મધ્ય પૂર્વનું આકાશ હવે યુદ્ધની આગથી લાલ થઈ ગયું છે. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ-અમેરિકા વચ્ચેના આ તીવ્ર સંઘર્ષમાં 16 માર્ચ, 2026ના રોજ એક એવી ઘટના બની જેણે સમગ્ર વિશ્વને સ્તબ્ધ કરી દીધું. ઈરાને પોતાના શસ્ત્રાગારનું સૌથી ભયાનક અને અદ્યતન હથિયાર – 'સેજ્જિલ' (Sejjil) બેલિસ્ટિક મિસાઈલ – પહેલીવાર આ યુદ્ધમાં વાપર્યું છે. આ મિસાઈલને 'ડાન્સિંગ મિસાઈલ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે તે મિડ-ફ્લાઈટમાં અચાનક દિશા બદલીને દુશ્મનના ડિફેન્સ સિસ્ટમને ચકમો આપી દે છે.
આ યુદ્ધ 28 ફેબ્રુઆરી, 2026થી શરૂ થયું છે, જ્યારે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે ઈરાન પર આશ્ચર્યજનક હુમલા કર્યા હતા. ત્યારથી ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) દ્વારા 'ઓપરેશન ટ્રુ પ્રોમિસ-4' હેઠળ 54મી વેવ સુધીના હુમલા થઈ ચૂક્યા છે. પરંતુ 15-16 માર્ચની રાત્રે ઈરાને સેજ્જિલ મિસાઈલનો ઉપયોગ કરીને યુદ્ધને નવું વળાંક આપ્યો છે. IRGCના કમાન્ડર્સે દાવો કર્યો છે કે આ મિસાઈલ તેલ અવીવના મધ્યમાં અમેરિકન કોન્સ્યુલર રેસિડન્સ નજીક પડી છે અને ઈઝરાયેલના સૈન્ય મથકો તેમજ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે.
સેજ્જિલ મિસાઈલ: 'કિલર મશીન'ની અસલી તાકાત સેજ્જિલ એક ટુ-સ્ટેજ, સોલિડ-ફ્યુઅલ મીડિયમ-રેન્જ બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છે, જેની રેન્જ આશરે 2,000 થી 2,500 કિલોમીટર છે. આનો અર્થ એ છે કે તે ઈઝરાયેલના દરેક ખૂણાને તેમજ પશ્ચિમ એશિયાના અનેક દેશોને નિશાન બનાવી શકે છે. તેની સ્પીડ માક 12 થી 14 (હાઈપરસોનિક નજીક) સુધી પહોંચે છે, જે તેને અવાજ કરતાં પણ વધુ ઝડપી બનાવે છે.
સૌથી મોટી ખાસિયત તેની સોલિડ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજી છે. પરંપરાગત લિક્વિડ-ફ્યુઅલ મિસાઈલોને લોન્ચ કરવામાં કલાકો લાગે છે, પરંતુ સેજ્જિલને મિનિટોમાં તૈયાર કરી શકાય છે. આનાથી દુશ્મનને ચેતવણી મળે તે પહેલાં જ તે ત્રાટકી જાય છે. વધુમાં, તે મિડ-એરમાં 'ડાન્સ' કરે છે – એટલે કે અચાનક દિશા બદલે છે, જેનાથી આયર્ન ડોમ, ડેવિડ્સ સ્લિંગ, એરો અને અમેરિકાની THAAD જેવી અદ્યતન ડિફેન્સ સિસ્ટમ પણ તેને પૂરેપૂરી રોકી શકતી નથી.
પેલોડ ક્ષમતા: 1,500 કિલો સુધીનો વિસ્ફોટક અથવા ક્લસ્ટર વોરહેડ લઈ જઈ શકે છે. ચોકસાઈ: GPS અને અન્ય ગાઈડન્સ સિસ્ટમથી માત્ર 50 મીટરના અંતરે ટાર્ગેટ હિટ કરે છે. આ મિસાઈલના ડેવલપમેન્ટની શરૂઆત 1990ના દાયકામાં થઈ હતી અને તેના પ્રથમ ટેસ્ટ 2008માં થયા હતા.
યુદ્ધનું નવું વળાંક: 54મી વેવમાં વિનાશ ઈરાને દાવો કર્યો છે કે સેજ્જિલ ઉપરાંત ખૌરમશહર, ખૈબર શેકન, એમાદ અને કદ્ર જેવી અન્ય મિસાઈલોના મોજાઓ પણ છોડવામાં આવ્યા છે. આ હુમલાઓમાં તેલ અવીવની ગગનચુંબી ઈમારતો, સૈન્ય બેઝ અને એરફોર્સ સ્ટેશનોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. ઈઝરાયેલમાં ધુમાડાના ગોટેગોટા અને આગની લપટો જોવા મળી રહી છે. અમેરિકન અને ઈઝરાયેલી સ્ત્રોતો પણ માને છે કે આ હુમલાઓએ તેમની ડિફેન્સ સિસ્ટમ પર ભારે દબાણ લાવ્યું છે.
આ પહેલાં જૂન 2025ના 12-દિવસીય યુદ્ધમાં પણ સેજ્જિલનો ઉપયોગ થયો હોવાના અહેવાલ છે, પરંતુ આ વખતે તેને 'પહેલીવાર' તરીકે પ્રમોટ કરવામાં આવી રહ્યું છે, જે ઈરાનની મનોવૈજ્ઞાનિક યુદ્ધની રણનીતિ દર્શાવે છે.
દુનિયા પર અસર: શું આ ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ તરફનું પગલું?
આ હુમલા પછી વૈશ્વિક બજારોમાં તેજી આવી છે. તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે, કારણ કે સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર તણાવ વધ્યો છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે વળતો જવાબ આપવાની ધમકી આપી છે, જ્યારે ઈરાન કહે છે કે તે પાછળ હટશે નહીં. રશિયા અને ચીન જેવા દેશો ઈરાનના સમર્થનમાં ઊભા છે, જ્યારે પશ્ચિમી દેશો ઈઝરાયેલની સાથે છે.
આ યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો વચ્ચે નથી રહ્યું
– તે પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક સુરક્ષાને જોખમમાં મૂકી રહ્યું છે. હજારો નિર્દોષ લોકોના જીવન પર અસર પડી રહી છે, અને વિનાશની આ આગ ક્યાં સુધી ફેલાશે તે કહેવું મુશ્કેલ છે.
ઈરાનના આ સેજ્જિલ હુમલાએ દુનિયાને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે
– તેમની પાસે હજુ પણ અનેક આશ્ચર્યજનક હથિયારો છે અને તેઓ લડવા તૈયાર છે. હવે જોવાનું રહેશે કે આ યુદ્ધ કયા વળાંકે વળે છે અને શાંતિની કોઈ કિરણ ક્યારે દેખાશે?
Sajjadali Nayani ✍
Friday World March 16,2026
