-Friday World September 22,2026
આ સાથે જ 1989થી ચાલતો આવતો એક અધ્યાય પૂરો થયો છે.
1989થી 2026 સુધીની સફર: રાજીવ ગાંધીથી ડિજિટલ ઈન્ડિયા સુધી
આ કમિશનની શરૂઆત સામાન્ય નથી. 11 એપ્રિલ 1989ના રોજ તત્કાલીન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીના કાર્યકાળ દરમિયાન તેની સ્થાપના 'ટેલિકોમ કમિશન' તરીકે કરવામાં આવી હતી. તે સમયે તેને એટોમિક એનર્જી કમિશનની જેમ જ કાર્યકારી અને નાણાકીય સત્તાઓ આપવામાં આવી હતી. ઉદ્દેશ એક જ હતો - દેશની ટેલિકોમ નીતિ, ટેકનોલોજી, ઉત્પાદન અને સેવાઓને એક જ છત્ર હેઠળ લાવવી.
લગભગ 29 વર્ષ સુધી આ નામથી કામ કર્યા બાદ, 22 ઓક્ટોબર 2018ના રોજ નેશનલ ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશન્સ પોલિસી (NDCP) હેઠળ તેનું નામ બદલીને 'ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન' કરવામાં આવ્યું. આ ફેરફાર માત્ર નામનો નહોતો, તે દર્શાવતો હતો કે હવે ભારત માત્ર ટેલિફોનથી આગળ વધીને 5G, બ્રોડબેન્ડ, ડેટા સર્વિસ અને ડિજિટલ ઈકોસિસ્ટમ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. 10ff
DCC શું કામ કરતું હતું? શા માટે તે આટલું શક્તિશાળી હતું?
DCC એ DoT ની સર્વોચ્ચ આંતર-વિભાગીય સંસ્થા હતી. તેમાં NITI આયોગ, નાણા મંત્રાલય, ઉદ્યોગ સંવર્ધન વિભાગ (DPIIT) અને અન્ય વિભાગોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સભ્ય હતા. તે ટેલિકોમ સેક્ટરના તમામ મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય અને નીતિગત નિર્ણયો લેતી હતી.
સ્પેક્ટ્રમની કિંમત નક્કી કરવી, TRAI ની ભલામણો પર નિર્ણય લેવો, લાયસન્સિંગ, બજેટ અને મોટા મૂડીરોકાણના પ્રસ્તાવો - આ બધું પહેલા DCC માં મંજૂર થતું અને પછી જ કેબિનેટમાં અંતિમ મંજૂરી માટે જતું. એક સમયે એવો નિયમ હતો કે 100 કરોડ સુધીના પ્રોજેક્ટ DoT સચિવ, 500 કરોડ સુધીના ટેલિકોમ મંત્રી અને 500 થી 1000 કરોડ સુધીના પ્રોજેક્ટ DCC મંજૂર કરતું હતું.
છેલ્લી બેઠક અને વિખેરી નાખવાનું કારણ
સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે DCCએ તેની છેલ્લી બેઠક 3 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજ યોજી હતી. આ બેઠકમાં ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વના સેટકોમ સ્પેક્ટ્રમ અંગેનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. આ બેઠકમાં TRAI ની મોટાભાગની ભલામણો સ્વીકારવામાં આવી હતી, જેમાં સેટેલાઇટ સ્પેક્ટ્રમ 5 વર્ષ માટે એડમિનિસ્ટ્રેટિવ ધોરણે આપવું, તેને 2 વર્ષ લંબાવી શકાય, AGR ના 5% સ્પેક્ટ્રમ યુસેજ ચાર્જ (TRAI એ 4% સૂચવ્યું હતું) અને ગ્રામીણ વિસ્તારો માટે 1% ની છૂટ જેવા નિર્ણયો સામેલ હતા. આ નિર્ણય હવે કેબિનેટની મંજૂરી માટે જશે.
આ બેઠક બાદ જ, 16 સપ્ટેમ્બરે કેન્દ્રીય કેબિનેટે DCC ને સમાપ્ત કરવાની મંજૂરી આપી અને 19 સપ્ટેમ્બરે તેનું નોટિફિકેશન બહાર પડ્યું.
સરકારે સત્તાવાર રીતે કારણ નથી જણાવ્યું, પરંતુ સૂત્રો મુજબ ત્રણ મુખ્ય કારણો છે:
1. ઓવરલેપિંગ: DCC ના સભ્યો અને DoT ના પોતાના વિભાગીય સલાહકારોની ભૂમિકા એકસરખી થઈ ગઈ હતી.
2. ખાલી જગ્યાઓ: વિસર્જન સમયે ટેકનોલોજી અને સેવા સભ્યોની જગ્યાઓ ખાલી હતી અને ફાઇનાન્સ સભ્ય ફેબ્રુઆરી 2027 માં નિવૃત્ત થવાના હતા.
3. ઝડપી નિર્ણય: સરકાર ઈચ્છે છે કે નીતિ-નિર્ધારણ વધુ ઝડપી બને. હવે નિર્ણયો સીધા ટેલિકોમ સચિવ, મંત્રી અને કેબિનેટ લેશે. e806
હવે શું થશે? ભવિષ્યની રૂપરેખા
DCC ના ભંગ થયા બાદ હવે મોટા નાણાકીય પ્રસ્તાવો સીધા એક્સપેન્ડિચર ફાઇનાન્સ કમિટી (EFC) ને મોકલવામાં આવશે, જે નાણા મંત્રાલય હેઠળ આવે છે. નીતિગત બાબતો DoT ના સલાહકારો સંભાળશે.
આ સમય ખૂબ જ નિર્ણાયક છે કારણ કે એલોન મસ્કની Starlink, ભારતી ગ્રુપની OneWeb અને રિલાયન્સની Jio Satellite ને ભારતમાં સેટકોમ સેવા શરૂ કરવાની પરવાનગી મળી ગઈ છે. તેમને માત્ર સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી અને સુરક્ષા મંજૂરીની રાહ છે. DCC ના ગયા પછી આ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બનશે તેવી અપેક્ષા છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ પગલું 'Minimum Government, Maximum Governance' ની દિશામાં છે. 37 વર્ષ જૂની સંસ્થાને હટાવીને સરકારે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે ડિજિટલ ઈન્ડિયાના યુગમાં નિર્ણયો ફાઇલોમાં નહીં, પરંતુ ઝડપથી લેવાવા જોઈએ.
આ ફેરફાર ટૂંકા ગાળામાં થોડી અસ્પષ્ટતા લાવી શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે ટેલિકોમ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને ઝડપ લાવશે.
Sajjadali Nayani ✍
Friday World September 22,2026
#DCCDissolved #DigitalCommunicationsCommission #DoT #TelecomNews #IndiaTelecom #DigitalIndia #5GIndia #Satcom #StarlinkIndia #TelecomPolicy
