ધમાં અમેરિકા-ઈઝરાયલની સાથે ભારતની પ્રતિક્રિયા અને નીતિને કારણે મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવ વધ્યો છે. ઈરાને હોર્મુઝ બંધ કરીને વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાયને નિશાન બનાવ્યું છે. ભારત જેવા દેશોને આની સીધી અસર પડી રહી છે. તેલ-ગેસની કિંમતો વધી છે. ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અટક્યું છે.
મોરબીના ઉદ્યોગકારો પૂછે છે – "આપણી દોસ્તીની કિંમત આટલી મોંઘી કેમ?" રાજ્ય સરકારે સમસ્યા ઉકેલવા માટે કમિટી બનાવી છે. કેન્દ્ર સરકાર પણ વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો શોધી રહી છે. પરંતુ હાલમાં સ્થિતિ ગંભીર છે.
શું છે આગળનું ભવિષ્ય? જો યુદ્ધ ટૂંક સમયમાં બંધ નહીં થાય તો મોરબીનો સિરામિક ઉદ્યોગ મહિનાઓ સુધી બંધ રહી શકે છે. ટાઈલ્સના ભાવમાં 15% સુધી વધારો થઈ શકે છે. એક્સપોર્ટ અટકશે. રોજગારી ગુમાવનારા મજૂરોની સમસ્યા વધશે. ગુજરાતની અર્થવ્યવસ્થા પર પણ ભારે અસર પડશે.
આ સંકટ આપણને એક મોટો પાઠ આપે છે – વૈશ્વિક રાજકારણ અને યુદ્ધની અસર સ્થાનિક ઉદ્યોગ અને સામાન્ય માણસ સુધી પહોંચે છે. મોરબીના ઉદ્યોગકારો અને મજૂરો હવે ફક્ત એક જ વાતની આશા રાખે છે – શાંતિ જલ્દી પાછી આવે અને ગેસની સપ્લાય સામાન્ય થાય.
આ સમયે સરકાર, ઉદ્યોગ અને સમાજ સાથે મળીને કામ કરવાની જરૂર છે. મોરબીનું ભવિષ્ય આખા ગુજરાત અને ભારતના ઔદ્યોગિક વિકાસ સાથે જોડાયેલું છે. આ સંકટને જલ્દી ઉકેલવું જરૂરી છે, નહીં તો નુકસાન અપૂર્ણ રહેશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 17,2026
